Chiến sự Trung Đông diễn ra căng thẳng và chưa biết khi nào hồi kết nên đã tạo ra những tác động sâu rộng đến thị trường phân bón toàn cầu. Tại Việt Nam các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh phân bón cũng đang đau đầu với loạt chi phí đầu vào như nguyên, nhiên liệu, cước vận tải… đều tăng cao, buộc các doanh nghiệp phải linh hoạt điều chỉnh sản xuất, kinh doanh để thích ứng, đồng thời chia sẻ khó khăn với người nông dân.
Doanh nghiệp phân bón đồng cảm với nông dân
Phát biểu tại hội nghị, Cục trưởng Cục Bảo vệ thực vật Huỳnh Tấn Đạt đã đánh giá cao các doanh nghiệp đã có nhiều nỗ lực trong việc duy trì sản xuất ổn định, tối ưu công suất và chủ động, linh hoạt, thích ứng với biến động chi phí đầu vào cho sản xuất. Điều quan trọng hơn cả, nhiều doanh nghiệp sản xuất phân bón đã đồng cảm, cùng chia sẻ khó khăn với bà con nông dân thông qua việc giữ ổn giá bán ở mức phù hợp.
Phát biểu tại hội nghị, về đại diện phía doanh nghiệp sản xuất phân bón Urê, Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Đạm Ninh Bình Nguyễn Viết Hiến, cho biết, tổng công suất sản xuất urê của một số nhà máy lớn trong nước hiện đạt khoảng 2,8 triệu tấn/năm. Trong khi đó, nhu cầu tiêu thụ nội địa chỉ ở mức khoảng 2,1 triệu tấn, dẫn đến dư thừa khoảng 700.000 tấn. Để đảm bảo ổn định, tối ưu hóa công suất, đảm bảo việc làm và đóng góp vào ngân sách nhà nước, an sinh xã hội… buộc các doanh nghiệp phải tìm đường xuất khẩu.
Đối với mảng phân bón DAP, ông Nguyễn Hoàng Trung - Phó Tổng Giám đốc Công ty CP DAP – Vinachem cho biết: Tình hình tiêu thụ phân bón DAP trong nước chỉ khoảng 1 triệu tấn/năm. Những năm gần đây, các doanh nghiệp sản xuất đã nâng dần công suất vận hành nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu thị trường. Ngoài ra, mỗi năm Việt Nam vẫn nhập khẩu khoảng 500.000 tấn DAP, do đó tổng nguồn cung cơ bản bảo đảm, không xảy ra thiếu hụt.
Nhưng, điều khó khăn nhất đối với phân bón DAP là khoảng 80% chi phí sản xuất phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu như lưu huỳnh, amoniac và quặng apatit. Riêng lưu huỳnh - đây là nguồn cung chủ yếu nhập khẩu từ Trung Đông, nhưng do chiến sự xảy ra đã tác động mạnh tới gián đoạn nguồn cung và tăng giá bán lên tới trên 40%. Đây là điều khó khăn và tác động không nhỏ tới hiệu quả sản xuất và hiệu quả của doanh nghiệp.
Với giá nguyên, nhiên liệu đầu vào đều tăng cao khiến cho giá thành sản xuất DAP tăng khoảng 1,97 triệu đồng/tấn, tương đương tăng 12% so với trước khi xảy ra xung đột từ Trung Đông. Nằm trong vòng xoáy đó, các doanh nghiệp cũng rất chia sẻ với nông dân nên cũng mới điều chỉnh giá bán ở mức bù đắp một phần chi phí. “Song, dù biết giá xuất khẩu cao hơn trong nước khoảng 1,5 triệu đồng/tấn nhưng doanh nghiệp vẫn ưu tiên cung ứng cho thị trường trong nước”- ông Nguyễn Hoàng Trung - Phó Tổng Giám đốc Công ty CP DAP – Vinachem cho biết.
Chia sẻ tại hội nghị, ông Vũ Minh Tuấn PTGĐ Công ty CP Phân bón Miền Nam cho biết, Công ty đã chuẩn bị đầy đủ nguyên liệu và xây dựng kế hoạch sản xuất cụ thể cho năm 2026 theo định hướng của Tập đoàn Hóa chất Việt Nam. Đồng thời đã chuẩn bị đảm bảo cung ứng đủ phân bón cho thị trường Miền Nam và khu vực Tây Nguyên ít nhất đến tháng 5 và tháng 6/2026.
Tuy nhiên, do biến động giá nguyên liệu đầu vào, trong đó có giá lưu huỳnh tăng đột biến, đây là thách thức lớn nhất cho công ty. Cụ thể, giá lưu huỳnh nhập khẩu hiện đã tăng gấp đôi, dao động khoảng 600 - 700 USD/tấn. Dù công ty đã dự trữ nguyên liệu đến hết tháng 5, nhưng nếu giá lưu huỳnh tiếp tục duy trì ở mức cao, chắc chắn sẽ ảnh hưởng mạnh đến giá thành sản phẩm Supe lân và các dòng DAP trong giai đoạn tiếp theo.
“Mặc dù giá nguyên liệu đầu vào tăng cao nhưng, để hỗ trợ nông dân, công ty đã cố gắng cân đối, mới chỉ tăng giá bán ra thị trường chỉ ở mức xấp xỉ 3% để bù đắp phần nhỏ chi phí”- ông Vũ Minh Tuấn - PTGĐ Công ty CP Phân bón Miền Nam chia sẻ.
Một khó khăn nữa, khi nguồn quặng Apatit trong nước hiện không đáp ứng đủ cả về số lượng và chất lượng. Công ty đã phải chủ động tìm kiếm các nguồn quặng nhập khẩu từ Ai Cập, khu vực Bắc Phi để đảm bảo sản xuất, dù điều này kéo theo những khó khăn về chi phí vận tải nhưng vẫn phải nhập để đảm bảo cho sản xuất. Mặc dù Phân bón Miền Nam đã sự chủ động trong việc chuẩn bị nguồn hàng nhưng quan ngại sâu sắc về áp lực chi phí nguyên liệu đầu vào đang tăng quá nhanh.
Đại diện Công ty CP Phân lân Văn Điển, Phó Tổng Giám đốc Phạm Quang Trung cho rằng, những năm qua công ty đã tập trung sản xuất, cung ứng sản phẩm chất lượng, đáp ứng nhu cầu thị trường trong nước. Mặc dù trước đây công ty có xuất khẩu nhiều nhưng nay tập trung cho cung ứng, thúc đẩy sản xuất nông nghiệp trong nước.
Mặc dù giá đầu vào nguyên, nhiên liệu tăng cao, song giá bán trong 2 tháng đầu năm công ty vẫn duy trì như 2025. Chỉ đến đầu tháng 3 công ty mới tăng giá, mỗi tấn đưa ra thị trường tăng khoảng 100 ngàn đồng để bù đắp thêm chút chi phí cho đầu vào sản xuất và rất mong muốn bình ổn phát triển lâu dài.
Song cũng chung với ý kiến các doanh nghiệp sản xuất phân bón khác, đầu vào của Phân lân Văn Điển chủ yếu trong nước, như quặng chất lượng lại giảm dần, lượng quặng trong nước cung ứng không đủ khiến doanh nghiệp gặp khó về giá thành và hiệu quả. Trong khi đó, Việt Nam chúng ta có nguồn quặng rất lớn, vì vậy rất cần Nhà nước, Chính phủ xem xét hỗ trợ doanh nghiệp nguồn quặng thiên nhiên để hỗ trợ cho sản xuất nông nghiệp.
Cần chính sách gỡ khó cho doanh nghiệp phân bón
Phát biểu tại hội nghị, ông Nguyễn Trí Ngọc - Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư kí Hiệp hội Phân bón Việt Nam cho rằng: Bên cạnh đẩy mạnh sản xuất, các doanh nghiệp cũng tăng cường quản trị hệ thống phân phối nhằm tránh tình trạng găm hàng, gây biến động giá. Đồng thời đẩy mạnh hướng dẫn nông dân sử dụng phân bón tiết kiệm, hiệu quả, phát triển các dòng sản phẩm hữu cơ, hướng tới sản xuất nông nghiệp bền vững và thân thiện với môi trường.
Với những nỗ lực không ngừng của các doanh nghiệp, cũng rất cần sự đồng hành từ các cơ quan quản lý tăng cường điều tiết thị trường, đồng thời đảm bảo nguồn nguyên liệu đầu vào ổn định để duy trì sản xuất lâu dài.
Hiện nay, một trong những thách thức lớn nhất của ngành phân bón là sự phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu. Đối với phân DAP, khoảng 80% chi phí sản xuất phụ thuộc vào các nguyên liệu như lưu huỳnh, amoniac và quặng apatit. Riêng quặng apatit trong nước mới chỉ đáp ứng khoảng 17% nhu cầu, phần còn lại phải nhập khẩu.
Do đó, ý kiến các doanh nghiệp kiến nghị Chính phủ xem xét tăng hạn mức khai thác nguồn tài nguyên trong nước, đặc biệt là quặng apatit, nhằm giảm phụ thuộc vào nhập khẩu và nâng cao tính tự chủ của ngành.
Ngoài ra, đối với sản xuất urê, nguyên liệu đầu vào chủ yếu là than hoặc khí. Với nguyên liệu chủ yếu đầu vào của doanh nghiệp là than, Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Đạm Ninh Bình Nguyễn Viết Hiến cho biết, than hiện chiếm tới gần 80% giá thành sản xuất phân bón, do đó kiến nghị Chính phủ xem xét giữ ổn định giá than để giảm áp lực chi phí.
Không chỉ vấn đề nguyên liệu, công tác quản lý thị trường cũng được đặt ra cấp thiết trong bối cảnh giá phân bón có xu hướng tăng. Thực tế cho thấy, khi giá tăng cao, nguy cơ đầu cơ, găm hàng, nâng giá bất hợp lý và sự xuất hiện của phân bón giả, kém chất lượng có thể tái diễn.
Theo đó, đại đa số ý kiến các doanh nghiệp đưa ra là đề nghị các cơ quan chức năng tăng cường kiểm tra, giám sát để xử lý nghiêm các hành vi vi phạm; đảm bảo môi trường kinh doanh minh bạch và bảo vệ quyền lợi của người nông dân. Đồng thời, cần nâng cao minh bạch thông tin thị trường để tránh tâm lý tích trữ, đầu cơ gây bất ổn thị trường phân bón.
Cục trưởng Cục Bảo vệ thực vật Huỳnh Tấn Đạt cũng đề nghị các doanh nghiệp tiếp tục chủ động cân đối cung – cầu; tối đa hóa công suất sản xuất để đảm bảo đủ nguồn cung cho thị trường nội địa. Đồng thời, nâng cao năng lực dự báo, theo dõi sát diễn biến giá nguyên liệu, năng lượng và tình hình quốc tế để xây dựng kế hoạch sản xuất phù hợp. Bên cạnh đó, cần tăng cường phối hợp với địa phương, hợp tác xã để nắm bắt nhu cầu thực tế, xây dựng kế hoạch cung ứng sát với từng mùa vụ cho hợp lý.
“Về các chính sách tác động đến sản xuất, kinh doanh phân bón, các kiến nghị của doanh nghiệp về tăng hạn mức khai thác quặng apatit, ổn định giá nguyên liệu đầu vào và điều chỉnh thuế xuất khẩu phù hợp sẽ được Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét”- ông Huỳnh Tấn Đạt cho biết.
Trong bối cảnh chiến sự Trung Đông làm gián đoạn nguồn cung, nguồn quặng sản xuất trong nước có nhiều hạn chế cũng như chất lượng giảm hơn so với trước đây, khó khăn ngày càng bủa vây đến việc sản xuất kinh doanh phân bón, người nông dân cũng gặp khó khi nông sản hay lúa giá cả bấp bênh, không cao.
Vì vậy, việc kết hợp chặt chẽ giữa sự nỗ lực của doanh nghiệp và vai trò điều tiết của cơ quan quản lý sẽ là yếu tố then chốt giúp ổn định thị trường phân bón, đảm bảo nguồn cung cho sản xuất nông nghiệp. Qua đó góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng 2 con số và xuất khẩu của ngành phân bón Việt Nam.
