Sáng cuối tháng Sáu, sương vẫn còn bảng lảng trên những đồi cà phê Khe Sanh. Tiếng cồng chiêng ngân vang giữa đại ngàn Trường Sơn hòa cùng dòng người từ khắp các bản làng Vân Kiều, Pa Cô trở về trung tâm xã tham dự Tọa đàm kỷ niệm 80 năm Ngày đồng bào Vân Kiều, Pa Cô mang họ Bác Hồ (26/6/1946 – 26/6/2026). Trong không gian trang nghiêm ấy, điều khiến bất cứ ai cũng xúc động không chỉ là những câu chuyện lịch sử được nhắc lại, mà còn bởi hàng trăm con người hôm nay cùng mang một họ là họ Hồ. Một dòng họ đặc biệt, không được hình thành từ huyết thống, mà được kết nối bằng niềm tin, lòng biết ơn và khát vọng cống hiến.
Tám mươi năm trước, khi đất nước vừa giành được độc lập, phần lớn đồng bào Vân Kiều, Pa Cô nơi đại ngàn Trường Sơn chưa từng một lần gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh. Nhưng bằng tất cả niềm tin vào vị lãnh tụ đã mang lại tự do cho dân tộc, họ đã cùng nhau xin được mang họ Hồ của Bác.
Không có một mệnh lệnh hành chính nào. Không có sự ép buộc nào. Đó hoàn toàn là sự lựa chọn tự nguyện, xuất phát từ lòng biết ơn sâu sắc đối với Đảng và Bác Hồ. Quyết định lịch sử ấy đã trở thành một biểu tượng hiếm có trong lịch sử cách mạng Việt Nam, thể hiện sự gắn bó son sắt giữa đồng bào các dân tộc thiểu số với cách mạng.
Tại buổi tọa đàm, bà Nguyễn Triều Thương, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Khe Sanh khẳng định, điều đặc biệt của sự kiện năm 1946 không chỉ là việc đồng bào có thêm một họ mới trong tên gọi, mà chính là sự lựa chọn mang tính lịch sử về niềm tin. Chính niềm tin ấy đã trở thành điểm tựa tinh thần, được gìn giữ và bồi đắp suốt tám thập kỷ, tạo nên sức mạnh đoàn kết để đồng bào cùng Đảng vượt qua chiến tranh, đói nghèo và hướng tới phát triển bền vững.
Một dòng họ của niềm tin – lời thề được gìn giữ qua nhiều thế hệ
Ngồi bên hiên ngôi nhà sàn, ông Hồ Ra Mô ở thôn Ván Ri chậm rãi kể lại câu chuyện cha ông truyền lại: "Ngày trước nghèo lắm, nhưng bà con luôn dặn con cháu rằng đã mang họ Bác thì phải sống cho xứng đáng. Người mang họ Hồ không được lười lao động, không được làm điều xấu, phải đoàn kết với bà con, phải nghe Đảng”.
Rồi ông mỉm cười nhìn những đồi cà phê đang vào mùa: "Ngày nay cuộc sống khác nhiều rồi. Có điện, có đường, con cháu được học hành đầy đủ. Điều quý nhất là niềm tin ấy vẫn còn nguyên".
Từ lời dặn giản dị ấy, nhiều thế hệ người Vân Kiều, Pa Cô đã coi việc mang họ Hồ không chỉ là niềm tự hào mà còn là trách nhiệm sống xứng đáng với niềm tin của cha ông.
Trong kháng chiến chống Mỹ, Khe Sanh từng là "túi lửa" ác liệt trên tuyến đường Trường Sơn huyền thoại. Hàng vạn lượt đồng bào đã gùi gạo, tải đạn, nuôi giấu cán bộ, dẫn đường cho bộ đội. Nhiều người đã ngã xuống giữa đại ngàn. Những cái tên như Mẹ Việt Nam Anh hùng Hồ Thị Đi, Anh hùng Lực lượng vũ trang Hồ Thị Đá cùng biết bao liệt sĩ đã trở thành biểu tượng của lòng trung thành tuyệt đối với Đảng và Bác Hồ.
Nếu chiến tranh là phép thử của lòng trung thành thì hòa bình lại là phép thử của ý chí vươn lên. Ngày nay, tinh thần ấy được thể hiện qua những vùng chuyên canh cà phê, hồ tiêu, cây ăn quả; qua những con đường bê tông nối dài đến từng bản làng; qua những lớp học vùng cao và các chương trình xây dựng nông thôn mới. Trong quá trình sắp xếp đơn vị hành chính để hình thành xã Khe Sanh mới, đồng bào Vân Kiều, Pa Cô tiếp tục thể hiện tinh thần đoàn kết, đồng thuận, chung sức xây dựng quê hương.
Ông Hồ Giang Cô, người có uy tín ở thôn Xa Re, chia sẻ tại buổi tọa đàm: "Được mang họ Hồ là niềm vinh dự lớn lao, nhưng đồng thời cũng là trách nhiệm rất lớn. Trách nhiệm giữ vững niềm tin vào Đảng, đoàn kết, lao động sản xuất, giữ gìn bản sắc văn hóa và giáo dục con cháu học tập, xây dựng quê hương ngày càng phát triển".
Từ lời hứa năm xưa đến khát vọng phát triển trên vùng đất Khe Sanh
Khi mặt trời vừa lên khỏi dãy Trường Sơn, anh Hồ Văn Dơng đã có mặt trên những đồi cà phê của gia đình ở thôn Ta Ri 2. Ít ai biết rằng chỉ hơn mười năm trước, gia đình anh vẫn thuộc diện khó khăn.
"Từ khi được cán bộ hướng dẫn kỹ thuật, hỗ trợ giống, vay vốn phát triển sản xuất, cuộc sống thay đổi nhiều lắm. Bây giờ điều mình nghĩ không còn là làm sao đủ ăn, mà là làm sao sản phẩm bán được giá cao hơn, xây dựng thương hiệu cà phê Khe Sanh ngày càng nổi tiếng", anh Dơng nói.
Dừng tay giữa những hàng cà phê xanh mướt, anh cười hiền: "Được mang họ Bác thì mình càng phải cố gắng hơn".
Đó cũng là hình ảnh tiêu biểu cho sự chuyển mình của vùng đất từng oằn mình trong bom đạn. Những con đường đất đỏ ngày nào đã được bê tông hóa, điện lưới quốc gia phủ khắp, những ngôi nhà kiên cố thay thế mái tranh cũ. Người dân từng bước chuyển sang sản xuất hàng hóa, ứng dụng khoa học kỹ thuật và xây dựng thương hiệu cho nông sản địa phương. Định hướng phát triển của Khe Sanh trong thời gian tới là phát huy lợi thế cà phê, thương mại, dịch vụ và du lịch gắn với Hành lang kinh tế Đông – Tây.
Không chỉ chăm lo phát triển kinh tế, đồng bào nơi đây vẫn gìn giữ tinh thần sẻ chia. Trong đại dịch COVID-19, dù cuộc sống còn nhiều khó khăn, bà con đã gom góp từng bó măng rừng, từng bao nông sản gửi vào Thành phố Hồ Chí Minh để hỗ trợ vùng dịch. Nghĩa tình ấy tiếp tục khẳng định truyền thống đoàn kết của những người mang họ Bác Hồ.
Song hành với phát triển kinh tế là nỗ lực gìn giữ bản sắc văn hóa. Nghệ nhân Hồ Văn Hồi ở thôn 6 nhiều năm miệt mài truyền dạy cồng chiêng, dân ca, nghề dệt thổ cẩm và phục dựng các lễ hội truyền thống. "Nếu chỉ biết làm kinh tế mà quên văn hóa thì sau này con cháu sẽ không còn biết mình là ai", ông Hồi nói
Theo ông Hồi, văn hóa phải sống trong đời sống hằng ngày để trở thành nguồn lực phát triển du lịch cộng đồng và tạo sinh kế bền vững cho người dân. Niềm tin ấy còn được hun đúc từ đội ngũ cán bộ cơ sở, những người kiên trì đến từng hộ dân vận động chuyển đổi cây trồng, xây dựng nông thôn mới và củng cố khối đại đoàn kết.
Sau khi thực hiện chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính, Khe Sanh bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu trở thành trung tâm kinh tế, thương mại, dịch vụ và du lịch phía Tây tỉnh Quảng Trị; phát huy thương hiệu cà phê Khe Sanh, đẩy mạnh chuyển đổi số, nông nghiệp công nghệ cao và du lịch cộng đồng gắn với bản sắc Vân Kiều, Pa Cô. Thế hệ trẻ hôm nay không chỉ tự hào về quá khứ mà còn khẳng định trách nhiệm bằng những ý tưởng khởi nghiệp, ứng dụng công nghệ và gìn giữ văn hóa truyền thống.
Chủ tịch UBND xã Khe Sanh Thái Thị Nga khẳng định: “80 năm mang họ Bác Hồ không chỉ là niềm vinh dự, tự hào của đồng bào Vân Kiều, Pa Cô mà còn là nguồn động lực mạnh mẽ để địa phương tiếp tục vươn lên phát triển. Những người con mang họ Hồ hôm nay vẫn đang ngày đêm đoàn kết, đồng lòng, gìn giữ và phát huy truyền thống tốt đẹp của cha ông, viết tiếp bản hùng ca về ý chí tự lực, tinh thần đoàn kết và khát vọng dựng xây quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh. Phát huy truyền thống vẻ vang ấy, Khe Sanh sẽ tiếp tục khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế của địa phương, phát triển kinh tế bền vững, nâng cao đời sống Nhân dân, tạo sinh kế ổn định và từng bước xây dựng Khe Sanh trở thành vùng động lực phát triển của khu vực phía Tây tỉnh Quảng Trị, xứng đáng với niềm vinh dự được mang họ Bác Hồ kính yêu”.
Đó không chỉ là mục tiêu của chính quyền mà còn là khát vọng chung của hàng chục nghìn người dân trên vùng đất biên cương.
Phát biểu tại lễ kỷ niệm, Thiếu tướng Nguyễn Thanh Liêm, Giám đốc Công an tỉnh Quảng Trị khẳng định, việc đồng bào Vân Kiều, Pa Cô tự nguyện mang họ Bác Hồ là biểu tượng sáng ngời của lòng yêu nước, niềm tin son sắt với Đảng và Bác Hồ. Lãnh đạo tỉnh ghi nhận, biểu dương những đóng góp của đồng bào trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng quê hương; đồng thời nhấn mạnh tỉnh sẽ tiếp tục ưu tiên nguồn lực phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số, bảo tồn bản sắc văn hóa, nâng cao đời sống Nhân dân và khơi dậy khát vọng vươn lên của thế hệ trẻ, để truyền thống 80 năm mang họ Bác Hồ tiếp tục được gìn giữ, phát huy trong giai đoạn phát triển mới.
Chiều buông trên đại ngàn Trường Sơn, dòng người trở về bản làng trên những con đường mới mở, mang theo khát vọng về một cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Tám mươi năm trước, đồng bào Vân Kiều, Pa Cô tự nguyện mang họ Hồ như một lời thề son sắt với Đảng và Bác Hồ. Hôm nay, lời thề ấy đã trở thành nguồn sức mạnh nội sinh, được viết tiếp bằng tinh thần đoàn kết, ý chí vươn lên và khát vọng dựng xây quê hương ngày càng giàu đẹp. Một dòng họ được kết nối không bởi huyết thống, mà bởi niềm tin. Và chính niềm tin ấy sẽ mãi là ngọn lửa soi đường để đồng bào Vân Kiều, Pa Cô cùng các dân tộc anh em vững bước trên hành trình phát triển, xứng đáng với niềm vinh dự được mang họ Bác Hồ kính yêu.
