Trao đổi với phóng viên Báo Nhà báo và Công luận, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học Dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, đã phân tích từ góc nhìn khoa học những gì thực sự xảy ra khi rượu đi vào cơ thể, đồng thời đưa ra các khuyến nghị giúp hỗ trợ thải trừ rượu một cách an toàn, đúng cách, tránh những sai lầm phổ biến trong mùa nhậu Tất niên kéo dài.
Theo bác sĩ Hoàng, rượu là một trong những chất được cơ thể hấp thu nhanh nhất. Ngay từ khi chạm niêm mạc dạ dày, ethanol đã bắt đầu khuếch tán vào máu.
Chỉ sau một thời gian ngắn, rượu đã theo dòng máu lên não, đến gan và nhiều cơ quan khác, khiến người uống cảm nhận cảm giác lâng lâng, giảm kiểm soát hành vi chỉ sau vài ly.
Khoảng 20% lượng rượu được hấp thu tại dạ dày, phần lớn còn lại “đổ dồn” xuống ruột non – nơi có diện tích hấp thu rất lớn. Chính vì vậy, yếu tố then chốt quyết định say nhanh hay chậm nằm ở tốc độ làm rỗng dạ dày.
Khi uống rượu lúc đói, dạ dày trống rỗng, rượu gần như đi thẳng xuống ruột non, khiến nồng độ cồn trong máu tăng vọt. Ngược lại, khi đã ăn trước đó, quá trình hấp thu diễn ra chậm hơn, đỉnh nồng độ cồn thấp hơn, cảm giác say đến muộn và “êm” hơn.
Không chỉ trạng thái đói – no, nồng độ và dạng đồ uống cũng ảnh hưởng mạnh đến mức độ say. Rượu ở mức 12–20% được hấp thu nhanh hơn.
Đồ uống có gas như bia, champagne, cocktail pha soda khiến môn vị mở sớm, đẩy rượu xuống ruột non nhanh hơn, làm cơn say đến đột ngột. Trong khi đó, rượu mạnh nồng độ cao có thể khiến say chậm hơn nhưng lại gây tổn thương niêm mạc dạ dày rõ rệt hơn.
Theo bác sĩ Hoàng, can thiệp trước khi uống luôn hiệu quả hơn nhiều so với tìm cách “giải rượu” khi đã say. Một bữa ăn đầy đủ trước khi uống rượu có thể coi là “lá chắn” sinh lý quan trọng.
Thức ăn, đặc biệt là chất béo, protein và carbohydrate phức, giúp làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày. Chất béo tạo lớp đệm bảo vệ niêm mạc, protein kéo dài thời gian lưu giữ thức ăn trong dạ dày, còn tinh bột phức như bánh mì, ngũ cốc, khoai có khả năng “hút” bớt rượu, làm giảm tốc độ hấp thu.
Những mẹo dân gian như ăn bánh mì, phô mai, uống sữa trước khi nhậu thực chất đều có cơ sở sinh lý, dù không thể giúp “miễn nhiễm” với rượu.
Bên cạnh đó, uống chậm là nguyên tắc quan trọng. Gan của một người trưởng thành khỏe mạnh chỉ có thể xử lý khoảng một đơn vị cồn mỗi giờ.
Việc uống dồn dập khiến gan quá tải, acetaldehyde – chất độc trung gian tích tụ nhanh, gây say nặng, đỏ mặt, đau đầu, tim đập nhanh.
Uống xen kẽ nước lọc không chỉ giúp làm loãng rượu trong dạ dày mà còn bù nước, hạn chế mất nước, nguyên nhân khiến nhiều người nhức đầu, mệt mỏi sau cuộc nhậu.
Ngược lại, pha rượu với nước ngọt có gas hoặc nước tăng lực là sai lầm phổ biến: Caffeine tạo cảm giác tỉnh táo giả, trong khi phản xạ và khả năng phán đoán vẫn bị rượu ức chế, làm tăng nguy cơ tai nạn.
Khoảng 90% lượng rượu được chuyển hóa tại gan. Ethanol được enzyme ADH chuyển thành acetaldehyde – chất độc chính gây ra cảm giác khó chịu sau uống rượu rồi tiếp tục được phân hủy thành acetate.
Khi uống nhiều, gan rơi vào trạng thái quá tải, rối loạn chuyển hóa mỡ và đường, làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ, hạ đường huyết.
Nhiều người kỳ vọng các sản phẩm “giải rượu” có thể làm hết say nhanh. Tuy nhiên, theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, phần lớn các sản phẩm này chỉ có tác dụng hỗ trợ, như bù vitamin nhóm B, vitamin C, tăng chống oxy hóa, giảm mệt mỏi, chứ không thể làm nồng độ cồn trong máu giảm nhanh. Không có “thuốc thần” nào giúp xóa rượu trong vài phút.
Đặc biệt nguy hiểm là thói quen uống Paracetamol sau khi nhậu để giảm đau đầu. Trong bối cảnh gan đang phải xử lý rượu, việc dùng Paracetamol có thể làm tăng nguy cơ tổn thương gan, nhất là ở người uống rượu thường xuyên hoặc suy dinh dưỡng.
Các biện pháp như xông hơi, chạy bộ gắng sức để “ra mồ hôi cho nhanh hết rượu” cũng không có hiệu quả thải rượu, ngược lại còn làm tăng nguy cơ tụt huyết áp, đột quỵ, ngất xỉu.
Sau khi uống rượu, điều quan trọng nhất là cho cơ thể thời gian và điều kiện để tự phục hồi. Uống đủ nước, có thể bổ sung dung dịch điện giải nếu mệt nhiều; ăn nhẹ bằng cháo, súp, canh rau; bổ sung kali từ chuối; dùng nước gừng, mật ong, nước dừa ở mức vừa phải đều có thể giúp cơ thể dễ chịu hơn.
Tuyệt đối không lái xe, không bơi lội, không làm việc nguy hiểm sau khi uống rượu, kể cả khi cảm thấy “đã tỉnh”. Nếu người say có dấu hiệu nặng như thở chậm, nôn liên tục, co giật, hôn mê, cần gọi cấp cứu ngay – ngộ độc rượu là tình trạng cấp cứu thực sự, không phải “ngủ là khỏi”.
Về lâu dài, theo bác sĩ Hoàng, biết điểm dừng vẫn là biện pháp bảo vệ sức khỏe bền vững nhất. Quản lý lượng rượu, có những ngày không uống để gan nghỉ ngơi, ăn uống lành mạnh, ngủ đủ và vận động đều đặn chính là “thuốc giải rượu” hiệu quả nhất không chỉ cho một mùa Tất niên, mà cho cả sức khỏe lâu dài.
