Lễ hội làng Diềm được tổ chức vào mùng 6/2 âm lịch hằng năm nhằm tưởng nhớ Đức Vua Bà – Thủy tổ dân ca Quan họ Bắc Ninh. Đây là lễ hội truyền thống mang đậm dấu ấn văn hóa Kinh Bắc, với nhiều nghi thức độc đáo.
Theo quan niệm dân gian, quả cầu trong lễ hội tượng trưng cho mặt trời – nguồn sống của muôn loài. Nghi lễ cướp cầu vì thế mang ý nghĩa cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, cuộc sống ấm no cho người dân.
Quả cầu được làm bằng gỗ, sơn son, có kích thước vừa tay, được đưa từ hậu cung ra sân đình trong sự trang nghiêm của nghi lễ tế. Sau hiệu lệnh, các trai làng nhanh chóng nhập cuộc trong tiếng reo hò cổ vũ của đông đảo người xem.
Tham gia nghi lễ là những thanh niên khỏe mạnh trong làng, được chia thành hai đội Đông – Tây. Các chàng trai cởi trần, đóng khố với màu sắc khác nhau, khố màu xanh tượng trưng cho mệnh dương, khố màu đỏ tượng trưng cho mệnh âm.
Từ lâu đời, giáp Đông được cho là phải giành chiến thắng trước giáp Tây với tỉ số 2–1, bởi khí dương tượng trưng cho sự mạnh mẽ, thịnh vượng. Vì vậy, khi giáp Đông thắng cuộc, người dân tin rằng đó là điềm lành, báo hiệu một năm mới “thuận buồm xuôi gió”, mùa màng bội thu, cuộc sống an khang.
Kết thúc nghi lễ, quả cầu sẽ được dâng lên đền Vua Bà như một cách bày tỏ lòng thành kính và tri ân.
Giữa nhịp sống hiện đại, những nghi lễ như cướp cầu vẫn được gìn giữ và phát huy, trở thành điểm hẹn văn hóa đặc sắc mỗi độ xuân về, thu hút du khách gần xa đến trải nghiệm, khám phá.
Cùng với Dân ca Quan họ Bắc Ninh – Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, Lễ hội làng Diềm được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2016, đã góp phần hình thành hệ giá trị văn hóa đặc sắc, giữ vai trò quan trọng trong việc bảo tồn và lan tỏa những nét đẹp truyền thống của vùng Kinh Bắc.
Một số hình ảnh tái hiện màn chạy cờ, cướp cầu tại hội Diềm:
