Giải phóng mặt bằng thường là khâu nhạy cảm vì liên quan trực tiếp đến quyền lợi người dân, lại chịu áp lực tiến độ của dự án. Nếu xử lý thiếu thấu đáo dễ tạo bức xúc; nếu nương nhẹ kéo dài, dự án đình trệ, nguồn lực xã hội bị lãng phí và chi phí phát sinh.
Ông Nguyễn Hữu Chi, Chủ tịch UBND xã Chuyên Mỹ nhấn mạnh, giải phóng mặt bằng là bài toán quản trị ở cơ sở, cần vừa thấu tình đạt lý, vừa nghiêm kỷ cương. Trong quá trình thực hiện, xã kiên trì làm đúng quy trình, minh bạch số liệu, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân và không để bất kỳ điểm nghẽn nào kéo lùi lợi ích chung.
Cách làm của Chuyên Mỹ cho thấy một nguyên tắc quan trọng: đồng thuận là đích đến, nhưng kỷ cương là nền tảng. Khi đồng thuận chưa đạt, chính quyền không thể đứng im; điều cần làm là đi đến tận cùng của quy trình giải quyết, vừa vận động thuyết phục, vừa chuẩn bị đầy đủ căn cứ pháp lý để xử lý dứt điểm.
Tuyên truyền “đến nơi”, tháo vướng “từ gốc”
Ngày 2/2, Tổ công tác của xã tổ chức làm việc, tuyên truyền, vận động hộ ông Nguyễn Ngọc Khang (thôn Cầu Giẽ) chấp hành chủ trương thu hồi đất, thống nhất số liệu và ký biên bản kiểm đếm đất ở, nhà, tài sản trong chỉ giới giải phóng mặt bằng của dự án Đường trục phía Nam tỉnh Hà Tây, đoạn qua xã Chuyên Mỹ.
Điểm đáng chú ý là cách tiếp cận không chỉ dừng ở “thông báo” hay “yêu cầu”. Tổ công tác lắng nghe ý kiến, tâm tư, nguyện vọng của gia đình; cấp ủy, chính quyền và các đoàn thể thôn Cầu Giẽ cùng tham gia phân tích, giải thích chế độ chính sách liên quan đến các kiến nghị của hộ dân.
Từ những cuộc làm việc như vậy, một kênh đối thoại được mở ra rõ ràng. Người dân được nói điều còn băn khoăn, còn chính quyền trả lời bằng quy định và hướng xử lý cụ thể, nhằm đi tới thống nhất số liệu và các bước tiếp theo. Mục tiêu cuối cùng là để người dân yên tâm phối hợp, bàn giao mặt bằng đúng tiến độ.
Kiên quyết với vi phạm, không để “tiền lệ xấu”
Song song với vận động, Chuyên Mỹ thể hiện thái độ dứt khoát với các trường hợp vi phạm hoặc không chấp hành sau nhiều lần tuyên truyền.
Ngày 28/1, UBND xã tổ chức lực lượng triển khai phương án cưỡng chế xử lý vi phạm và cưỡng chế thu hồi đất đối với hộ bà Nguyễn Thị Huệ để giải phóng mặt bằng dự án Nâng cấp tuyến đường tỉnh lộ 428A đoạn từ cầu Cống Thần đến Cầu Giẽ, đoạn qua thôn Giẽ Hạ.
Hộ bà Huệ bị xác định vi phạm đổ nền trong phạm vi bảo vệ công trình thủy lợi sông Duy Tiên với diện tích 120 m2, cao 5 m; đồng thời tập kết nhiều vật dụng tại vị trí vi phạm.
Xã Chuyên Mỹ đã tổ chức nhiều đợt tuyên truyền, vận động nhưng hộ gia đình không chấp hành, buộc chính quyền phải thực hiện cưỡng chế để giải tỏa vi phạm, tránh ảnh hưởng tiến độ dự án.
Xã cũng xây dựng kế hoạch, tổ chức tuyên truyền đối với hộ bà Phạm Thị Huyền (thôn Cổ Châu). Qua nhiều đợt vận động, hộ dân tự giác tháo dỡ công trình vi phạm xây dựng trên diện tích đất công do UBND xã quản lý.
Không chỉ ở các dự án giao thông, Chuyên Mỹ cũng đẩy nhanh giải phóng mặt bằng dự án xây dựng hạ tầng kỹ thuật đấu giá quyền sử dụng đất ở tại khu Đồng Mấy, thôn Chính Vân.
Công tác tuyên truyền, vận động được thực hiện thường xuyên, liên tục, và đến đầu giờ chiều ngày 6/2 đã có 10/11 hộ có đất trong phạm vi thu hồi đồng thuận, nhất trí. Trường hợp còn lại là hộ ông Nguyễn Tiến Mạnh.
Chiều 6/2, UBND xã triển khai cưỡng chế kiểm đếm bắt buộc đối với hộ ông Mạnh. Diện tích đất nông nghiệp thu hồi là 742,1 m² (bản đồ phục vụ bồi thường, hỗ trợ và tái định cư được UBND huyện Phú Xuyên trước đây phê duyệt ngày 25/9/2024). Mục tiêu của biện pháp này được nêu rõ: bảo đảm tiến độ giải phóng mặt bằng để dự án triển khai trong thời gian tới.
Khi 10 hộ đã đồng thuận, việc xử lý dứt điểm 1 trường hợp còn lại không chỉ để “đủ số”, mà còn để bảo đảm tính liền mạch của dự án và niềm tin về sự nghiêm minh. Đồng thuận đa số là điều đáng quý, nhưng sự công bằng trong thực thi mới là thứ giữ cho đồng thuận ấy bền vững.
Hiệu quả nhìn từ cách làm: mềm dẻo trong thuyết phục, cứng rắn trong thực thi
Từ các vụ việc cụ thể, có thể thấy Chuyên Mỹ đang hình thành một “quy trình hành động” rõ ràng trong giải phóng mặt bằng. Đầu tiên là đối thoại để thống nhất số liệu, làm rõ quyền lợi hợp pháp và trách nhiệm phối hợp; tiếp đó là xử lý vi phạm, cưỡng chế thu hồi đất hoặc cưỡng chế kiểm đếm khi đủ căn cứ và điều kiện theo quy định.
Cách làm này tạo ra ba giá trị thực tế. Một là bảo đảm tiến độ cho các dự án trọng điểm, tránh để công trình bị “nghẽn” bởi những điểm kẹt kéo dài. Hai là giữ kỷ cương pháp luật và sự công bằng giữa các hộ đã chấp hành với các trường hợp cố tình vi phạm. Ba là củng cố niềm tin, bởi người dân nhìn thấy quyền lợi chính đáng được lắng nghe, xem xét và giải quyết sát thực tế.
