Xuất khẩu nông sản từ tiểu ngạch sang chính ngạch: Cần lộ trình và kế hoạch căn cơ

Mỗi phương thức kinh doanh tiểu ngạch, chính ngạch có đối tượng riêng

Tại Tọa đàm trực tuyến "Để nông sản không ùn tắc ở cửa khẩu: Đâu là giải pháp căn cơ?" do Cổng TTĐT Chính phủ tổ chức vào chiều ngày 4/3/2022, các đại biểu đã tập trung phân tích, đánh giá về giải pháp chuyển mạnh hoạt động xuất khẩu các mặt hàng nông sản từ tiểu ngạch sang chính ngạch theo yêu cầu của Thủ tướng Chính phủ, Chính phủ.

Theo ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, đây là vấn đề lớn và cần thời gian dài mới có thể làm được. Vì mỗi phương thức hoạt động, mỗi phương thức kinh doanh tiểu ngạch, chính ngạch có đối tượng riêng. Chính ngạch có khách hàng của chính ngạch, có vị trí, địa điểm nhận hàng, phương thức thanh toán nhưng các doanh nghiệp tiếp cận với thị trường chính ngạch rất khó khăn.

“Tôi đề nghị Bộ trưởng và Bộ Công Thương nên có hỗ trợ tích cực để doanh nghiệp tiếp cận được với thị trường, với khách hàng. Để cho doanh nghiệp tự vận động, tôi nghĩ rằng rất khó”, ông Bình đề xuất.

Đồng quan điểm, ông Phan Văn Chinh, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, cũng cho rằng, vấn đề chuyển từ tiểu ngạch sang chính ngạch ở một thị trường nào đó cần thời gian. Gần đây, khi Trung Quốc áp các quy định tiêu chuẩn chất lượng thì doanh nghiệp gặp khó. Do đó, chính sách không đơn thuần là buôn bán lối đi cửa khẩu chính, phụ mà nằm ở 3 công đoạn.

Thứ nhất là, phát triển sản phẩm xuất khẩu phù hợp tiêu chuẩn, quy định thị trường. Thứ hai là vấn đề tổ chức xuất khẩu, vai trò các tỉnh, hải quan, biên phòng, công thương, nông nghiệp, kiểm dịch động thực vật... làm thế nào để triển khai thủ tục nhanh hơn; vận tải cũng cần đa dạng hoá. Thứ ba là vấn đề thị trường. Trung Quốc đã gia nhập WTO, tham các hiệp định định RCEP, FTA ASEAN-Trung Quốc nên cần tuân thủ các nguyên tắc hiệp định.

“Hiện nay, việc xuất nhập khẩu qua cửa khẩu phụ, lối mở vẫn là thói quen. Nếu không phối hợp trao đổi giữa các bên để chuyển sang chính ngạch thì giải quyết vấn đề không đơn giản”, ông Phan Văn Chinh bày tỏ quan điểm.

Nêu thực tiễn cách làm hiện nay là đưa hàng sang tuyển chọn phân loại, hàng tốt thì đối tác lấy, không đạt họ trả về nên tốn kém, mất quyền chủ động giao hàng, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu đề xuất cần lập các khu trung chuyển cho khách hàng Trung Quốc xem hàng (nếu cần), sau đó giao hàng. Các điểm trung chuyển không chỉ làm thủ tục hải quan, mà có thể tập trung cả tuyển chọn, phân loại, đóng gói theo tiêu chuẩn của bạn…

Nhìn vào định hướng thị trường của Trung Quốc để có lộ trình phù hợp

Nêu ý kiến, ông Mai Xuân Thành, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan cho rằng, để chuyển mạnh hoạt động xuất khẩu các mặt hàng nông sản từ tiểu ngạch sang chính ngạch thì về lâu dài, doanh nghiệp cần tổ chức chặt chẽ, bảo đảm chất lượng, uy tín mới ký hợp đồng cung ứng đều đặn, hướng tới làm ăn lớn hơn, bài bản hơn. Cần thúc đẩy xu hướng này bởi hiện nay vẫn chủ yếu hàng hóa tập trung ở các địa phương giáp biên. Muốn duy trì kim ngạch lớn hơn, cần đẩy mạnh khuyến khích mậu dịch, để hàng nông sản vào sâu nội địa Trung Quốc hơn nữa.

Còn theo bà Đoàn Thu Hà, Phó Chủ tịch tỉnh Lạng Sơn cho rằng cần nhìn vào định hướng phát triển nông nghiệp và định hướng thị trường của Trung Quốc để có lộ trình phù hợp. Từ 90% xuất khẩu tiểu ngạch không thể chuyển ngay thành 100% chính ngạch mà phải có lộ trình và kế hoạch căn cơ nhưng việc xây dựng lộ trình này là vấn đề cấp bách.

Bà Đoàn Thu Hà đánh giá, việc Phó Thủ tướng Lê Văn Thành giao Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với các bộ, các địa phương khẩn trương thành lập tổ nghiên cứu chính sách, trình Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ các cơ chế, chính sách để chuyển mạnh từ xuất khẩu tiểu ngạch sang chính ngạch đối với các mặt hàng nông sản hiện đang chủ yếu xuất khẩu tiểu ngạch sang Trung Quốc là một giải pháp căn cơ.

“Tôi nghĩ đó là giải pháp quan trọng để các địa phương rà soát lại các tiêu chí, vùng trồng, sản lượng tiêu thụ và xuất khẩu nông sản, để cân đối giữa quy mô và thị trường tiêu thụ”, bà Đoàn Thu Hà bày tỏ.

Quảng Ninh là tỉnh đầu tiên trở thành Trung tâm kết nối nông sản xuất khẩu

Với vấn đề nêu trên, Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Lê Minh Hoan cho biết, phải tổ chức lại ngành hàng, từ khâu sản xuất đến thị trường thông qua hệ thống hạ tầng logistics. "Bộ NN&PTNT đã trình Thủ tướng về chủ trương đồng ý cho tỉnh Quảng Ninh là tỉnh đầu tiên trở thành Trung tâm kết nối nông sản xuất khẩu do tỉnh quản lý, doanh nghiệp tư nhân xã hội hóa đầu tư. Sau Quảng Ninh sẽ là tỉnh Lạng Sơn", ông Hoan nói.

Theo Bộ trưởng Lê Minh Hoan cho biết, tại Trung tâm này, phía bạn có thể đưa bộ phận thông quan, kiểm dịch sang, nghĩa là kiểm một lần bên này rồi xe chạy suốt, có thể đi sâu vào nội địa tùy theo mối quan hệ của thương nhân hai bên. Nếu có trường hợp ùn ứ, chúng ta đóng gói, sơ chế, tạm trữ được một thời gian để tránh nông sản nằm ở container với nhiều rủi ro. Khi xảy ra dịch bệnh thì đó là một "vùng xanh" để chứng tỏ nông sản sẽ bảo đảm tiêu chuẩn quy định phòng dịch của phía bạn.

Bộ NN&PTNT cũng đã trình Thủ tướng chủ trương hình thành Trung tâm kết nối nông sản ở Cần Thơ và sắp tới là một Trung tâm ở khu vực Tây Nguyên. Đây là hai vùng xuất khẩu nông sản chiếm tỉ trọng cao của cả nước và xuất khẩu sang Trung Quốc. Tuy nhiên, quan trọng nhất là tổ chức lại sản xuất, tổ chức lại hệ sinh thái ngành hàng, để đáp ứng nhu cầu chuẩn hóa từng loại thị trường như thị trường Trung Quốc, EU, Hàn Quốc, Nhật Bản…, thị trường trong nước.  

Theo Bộ trưởng Lê Minh Hoan, cần nhận thức được rằng không phải chúng ta "một mình một chợ" mà phải cạnh tranh với các nước xuất khẩu cùng một mặt hàng nông sản sang thị trường Trung Quốc. Bản thân Trung Quốc cũng trồng được những loại nông sản nhập của chúng ta. Sắp tới Bộ NN&PTNT, Bộ Công Thương cùng các bộ, ngành liên quan sẽ ngồi lại phân tích câu chuyện thị trường khi chúng ta không phải "một mình một chợ" và độ khó khăn phức tạp càng cao hơn.

Quốc Trần