Trong nhiều năm, người dân Ấn Độ thường chỉ nghĩ đến các quốc gia sa mạc tại Tây Á như nguồn cung dầu thô cho phương tiện của họ.
Chỉ từ năm 2022, hay chính xác hơn là sau thời điểm đó, Nga mới bắt đầu được nhắc đến như một trong những nguồn cung dầu quan trọng cho New Delhi.
Tuy nhiên, quan hệ năng lượng Ấn Độ - Nga đang đối mặt nhiều biến động trong bối cảnh các biện pháp trừng phạt của Mỹ tăng cường và những phát biểu gần đây của Tổng thống Donald Trump.
Quan hệ năng lượng Ấn Độ - Nga và sự trỗi dậy của dầu Nga tại thị trường Ấn Độ
Ấn Độ và Nga duy trì quan hệ đối tác chiến lược hơn 50 năm, bắt đầu từ thời Liên Xô. Trong suốt nhiều thập kỷ, Ấn Độ nhập khẩu chủ yếu vũ khí và trang thiết bị quốc phòng từ Nga.
Tuy nhiên, chỉ sau các lệnh trừng phạt nhắm vào Moscow sau xung đột Ukraine năm 2022, Nga mới nổi lên như một nguồn cung dầu thô quan trọng cho New Delhi.
Nhờ mức giá giảm sâu, lượng dầu Nga nhập khẩu vào Ấn Độ đã tăng vọt và đạt đỉnh hơn 2 triệu thùng mỗi ngày vào giữa năm 2025.
Khi Tổng thống Donald Trump tuyên bố đã đạt được thỏa thuận thương mại với Ấn Độ, ông đồng thời cho biết New Delhi đã đồng ý giảm nhập khẩu dầu Nga. Điều này làm dấy lên nhiều tranh luận về khả năng Ấn Độ có thể thay thế lượng dầu khổng lồ mà Nga đang cung cấp.
Thực tế nhập khẩu dầu của Ấn Độ và tác động của các biện pháp trừng phạt
Ấn Độ hiện nhập khẩu khoảng 88% lượng dầu thô tiêu thụ trong nước. Sau khi Mỹ áp mức thuế 50% đối với phần lớn hàng hóa nhập khẩu, bao gồm cả phụ phí khi giao dịch với Nga vào tháng 8 năm 2025, lượng dầu Nga cập cảng Ấn Độ bắt đầu giảm.
Theo dữ liệu từ công ty phân tích Kpler, lượng dầu nhập khẩu từ Nga đã giảm xuống còn khoảng 1,215 triệu thùng mỗi ngày trong tháng 1 năm 2026, thấp hơn nhiều so với mức hơn 2 triệu thùng trong nửa đầu năm 2025.
Trong bối cảnh đó, thỏa thuận thương mại Ấn Độ - Mỹ dự kiến sẽ giảm mức thuế của Washington với hàng hóa Ấn Độ từ 50% xuống còn 18%. Nhiều câu hỏi được đặt ra về việc liệu dầu từ Nga có nằm trong nội dung thỏa thuận hay không.
Dầu Nga có thực sự là một phần của thỏa thuận thương mại Ấn Độ - Mỹ?
Theo người phát ngôn Nhà Trắng Karoline Leavitt, thỏa thuận mới bao gồm việc Ấn Độ sẽ tăng mua dầu từ Mỹ và xem xét lại khả năng nhập khẩu dầu Venezuelan.
Tổng thống Donald Trump cũng nhắc lại thông tin này trong bài phát biểu gần đây khi cho rằng New Delhi đã đồng ý dừng mua dầu từ Nga.
Tuy nhiên, các quan chức Ấn Độ chưa xác nhận điều này. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Ấn Độ Randhir Jaiswal nhấn mạnh rằng ưu tiên cao nhất của New Delhi luôn là đảm bảo an ninh năng lượng cho 1,4 tỷ dân. Ấn Độ sẽ tiếp tục đa dạng hóa nguồn cung dựa trên điều kiện thị trường và bối cảnh quốc tế.
Về khả năng nhập khẩu dầu từ Venezuela, ông Jaiswal cho biết New Delhi từng mua dầu từ nước này cho đến năm 2019 - 2020 và chỉ dừng lại khi các biện pháp trừng phạt được tái áp dụng.
Dù vậy, các doanh nghiệp nhà nước của Ấn Độ đã hợp tác với Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Venezuela từ năm 2008 và vẫn duy trì hiện diện tại đây. Trong tương lai, New Delhi sẵn sàng xem xét mọi lựa chọn thương mại phù hợp, trong đó có Venezuela.
Trong khi đó, phía Nga, thông qua người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov, khẳng định chưa nhận được thông tin chính thức về việc Ấn Độ cắt giảm nhập khẩu.
Ông cũng nhấn mạnh rằng Ấn Độ từ trước tới nay luôn nhập khẩu dầu từ nhiều nguồn khác nhau và việc điều chỉnh là điều hoàn toàn bình thường.
Chiến lược đa dạng hóa nguồn cung dầu thô của Ấn Độ
Việc mở rộng nguồn cung là hướng đi hợp lý để tăng cường an ninh năng lượng và giảm rủi ro trước những biến động địa chính trị. Trong hai năm qua, Ấn Độ đã mở rộng giỏ nhập khẩu lên hơn 40 quốc gia, bao gồm Mỹ, Brazil, Guyana và nhiều nước Tây Phi.
Tuy nhiên, dầu đá phiến của Mỹ là loại dầu nhẹ và không thể thay thế hoàn toàn cho dầu Urals có hàm lượng lưu huỳnh cao mà Ấn Độ vốn đã tối ưu hóa nhà máy lọc hóa để xử lý. Khả năng xuất khẩu của Mỹ cũng khó có thể đáp ứng được khối lượng lớn mà Nga đang cung cấp.
Trước năm 2022, phần lớn dầu thô Ấn Độ nhập khẩu đến từ Trung Đông, đặc biệt là Iraq, Saudi Arabia và UAE. Khi dầu của Nga được bán với giá rẻ sau cuộc xung đột Ukraine, New Delhi đã tận dụng cơ hội này để nhập khẩu mạnh và thậm chí tái xuất khẩu sản phẩm tinh chế sang châu Âu.
Vì sao dầu của Nga phù hợp với các nhà máy lọc hóa của Ấn Độ?
Các chuyên gia cho rằng chuyển đổi hoàn toàn khỏi dầu của Nga không chỉ tốn kém mà còn thiếu thực tế. Dầu Urals nặng và giàu lưu huỳnh phù hợp với công nghệ của nhiều nhà máy lọc hóa tại Ấn Độ. Trong khi đó, dầu nhẹ của Mỹ hoặc dầu từ Venezuela thường cần được pha trộn thêm, khiến chi phí tăng cao.
Chuyên gia Igor Yushkov từ Quỹ An ninh Năng lượng Quốc gia Nga nhận định rằng việc thay thế trực tiếp dầu của Nga là không đơn giản về mặt kỹ thuật lẫn tài chính.
Một số nhà phân tích thị trường vận tải dầu, như Wisdom and Boats, cho rằng nếu Ấn Độ cắt giảm hoàn toàn dầu từ Nga, Trung Quốc có thể sẽ tiêu thụ phần dầu này. Điều này khiến mục tiêu hạn chế nguồn thu của Nga thông qua thị trường Ấn Độ khó đạt được.
Thêm vào đó, một số doanh nghiệp trung gian ít tên tuổi nhưng có liên kết với UAE vẫn tiếp tục duy trì dòng chảy dầu từ Nga vào Ấn Độ, cho thấy thị trường đang có nhiều biến động phức tạp.
Việc giảm nhập khẩu dầu từ Nga có ảnh hưởng đến quan hệ Ấn Độ - Nga?
Giảm dần nhập khẩu là điều có thể xảy ra mà không làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến quan hệ song phương vốn rất bền chặt trong nhiều lĩnh vực như quốc phòng, phân bón và đầu tư năng lượng. Moscow hiểu rõ áp lực mà New Delhi đang phải đối mặt, tương tự như những gì Nga từng trải qua trước đây.
Việc Ấn Độ điều chỉnh nguồn cung có thể được xem như một bước đi thận trọng nhằm cân bằng quan hệ với Mỹ. Tuy nhiên, một sự cắt giảm mạnh và đột ngột có thể gây ra cú sốc giá dầu trong nước.
Với quy mô nhu cầu lớn và sự phù hợp về công nghệ lọc hóa, dầu của Nga vẫn giữ vai trò quan trọng. Chính phủ Ấn Độ chắc chắn sẽ tiếp tục đưa ra các quyết định dựa trên mục tiêu bảo đảm an ninh năng lượng cho hàng tỷ người dân.
