Không chỉ thêm việc, phải đổi cách làm
Năm 2026 đánh dấu một bước chuyển lớn đối với báo chí Thủ đô khi các cơ quan báo chí được sắp xếp, hướng tới mô hình tổ chức có khả năng sản xuất đồng thời nhiều loại hình báo chí.
Nhà báo Kiều Duy Chánh, Trưởng phòng Chuyên đề, Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội, Liên Chi hội Nhà báo Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội, cho biết đội ngũ tại Phòng Chuyên đề gồm 165 cán bộ, phóng viên, biên tập viên, đạo diễn và lực lượng sản xuất cùng tham gia cả bốn loại hình báo chí. Nhiều người vốn chuyên sâu về phim tài liệu, phóng sự nay đồng thời tham gia talk show, tọa đàm, chương trình phát thanh.
Sự dịch chuyển đó đặt ra một câu hỏi về cách tổ chức công việc: Liệu tòa soạn đã thực sự hình thành một quy trình hội tụ hay chỉ đơn giản là cộng thêm đầu việc cho mỗi người?
“Chúng ta đã mở rộng phạm vi công việc nhanh hơn tốc độ tái cấu trúc quy trình”, ông Chánh nhận định.
Theo ông, điểm nghẽn trước hết nằm ở việc các dòng sản xuất vẫn có thể vận hành tách biệt. Cùng một vấn đề được tìm hiểu nhiều lần, cùng một nguồn tin được liên hệ lại, cùng một hiện trường được tiếp cận lại. Nếu số lượng sản phẩm trở thành tiêu chí chi phối, thời gian dành cho hiện trường, xây dựng nguồn tin và kiểm chứng cũng bị thu hẹp.
Bài toán vì thế không chỉ là đưa thêm công nghệ vào tòa soạn hay yêu cầu phóng viên biết thêm định dạng, mà là tổ chức lại cách một đề tài được hình thành, sản xuất và đưa đến công chúng.
Để tránh tình trạng mỗi loại hình tự đi một quy trình riêng, theo ông Chánh, một đề tài cần được tổ chức trên một hồ sơ nội dung chung, từ văn bản gốc, dữ liệu, nguồn tin, phỏng vấn, hình ảnh, âm thanh đến trạng thái kiểm chứng và quyền sử dụng tư liệu. Từ nguồn chung đó, mỗi loại hình phát huy thế mạnh riêng thay vì tạo ra những sản phẩm sao chép lẫn nhau.
Đa kỹ năng, nhưng phải giữ chuyên môn sâu
Cách tổ chức mới cũng kéo theo yêu cầu mới đối với người làm báo. Nhà báo Kiều Duy Chánh cho rằng, nhà báo hiện nay cần có nền kỹ năng rộng hơn: Làm việc trên hệ thống số, kiểm chứng nguồn trực tuyến, sử dụng dữ liệu, hiểu đặc điểm nền tảng, phối hợp với các định dạng khác và sử dụng AI an toàn.
Nhưng biết nhiều công cụ không đồng nghĩa với việc ai cũng phải làm tất cả.
“Năng lực nền không thay thế chuyên môn sâu”, ông Chánh nhấn mạnh.
Theo ông, một đạo diễn phim tài liệu vẫn cần thời gian nghiên cứu nhân vật và xây dựng ngôn ngữ hình ảnh; phóng viên điều tra cần mạng lưới nguồn tin và kỹ năng kiểm chứng; biên tập viên phát thanh cần tư duy âm thanh; người làm báo dữ liệu cần khả năng xử lý, đối chiếu và trực quan hóa.
Nếu mọi người cùng làm mọi việc ở mức cơ bản, tòa soạn có thể tăng tốc trong ngắn hạn nhưng khó tạo ra những tác phẩm có dấu ấn. Vì vậy, yêu cầu đặt ra không phải là biến mỗi nhà báo thành một người có thể làm tất cả, mà là mở rộng năng lực phối hợp trên nền tảng chuyên môn sâu.
Điều này cũng đặt ra yêu cầu mới đối với đào tạo. Người làm báo không chỉ cần học thêm kỹ năng, mà phải được rèn luyện đúng năng lực mình còn thiếu và gắn với chính sản phẩm đang thực hiện.
“Sau mỗi dự án, nhóm cần nhìn lại điều gì đã dùng chung được, khâu nào còn trùng lặp và kỹ năng nào thực sự thiếu. Kết quả sản xuất phải trở thành bằng chứng của hiệu quả đào tạo”, ông Chánh nói.
Từ thực tế đó, hoạt động bồi dưỡng hội viên của Hội Nhà báo thành phố Hà Nội cũng cần chuyển từ cách tiếp cận thiên về cung cấp kiến thức sang hỗ trợ trực tiếp cho quá trình làm nghề.
Bồi dưỡng sát nghề, nâng chất lượng người làm báo Thủ đô
Theo ông Chánh, các chương trình bồi dưỡng nên xuất phát từ những tình huống mà người làm báo thực sự gặp trong quá trình tác nghiệp, thay vì chỉ tập trung giới thiệu kiến thức hoặc công cụ mới.
“Đối với Hội Nhà báo thành phố Hà Nội, chúng tôi đề nghị tăng các chương trình bồi dưỡng theo tình huống nghề nghiệp cụ thể”, ông Chánh nói.
Những nội dung ưu tiên có thể tập trung vào quản trị tòa soạn hội tụ, báo chí dữ liệu, kể chuyện đa nền tảng, đạo đức AI, bản quyền và an toàn dữ liệu. Đây là những năng lực gắn trực tiếp với quá trình tổ chức sản xuất báo chí trong môi trường mới, khi người làm báo phải phối hợp trên nhiều loại hình và nền tảng.
Bên cạnh các lớp tập huấn, ông Chánh cho rằng hoạt động Hội có thể tạo ra một không gian chia sẻ nghề nghiệp thường xuyên hơn, nơi những vấn đề cụ thể trong quá trình tác nghiệp được đưa ra trao đổi và cùng tìm cách giải quyết.
“Hội có thể làm tốt hơn vai trò kết nối giữa các cơ quan báo chí, giữa những người làm các loại hình khác nhau. Mỗi cơ quan có thể đang có một cách làm hiệu quả, một kinh nghiệm xử lý vấn đề, nhưng nếu những kinh nghiệm đó chỉ nằm trong phạm vi từng đơn vị thì giá trị sử dụng còn hạn chế. Hội có thể tập hợp, chia sẻ và nhân rộng những cách làm đã được kiểm chứng trong thực tế”, ông Chánh chia sẻ.
Theo ông, việc bồi dưỡng cũng có thể được tổ chức theo từng nhóm nghề hoặc từng vấn đề cụ thể, gắn với sản phẩm đang thực hiện. Sau mỗi chương trình, cần có bước đánh giá để xác định kỹ năng nào đã được áp dụng, khâu nào còn hạn chế và nội dung nào cần tiếp tục bổ sung. Cách làm này giúp hoạt động đào tạo không dừng lại ở việc hoàn thành một lớp tập huấn, mà tạo ra sự thay đổi có thể nhìn thấy trong công việc.
Trong môi trường báo chí đa nền tảng, Hội cũng có thể phát huy vai trò kết nối để những người làm báo ở các lĩnh vực khác nhau học hỏi thế mạnh của nhau. Người làm truyền hình có kinh nghiệm về hình ảnh, người làm phát thanh có thế mạnh về âm thanh, trong khi phóng viên báo điện tử có kinh nghiệm về dữ liệu và tốc độ cập nhật. Khi những kinh nghiệm này được chia sẻ, mỗi người vừa giữ được chuyên môn sâu, vừa có thêm năng lực phối hợp trong quá trình sản xuất nội dung đa nền tảng.
“Điều quan trọng là đào tạo phải giúp người làm báo làm nghề tốt hơn, chứ không phải biết thêm thật nhiều công cụ. Hội có thể tập trung vào những vấn đề thiết thực mà hội viên đang gặp trong công việc, từ đó tổ chức các hoạt động đúng nhu cầu và tạo ra giá trị sau mỗi chương trình”, ông Chánh nhấn mạnh.
