Năm nay tệ hơn năm ngoái
Theo báo cáo Planetary Health Check 2026, Trái đất đã vượt qua 7 trong 9 giới hạn hành tinh (Planetary Boundaries) - những ngưỡng an toàn đối với các quá trình tự nhiên có vai trò duy trì điều kiện sống ổn định. Nghiên cứu do hơn 60 nhà khoa học thuộc Viện Nghiên cứu Tác động Khí hậu Potsdam (PIK), Đức, thực hiện.
Các giới hạn này liên quan đến những quá trình điều tiết hoạt động tự nhiên của Trái đất, từ khí hậu, hệ sinh thái đến nguồn nước và các chu trình dinh dưỡng. Khi những ngưỡng an toàn bị vượt qua, nguy cơ xảy ra các biến đổi lớn, khó kiểm soát và có thể đảo ngược sẽ tăng lên, kéo theo những tác động trực tiếp đến môi trường sống và nguồn tài nguyên mà con người phụ thuộc.
7 giới hạn đã bị vượt qua gồm biến đổi khí hậu, suy giảm tính toàn vẹn của sinh quyển, biến đổi sử dụng đất, thay đổi chu trình nước ngọt, xáo trộn các chu trình nitơ và phốt pho, sự hiện diện của các chất nhân tạo trong môi trường và axit hóa đại dương. Theo báo cáo, cả 7 quá trình này đều nằm ngoài phạm vi an toàn và ghi nhận mức độ suy thoái nghiêm trọng nhất kể từ khi được theo dõi.
So với đánh giá năm 2023, tình hình đã xấu đi. Khi đó, giới khoa học xác định 6 trong 9 giới hạn bị vượt ngưỡng. Điểm mới trong báo cáo năm 2026 là tình trạng axit hóa đại dương cũng chính thức vượt giới hạn an toàn từ năm 2025. Như vậy, chỉ còn 2 giới hạn vẫn nằm trong phạm vi cho phép.
Đó là sự suy giảm tầng ozone ở tầng bình lưu và mật độ aerosol trong khí quyển. Cả 2 lĩnh vực đều ghi nhận những cải thiện trong thập kỷ qua, dù một số khu vực vẫn có nồng độ aerosol ở mức không an toàn. Các nhà khoa học nhấn mạnh rằng tiến bộ ở một vài lĩnh vực không đủ bù đắp tình trạng suy thoái tại 7 giới hạn còn lại.
Đại dương bị axit hóa và thời tiết cực đoan
Trong số những vấn đề mới được cảnh báo, axit hóa đại dương có liên quan trực tiếp đến lượng khí CO2 phát thải từ hoạt động của con người. Khi đại dương hấp thụ nhiều CO2 hơn, thành phần hóa học của nước biển thay đổi, làm giảm lượng khoáng chất cần thiết để nhiều sinh vật biển hình thành vỏ và cấu trúc đá vôi. Báo cáo ghi nhận tổn thương ở lớp vỏ của một số loài ốc biển nhỏ, đồng thời cảnh báo san hô nhiệt đới gặp nhiều khó khăn hơn trong quá trình phục hồi.
Những biến động môi trường cũng đang thể hiện qua các hiện tượng thời tiết cực đoan. Lũ lụt tại Pakistan năm 2025 ảnh hưởng đến hơn 6,9 triệu người, trong khi Jamaica hứng chịu bão Melissa.
Tại châu Âu, tháng 6 và tháng 7/2026 ghi nhận giai đoạn nóng nhất từng được quan sát ở khu vực Tây Âu, đi kèm hạn hán tại nhiều quốc gia và những vụ cháy rừng lớn. Các nhà nghiên cứu cho rằng tình trạng nóng lên do con người gây ra đã làm trầm trọng thêm nhiều hiện tượng thời tiết cực đoan.
Báo cáo cũng cảnh báo rừng và đất, những nguồn hấp thụ một phần đáng kể lượng CO2 phát thải, đang suy giảm khả năng lưu giữ carbon. Nắng nóng, hạn hán và cháy rừng lặp lại, cùng sự suy thoái của các hệ sinh thái, có thể khiến một số khu vực hấp thụ ít carbon hơn, thậm chí phát thải lượng carbon lớn hơn mức chúng giữ lại.
Các nhà khoa học lưu ý việc vượt qua 7 giới hạn không đồng nghĩa Trái đất lập tức mất khả năng duy trì sự sống. Tuy nhiên, những cảnh báo mới cho thấy dư địa an toàn của hành tinh đang thu hẹp, trong khi nguy cơ đối với các điều kiện sống của con người ngày càng gia tăng.
