Bãi bỏ Hội đồng trường, bước đi chiến lược tạo đột phá trong quản trị giáo dục từ Nghị quyết 71-NQ/TW

Ngày 12/9, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) ban hành Công văn hướng dẫn về công tác hội đồng trường, sau khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.Theo đó, các cơ sở giáo dục công lập sẽ không tổ chức hội đồng trường (trừ các trường công lập có thỏa thuận quốc tế). Đồng thời, từ ngày 12/9, chủ tịch và phó chủ tịch hội đồng trường hết nhiệm kỳ tiếp tục điều hành cho đến khi có hướng dẫn mới, và tạm dừng quy hoạch, bổ nhiệm mới hiệu trưởng.
Trong bài trao đổi với phóng viên Nhà báo và Công luận, TS Lê Đức Thuận, chuyên gia giáo dục (nguyên Trưởng phòng Giáo dục và Đào tạo quận Ba Đình) nhấn mạnh, việc loại bỏ Hội đồng trường không chỉ là giải pháp xử lý điểm nghẽn trong quản lý mà còn là bước đi chiến lược nhằm thúc đẩy đổi mới toàn diện.

Về tính cấp thiết, TS Thuận cho rằng, Nghị quyết 71-NQ/TW đã chỉ rõ tư duy quản lý giáo dục còn chậm đổi mới, tình trạng tiêu cực và "bệnh hình thức" vẫn phổ biến.

Việc duy trì một mô hình Hội đồng trường hoạt động không hiệu quả, mang nặng tính hình thức chính là biểu hiện rõ nhất của sự chậm đổi mới. Do đó, loại bỏ cấu trúc này là cần thiết để dọn đường cho cơ chế quản trị gọn nhẹ, linh hoạt và thực chất hơn.

Về ý nghĩa chiến lược, TS Thuận cho biết đây là bước đi cụ thể để hiện thực hóa chủ trương "chuyển mạnh từ quản lý hành chính sang kiến tạo phát triển, quản trị hiện đại, hành động quyết liệt".

Không tổ chức Hội đồng trường đồng nghĩa với việc tập trung quyền lực và trách nhiệm vào một đầu mối duy nhất, tăng cường vai trò lãnh đạo toàn diện, trực tiếp của tổ chức Đảng và người đứng đầu. Cơ chế này tạo ra sự chỉ đạo xuyên suốt, thống nhất, đủ mạnh để thực hiện các mục tiêu đột phá mà Nghị quyết 71-NQ/TW đề ra.

Chuyên gia giáo dục này cũng phân tích nguyên nhân sâu xa khiến Hội đồng trường lâu nay mang tính hình thức. Trước hết, là sự chồng chéo về chức năng và thiếu thực quyền. Vai trò của Hội đồng trường thường chưa được phân định rõ ràng với Ban giám hiệu, dẫn đến hoạt động lúng túng, trong khi hiệu trưởng vẫn chịu trách nhiệm cuối cùng về mọi mặt. Điều này vô hình trung biến Hội đồng trường thành cơ quan tư vấn thay vì quản trị có thực quyền.

Thứ hai, là "bệnh hình thức" của hệ thống. Nhiều cuộc họp và quyết nghị của Hội đồng trường chỉ nhằm hoàn thiện hồ sơ, hợp thức hóa quyết định đã có của Ban giám hiệu mà chưa thực sự phát huy vai trò quyết sách.

Thứ ba, là năng lực và nhận thức của thành viên. Phần lớn là cán bộ, giáo viên trong trường, chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng quản trị chiến lược, tài chính, giám sát; đồng thời tâm lý nể nang, ngại va chạm cũng làm giảm tính độc lập và hiệu quả hoạt động của hội đồng.

"Chính vì những hạn chế này, Nghị quyết 71-NQ/TW đã xác định việc tinh gọn bộ máy, tập trung quyền hạn vào người đứng đầu là bước đi cần thiết để nâng cao hiệu quả quản trị, giảm chồng chéo, đồng thời tạo điều kiện cho các nhà trường thực sự phát huy quyền tự chủ, trách nhiệm và đổi mới toàn diện", TS Thuận nhấn mạnh.

Đánh giá về sự chồng chéo giữa Hội đồng trường và các cơ cấu khác, TS Thuận nhấn mạnh đây là một thực tế rõ ràng và là nguyên nhân gây lãng phí nguồn lực trong quản trị giáo dục.

Nhiều nhiệm vụ của Hội đồng trường bị trùng lặp với Ban giám hiệu, Hội đồng thi đua khen thưởng hay các hội đồng tư vấn khác. Việc loại bỏ Hội đồng trường là giải pháp quyết liệt nhằm giảm đầu mối quản lý, bảo đảm quản trị tinh gọn, thống nhất và hiệu quả.

Khi một cơ cấu không tạo ra giá trị gia tăng rõ rệt mà còn gây chồng chéo, làm chậm quá trình ra quyết định, việc tinh gọn là hoàn toàn hợp lý. Giải pháp này giúp giải phóng thời gian và công sức của đội ngũ giáo viên để họ tập trung vào nhiệm vụ chuyên môn cốt lõi là giảng dạy và giáo dục, thay vì sa vào các cuộc họp mang tính thủ tục.

Về cơ chế "Bí thư cấp ủy kiêm người đứng đầu", TS Thuận cho rằng đây là bước đổi mới căn bản, tăng cường hiệu lực lãnh đạo, thống nhất vai trò chính trị của Đảng với quản lý, điều hành chuyên môn của nhà trường. Mọi chủ trương, đường lối của Đảng về giáo dục, đặc biệt tinh thần Nghị quyết 71-NQ/TW, sẽ được triển khai trực tiếp, nhanh chóng và đồng bộ, không còn “độ trễ” hay rào cản giữa cấp ủy và chính quyền.

Cơ chế này giúp loại bỏ tình trạng quyết sách của cấp ủy và hành động của Ban giám hiệu không đồng bộ, đảm bảo người đứng đầu đủ thẩm quyền và sự hậu thuẫn chính trị để đưa ra các quyết định mạnh mẽ, quyết liệt trong đổi mới giáo dục.

Khi quyền lực được tập trung, trách nhiệm cũng được quy về một mối, người đứng đầu phải chịu trách nhiệm toàn diện trước cấp trên và toàn xã hội, phù hợp với nguyên tắc tăng cường tự chủ, tự chịu trách nhiệm của cơ sở giáo dục.

Liên quan đến cơ chế giám sát thay thế Hội đồng trường, TS Thuận khẳng định, Nghị quyết 71-NQ/TW không bỏ trống vai trò giám sát mà định hình cơ chế đa tầng, thực chất và hiệu quả hơn.

Giám sát từ cấp trên và cơ quan quản lý sẽ được đẩy mạnh thông qua thanh tra, kiểm tra việc thực thi chính sách, pháp luật và chất lượng giáo dục tại các trường học.

Giám sát của xã hội được đề cao, trong đó Đảng ủy Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể phát huy vai trò giám sát, phản biện xã hội, tham gia xây dựng pháp luật và chính sách đổi mới giáo dục, đại diện tiếng nói của nhân dân, phụ huynh và học sinh.

Giám sát trong nội bộ Đảng cũng được tăng cường, mỗi đảng viên trong chi bộ nhà trường có trách nhiệm giám sát hoạt động của người đứng đầu, tạo mô hình giám sát toàn diện, khách quan và minh bạch thay cho mô hình hình thức trước đây.

TS Thuận kỳ vọng về tác động dài hạn của việc tinh gọn bộ máy theo tinh thần Nghị quyết 71-NQ/TW sẽ mang lại những kết quả sâu sắc. Bộ máy quản trị gọn nhẹ, hiệu quả sẽ giúp nhà trường tập trung mọi nguồn lực vào nâng cao chất lượng dạy và học, hiện thực hóa phương châm “thực học, thực nghiệp” và khắc phục tâm lý coi trọng bằng cấp hơn thực lực.

Một người đứng đầu được trao đủ quyền lực và trách nhiệm sẽ chủ động, sáng tạo hơn trong thực thi quyền tự chủ, ra quyết định nhanh chóng về nhân sự, tài chính, chuyên môn mà không bị cản trở bởi thủ tục hành chính rườm rà.

Việc loại bỏ các cấu trúc trung gian không hiệu quả là bước quan trọng để xây dựng nền quản trị giáo dục hiện đại, tiệm cận thông lệ quốc tế, tạo động lực và không gian mới cho phát triển giáo dục, hướng tới mục tiêu năm 2045 đưa Việt Nam vào nhóm 20 quốc gia có hệ thống giáo dục hàng đầu thế giới.

TS Thuận mong rằng, việc bãi bỏ Hội đồng trường và thống nhất vai trò lãnh đạo là quyết sách táo bạo nhưng cần thiết, là cú hích về thể chế để ngành giáo dục thực sự đột phá, hiện thực hóa các mục tiêu mà Nghị quyết 71-NQ/TW đã đề ra, tạo nền tảng vững chắc cho quản trị, phát triển chất lượng giáo dục và đào tạo toàn diện trong cả nước.