Hộp số sàn, từng là biểu tượng của cảm giác lái và kỹ năng điều khiển ô tô, đang thu hẹp nhanh chóng trên thị trường xe mới. Sự trỗi dậy của hộp số tự động, SUV, xe điện và công nghệ tự lái khiến lựa chọn này ngày càng trở nên hiếm hoi.
Alvaro Puig, 52 tuổi, sống tại Kensington, bang Maryland, là một trong những người vẫn gắn bó với xe số sàn. Khi học lái xe vào đầu thập niên 1990, ông phải làm quen với chân côn và 3 bàn đạp trên những chiếc BMW số sàn cũ của cha mình. Trải nghiệm này không dễ dàng, nhưng đủ để khiến ông say mê đến hiện tại.
Puig hiện sở hữu 2 chiếc BMW số sàn và thường tránh lái chiếc Tesla số tự động của vợ. Với ông, xe dùng hộp số tự động mang lại cảm giác khác biệt và có phần nhàm chán. Tuy nhiên, những người lái như Puig đang trở thành nhóm rất nhỏ trong thị trường ô tô hiện đại.
Dữ liệu sơ bộ của chính phủ Mỹ cho thấy chưa đến 1% xe mới sản xuất cho thị trường nước này trong năm 2025 sử dụng hộp số sàn. Tỷ lệ cụ thể chỉ còn 0,6%, mức thấp nhất từng ghi nhận. Con số này giảm rất mạnh so với năm 1980, khi xe số sàn chiếm 34,6% tổng lượng xe sản xuất cho thị trường Mỹ.
Sự suy giảm của xe số sàn diễn ra trong nhiều năm và chưa có dấu hiệu đảo chiều. Người mua cùng các hãng xe ngày càng ưu tiên hệ truyền động tự động hiện đại, có khả năng sang số mượt trong tích tắc và cải thiện hiệu quả nhiên liệu. Nhờ hệ thống điều khiển điện tử, xe mới ngày nay trung bình có 7 cấp số, gấp đôi so với năm 1980.
Thị hiếu thị trường cũng thay đổi theo hướng bất lợi cho hộp số sàn. Những mẫu xe thể thao, nhóm sản phẩm thường gắn với nhu cầu tự sang số, không còn được ưa chuộng như trước, trong khi SUV cỡ lớn ngày càng phổ biến và gần như luôn dùng hộp số tự động. Xe điện và các mẫu xe có mức độ tự hành ngày càng cao càng đẩy nhanh xu hướng này, bởi chúng không cần hộp số sàn truyền thống.
Ivan Drury, giám đốc bộ phận phân tích tại Edmunds, cho rằng mối quan hệ giữa người dùng và ô tô đã thay đổi. Ông nhận định nhiều người muốn chiếc xe trở nên giống một không gian thư giãn hơn, trong đó việc phải tự sang số không còn phù hợp với thói quen sử dụng hiện nay. Ngay cả tại châu Âu, nơi xe số sàn từng áp đảo, tỷ lệ đăng ký xe dùng hộp số sàn tại các thị trường ô tô lớn đã giảm từ 91% năm 2001 xuống còn 29% vào năm 2024, theo JATO Dynamics.
Các hãng xe lớn đang lần lượt thu hẹp hoặc loại bỏ tùy chọn số sàn. Subaru đã ngừng cung cấp Crosstrek số sàn từ đời xe 2023, sau khi loại hộp số này khỏi Legacy, Outback và Forester. Volkswagen dự kiến dừng mẫu số sàn cuối cùng tại Mỹ là Jetta GLI trong năm nay, còn Toyota cho biết GR Supra năm nay sẽ là đời cuối, khiến số mẫu xe còn tùy chọn số sàn của hãng giảm từ 4 xuống 3.
Honda đã dừng sản xuất Accord số sàn từ đời xe 2021, chỉ còn giữ tùy chọn này trên 2 mẫu Civic. BMW hiện chỉ còn 4 mẫu xe số sàn, trong khi Z4 đã kết thúc sản xuất hồi đầu năm và thương hiệu Mini cũng đã ngừng làm xe số sàn từ năm ngoái.
Trong bối cảnh đó, việc một hãng xe cam kết giữ hộp số sàn nay trở thành tin đáng chú ý, như trường hợp Tổng giám đốc Ford Jim Farley tuyên bố chưa có kế hoạch biến Mustang thành dòng xe chỉ dùng hộp số tự động.
Những người yêu xe từ lâu đã lo ngại về số phận của hộp số sàn. Năm 2010, Car and Driver từng phát động chiến dịch Save the Manuals nhằm kêu gọi độc giả vận động các chính trị gia và hãng xe. Một số tín hiệu nhỏ từng được xem là hy vọng, chẳng hạn báo cáo của J.D. Power năm 2023 cho thấy 1,7% người mua xe chọn hộp số sàn, nhưng xu hướng này không kéo dài.
Tyson Jominy, Phó chủ tịch cấp cao phụ trách dữ liệu và phân tích ngành ô tô tại J.D. Power, cho rằng đợt tăng nhẹ đó không đủ để thay đổi xu thế dài hạn. Ông nhận định thị trường vẫn đang tiến về thời điểm hộp số sàn trở thành một phần của quá khứ, một phần do người mua ngày càng thực dụng hơn khi giá xe tăng cao. Giá trung bình xe mới hiện vào khoảng 50.000 USD, trong khi tổng chi phí sở hữu một xe mới vượt 1.000 USD mỗi tháng.
Một rào cản khác là kỹ năng lái xe số sàn không còn phổ biến. Khảo sát gần đây của AmericanMuscle với 1.000 người cho thấy chỉ khoảng 60% người Mỹ biết lái xe số sàn, trong đó tỷ lệ ở thế hệ baby boomer là 83%, còn Gen Z chỉ đạt 39%. Người tham gia khảo sát cũng chia gần đều về câu hỏi liệu biết lái xe số sàn có còn là một kỹ năng sống quan trọng hay không.
Puig từng chứng kiến khoảng cách thế hệ này khi giao một chiếc BMW số sàn cho nhân viên giữ xe. Người này ngồi vào ghế lái, nhìn thấy cần số rồi bỏ cuộc, chỉ đưa xe về số mo để xe trôi vào lề đường.
Dù vậy, Puig vẫn muốn giữ truyền thống gia đình và đã dạy cả 2 con gái, hiện ngoài 20 tuổi, cách lái xe số sàn. Với ông, việc một người con từng viết về trải nghiệm đó trong hồ sơ đại học là khoảnh khắc đáng tự hào nhất của người cha.
