Trong hơn một thế kỷ qua, động cơ ô tô đã thay đổi rất nhiều, cả về cấu trúc lẫn cách vận hành. Từ những khối động cơ gang đúc, tỷ số nén thấp và dung sai cơ khí lớn, ngành công nghiệp ô tô đã chuyển sang các động cơ hiện đại với hiệu suất cao, được điều khiển bằng máy tính, sử dụng vật liệu đạt chuẩn hàng không và làm việc với các khe hở cơ khí siêu nhỏ.
Những tiến bộ này giúp xe mạnh hơn, tiết kiệm nhiên liệu hơn và bền bỉ hơn, nhưng đồng thời cũng thay đổi hoàn toàn cách người dùng cần bảo dưỡng động cơ.
Nhiều mẹo vặt và phương pháp “truyền miệng” từng giúp các động cơ đời cũ hoạt động ổn định vào giữa thế kỷ trước nay không những không còn phù hợp mà còn có thể gây hại nghiêm trọng cho xe hiện đại.
Cũng giống như việc phụ tùng phải tương thích, nhiên liệu và các loại dung dịch đưa vào động cơ cũng phải được thiết kế đúng cho công nghệ ngày nay. Điều đó đòi hỏi người sử dụng cần từ bỏ những quan niệm cũ, bởi không ít “bài thuốc dân gian” thực chất lại là chất độc đối với xe.
Trước hết là việc đổ nước rửa chén vào dầu động cơ. Có một quan niệm sai lầm cho rằng nước rửa chén có khả năng tẩy dầu mỡ mạnh nên có thể làm sạch cặn bẩn bên trong động cơ khi pha chung với dầu.
Một số người tin rằng chất tẩy rửa gia dụng này có thể “rửa” sạch các chi tiết máy và loại bỏ bùn cặn tích tụ lâu ngày. Thực tế, khi nước rửa chén phản ứng với dầu động cơ và chuyển động cơ học bên trong, nó tạo ra rất nhiều bọt, khiến bơm dầu khó có thể vận chuyển hiệu quả.
Hiện tượng này được gọi là sủi bọt dầu, hay dầu bị trộn lẫn không khí. Khi đó, các bọt khí bị cuốn vào dầu, tạo thành một lớp dầu sủi bọt.
Bơm dầu được thiết kế để bơm chất lỏng ổn định, không phải hỗn hợp chứa không khí. Khi bơm hút phải dầu có bọt, lưu lượng và áp suất dầu giảm mạnh, khiến các chi tiết kim loại không được bôi trơn đầy đủ.
Không chỉ vậy, dầu bị sủi bọt còn mất khả năng tản nhiệt, thay vì làm mát thì lại hoạt động như một lớp cách nhiệt. Nhiệt không được đưa ra ngoài khiến động cơ nóng lên nhanh hơn.
Sự kết hợp giữa ma sát cao và nhiệt độ lớn tạo áp lực nặng nề lên các chi tiết bên trong, có thể dẫn đến bó máy hoặc gãy thanh truyền.
Nước rửa chén tốt nhất chỉ nên dùng để rửa bát, thậm chí rửa xe cũng cần thận trọng vì một số loại có tính mài mòn, nhưng tuyệt đối không nên đưa vào khoang động cơ.
Thứ hai là việc lạm dụng dung dịch hỗ trợ khởi động, thường gọi là ether. Trong quá khứ, loại dung dịch này khá phổ biến để khởi động các động cơ chế hòa khí cũ hoặc động cơ diesel cỡ lớn trong điều kiện thời tiết lạnh.
Những hệ thống cơ khí đời cũ không có công nghệ hỗ trợ khởi động lạnh như ngày nay, nên ether với khả năng bắt cháy mạnh từng được xem là giải pháp hiệu quả.
Tuy nhiên, động cơ hiện đại sử dụng tỷ số nén cao và hệ thống đánh lửa điện tử chính xác, đặc biệt là động cơ diesel vốn dựa hoàn toàn vào nhiệt sinh ra từ quá trình nén để đốt cháy nhiên liệu.
Ether có điểm bắt cháy rất thấp, nên có thể phát nổ sớm khi piston chưa lên đến điểm chết trên. Khi đó, vụ nổ xảy ra ngược chu trình, lực nổ đẩy piston đi xuống trong khi trục khuỷu vẫn đang ép piston đi lên, gây ra hiện tượng kích nổ nghiêm trọng và áp lực cơ học rất lớn.
Hậu quả có thể là vỡ rãnh xéc măng, cong thanh truyền, hỏng chốt piston, thậm chí phải thay toàn bộ động cơ. Ngoài ra, ether còn là dung môi mạnh, có thể rửa trôi lớp dầu bôi trơn trên thành xi lanh, dẫn đến ma sát kim loại trực tiếp, làm xước bề mặt và gây bó máy.
Nhiều động cơ diesel hiện đại còn được trang bị sấy khí nạp hoặc bugi sấy để hỗ trợ khởi động lạnh, và một số nhà sản xuất thậm chí cấm sử dụng dung dịch khởi động vì rủi ro quá lớn. Việc dùng dầu phanh để thay thế cũng nguy hiểm không kém, do thành phần ether cao và nguy cơ kích nổ sớm tương tự.
Cuối cùng là dầu hỏa. Trước đây, không ít thợ sửa xe từng xả dầu động cơ rồi đổ dầu hỏa vào chạy trong thời gian ngắn để “súc rửa” cặn bẩn. Cách làm này có thể không gây hậu quả nghiêm trọng với các động cơ đời cũ, tỷ số nén thấp và khe hở lớn, nhưng với động cơ hiện đại thì hoàn toàn không được khuyến cáo.
Các động cơ ngày nay có dung sai ổ trục rất nhỏ và sử dụng dầu tổng hợp với hệ phụ gia được tính toán chính xác. Dầu hỏa là chất lỏng loãng, khả năng bôi trơn kém và có thể làm mất đi lớp phụ gia bảo vệ này.
Mỗi chi tiết chuyển động trong động cơ đều cần một lớp màng dầu siêu mỏng để các bề mặt kim loại không tiếp xúc trực tiếp. Dầu hỏa không đủ độ bền màng để duy trì lớp bảo vệ đó, đặc biệt dưới tải trọng lớn.
Khi lớp dầu bảo vệ biến mất, ma sát tăng cao, sinh nhiệt lớn và có thể khiến các chi tiết như piston, thành xi lanh, trục khuỷu hay bạc lót bị mài mòn nghiêm trọng, thậm chí nóng chảy, dính cứng hoặc bó kẹt.
Chính vì vậy, nhiều hãng xe, trong đó có Honda, đã khuyến cáo không nên súc rửa động cơ theo cách này. Giải pháp an toàn nhất vẫn là sử dụng đúng loại dầu tổng hợp theo khuyến nghị của nhà sản xuất và thay dầu định kỳ, thay vì tin vào những mẹo cũ như dùng dầu hỏa, kể cả với động cơ diesel.
