Báo chí Việt Nam trong kỷ nguyên số: Đừng để mạng xã hội nước ngoài áp đặt luật chơi

(CLO) Báo chí muốn giữ được quyền chủ động kiến tạo, dẫn dắt nhận thức xã hội và tổ chức dòng thông tin chủ lưu trong kỷ nguyên số thì phải làm chủ được hệ năng lực hạ tầng tự chủ.

Trong khuôn khổ Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026, phiên thảo luận "Tự chủ chiến lược của cơ quan báo chí trong kỷ nguyên số" do Đài Truyền hình Việt Nam (VTV) chủ trì, diễn ra chiều 20/6 tại thành phố Hải Phòng.

Tham dự phiên thảo luận có nhà báo Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam; nhà báo Nguyễn Thanh Lâm, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Tổng Giám đốc Đài Truyền hình Việt Nam; PGS.TS Phạm Minh Sơn, Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền; PGS.TS Đặng Hoài Bắc, Giám đốc Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông; nhà báo Phạm Văn Tuấn, Giám đốc Báo và Phát thanh, Truyền hình Hải Phòng.

1tchu3.jpg
Các diễn giả tham gia phiên thảo luận "Tự chủ chiến lược của cơ quan báo chí trong kỷ nguyên số", chiều 20/6. Ảnh: Sơn Hải

Tự chủ chiến lược hay là chết

Khi đề cập đến thách thức mà báo chí đang đối mặt, nhà báo Nguyễn Thanh Lâm nhận định, nguy cơ lớn nhất không nằm ở việc cạnh tranh về lượng người xem hay doanh thu, mà ở khả năng báo chí mất dần vai trò dẫn dắt xã hội và mất đi sự gắn kết với các thế hệ công chúng mới. Nếu không nhanh chóng thích ứng với môi trường số, nhiều cơ quan báo chí có thể bị tụt lại phía sau và đánh mất vai trò vốn có trong hệ sinh thái truyền thông hiện đại.

Theo ông, sự thay đổi trong hành vi tiếp nhận thông tin của công chúng đang diễn ra âm thầm nhưng sâu sắc. Người dùng ngày càng chủ động lựa chọn các nền tảng, hình thức tiếp cận nội dung phù hợp với nhu cầu cá nhân, khiến nhiều phương thức truyền thông truyền thống dần mất đi vị thế vốn có.

Từ đó, ông Lâm cho rằng, tự chủ chiến lược không còn là một lựa chọn phát triển mà đã trở thành điều kiện sống còn đối với các cơ quan báo chí trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ.

"Nếu không có tự chủ chúng ta không tồn tại được. Tự chủ chiến lược hay là chết", ông Nguyễn Thanh Lâm nhấn mạnh, đồng thời cho rằng, tự chủ chiến lược phải được nhìn nhận một cách toàn diện, bao gồm tự chủ về nội dung, dữ liệu, công nghệ, nền tảng phân phối, mô hình kinh doanh và hệ giá trị cốt lõi của báo chí.

1tchu12.jpg
Nhà báo Nguyễn Thanh Lâm cho rằng, trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, tự chủ chiến lược đã trở thành điều kiện sống còn đối với các cơ quan báo chí. Ảnh: Sơn Hải

Nêu câu chuyện của VTV, ông Nguyễn Thanh Lâm cho biết, nền tảng VTVgo đã được triển khai từ hơn một thập kỷ trước và được định hướng trở thành nền tảng truyền hình quốc gia. Hiện nay tất cả các dòng tivi thông minh tại Việt Nam đều đã tích hợp ứng dụng VTVgo.

Tuy nhiên, ưu thế lớn nhất của nền tảng số VTVgo không chỉ nằm ở khả năng phân phối nội dung mà còn ở khả năng tạo ra dữ liệu về hành vi người dùng. Nhờ có dữ liệu này giúp cơ quan báo chí hiểu rõ nhu cầu, thói quen và xu hướng tiếp nhận thông tin của công chúng, từ đó tối ưu hóa nội dung và phát triển các mô hình kinh doanh mới.

Theo ông Lâm, trong thời gian tới, cùng với sự hoàn thiện của các chính sách quản lý, nhiều nền tảng số quốc gia có thể tiếp tục được tích hợp trên các thiết bị thông minh nhằm mở rộng khả năng tiếp cận người dùng. Những nền tảng số như VTVgo không chỉ là nơi xem truyền hình mà có thể phát triển thành các hệ sinh thái đa dịch vụ, tạo ra nhiều điểm chạm với người dùng và mở ra những nguồn thu mới cho cơ quan báo chí.

Đặc biệt, ông Lâm lưu ý, báo chí Việt Nam không được coi các mạng xã hội nước ngoài là nền tảng trụ cột của mình. Chia sẻ câu chuyện tại VTV, khi có những chương trình được dư luận quan tâm, nhiều khán giả thắc mắc và trách nhà đài "sao không đưa lên YouTube". Nhưng quan điểm của ông là, Đài làm ra chương trình thì mong muốn khán giả xem trên nền tảng của Đài chứ không phải ở nơi náo khác. “Dùng mạng xã hội vào việc gì là do mình chủ động. Không có chuyện họ vào và áp đặt luật chơi”, ông Lâm nói.

Báo chí cần chủ động giành lại độc giả trên nền tảng của mình

Tại phiên thảo luận, các đại biểu cũng cho rằng, trong bối cảnh cạnh tranh thông tin ngày càng gay gắt, báo chí muốn phát triển bền vững phải chủ động đổi mới mô hình hoạt động, đa dạng hóa nguồn thu, nâng cao năng lực quản trị và đẩy mạnh hội tụ nội dung trên nhiều nền tảng.

Bên cạnh nội dung và công nghệ, ý kiến tại phiên thảo luận cũng cho rằng dữ liệu độc giả đang trở thành nguồn lực chiến lược mới của báo chí. Việc xây dựng hệ sinh thái số riêng, phát triển cộng đồng độc giả trung thành, tăng cường liên kết và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan báo chí sẽ là yếu tố quyết định năng lực tự chủ trong tương lai.

Phát biểu tại phiên thảo luận, nhà báo Lê Quốc Minh, cho rằng bài học lớn của báo chí thế giới là sự phụ thuộc quá nhiều vào các nền tảng công nghệ. Dù báo chí tạo ra nội dung và thu hút lượng truy cập lớn, nhưng dữ liệu người dùng và giá trị thương mại lại chủ yếu nằm trong tay các nền tảng số.

1tchu4.jpg
Nhà báo Lê Quốc Minh chia sẻ tại phiên thảo luận. Ảnh: Sơn Hải

Theo ông, báo chí từng đi qua các giai đoạn “web first”, “mobile first”, rồi “social first” nhưng càng đi xa, nhiều tòa soạn càng đánh mất quyền kiểm soát với nội dung, độc giả và nguồn thu.

Đã từng có thời kỳ các nền tảng từng khuyến khích báo chí làm Facebook Watch, Instant Articles hay các định dạng nội dung phân tán khác nhưng sau đó thay đổi thuật toán, thay đổi chính sách hoặc dừng sản phẩm. Khi đó, cơ quan báo chí là bên bị động, còn phần lớn dữ liệu người dùng và lợi ích quảng cáo thuộc về nền tảng.

“Chúng ta có traffic nhưng không có độc giả. Có thể chúng ta có hàng triệu traffic nhưng chúng ta không biết người độc giả đó là ai, trong khi các nền tảng lại thu thập hết”, ông Minh nhấn mạnh.

Theo Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, dữ liệu chính chủ đang trở thành nguồn lực chiến lược của báo chí trong kỷ nguyên số. Khi dữ liệu người dùng nằm trong tay các nền tảng công nghệ, báo chí có thể sở hữu nội dung nhưng chưa thực sự làm chủ được công chúng của mình.

Do đó, việc xây dựng hệ sinh thái số, thu hút độc giả trở lại các nền tảng của cơ quan báo chí, tăng cường liên kết và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan báo chí là những hướng đi quan trọng để nâng cao năng lực tự chủ trong thời gian tới.

Từ phân tích đó, nhà báo Lê Quốc Minh gợi mở, hướng đi đúng hiện nay là kéo độc giả về nền tảng riêng, xây dựng dữ liệu chính chủ và coi dữ liệu là tài sản chiến lược.

Tuy nhiên, nhà báo Lê Quốc Minh lưu ý, tự chủ công nghệ không đơn giản là sở hữu, đưa tin lên CMS. Các cơ quan báo chí cần nghĩ đến các mô hình ngôn ngữ lớn được huấn luyện bằng dữ liệu, văn hóa và tri thức Việt Nam. Về tự chủ tài chính, báo chí không thể tiếp tục phụ thuộc quảng cáo truyền thống, mà phải mở rộng sang truyền thông chính sách, tổ chức sự kiện và tạo các nguồn thu mới.

Nhìn từ những vấn đề được đặt ra tại diễn đàn, có thể thấy tự chủ chiến lược là một hệ năng lực nhiều tầng: tự chủ tư tưởng, tự chủ nội dung, tự chủ tài chính, tự chủ dữ liệu, tự chủ nền tảng phân phối, tự chủ hạ tầng công nghệ, tự chủ nguồn nhân lực và tự chủ mô hình quản trị. Và điều rất quan trọng đó là, báo chí muốn tiếp tục giữ được quyền chủ động kiến tạo, dẫn dắt nhận thức xã hội, củng cố niềm tin công chúng và tổ chức dòng thông tin chủ lưu trong kỷ nguyên số, điều tiên quyết là phải làm chủ được hệ năng lực hạ tầng tự chủ đó.

Xem thêm

Hội Nhà báo tỉnh Ninh Bình: Đưa đạo đức nghề báo từ quy định vào thực tiễn

Hội Nhà báo tỉnh Ninh Bình: Đưa đạo đức nghề báo từ quy định vào thực tiễn

(NB&CL) Sự biến đổi của môi trường truyền thông đặt ra yêu cầu ngày càng cao về đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội của người làm báo. Tại Ninh Bình, Hội Nhà báo tỉnh triển khai nhiều giải pháp từ giáo dục, bồi dưỡng đến kiểm tra, giám sát và xây dựng môi trường văn hóa báo chí, hướng tới việc đưa các chuẩn mực nghề nghiệp trở thành yêu cầu thực chất trong hoạt động của mỗi hội viên.

Báo chí Quảng Ninh đưa kỹ năng sản xuất video ngắn vào tiêu chí đánh giá người làm báo

Báo chí Quảng Ninh đưa kỹ năng sản xuất video ngắn vào tiêu chí đánh giá người làm báo

(CLO) Lớp tập huấn “Kỹ năng sản xuất video ngắn trên mạng xã hội” do Hội Nhà báo thành phố Quảng Ninh phối hợp với Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí, Hội Nhà báo Việt Nam tổ chức đã giúp học viên thực hành quy trình sản xuất video ngắn, từ xây dựng kịch bản đến quay, dựng và hoàn thiện sản phẩm. Đây cũng là cơ sở để Báo và Phát thanh, Truyền hình Quảng Ninh thúc đẩy phát triển nội dung số, đưa sản phẩm báo chí số vào tiêu chí đánh giá người làm báo.

Đại hội đại biểu Hội Nhà báo tỉnh Lào Cai lần thứ I: Đoàn kết, đổi mới, sáng tạo, nhân văn, bứt phá trong kỷ nguyên số

Đại hội đại biểu Hội Nhà báo tỉnh Lào Cai lần thứ I: Đoàn kết, đổi mới, sáng tạo, nhân văn, bứt phá trong kỷ nguyên số

(CLO) Đại hội đại biểu Hội Nhà báo tỉnh Lào Cai lần thứ I, nhiệm kỳ 2026–2031, mở ra chặng đường phát triển mới với yêu cầu xây dựng đội ngũ người làm báo bản lĩnh, chuyên nghiệp, đẩy mạnh chuyển đổi số, phát huy vai trò báo chí trong đồng hành cùng sự phát triển của địa phương.

Hội Nhà báo Việt Nam đón đoàn đại biểu Hội Nhà báo Thái Lan thăm và làm việc

Hội Nhà báo Việt Nam đón đoàn đại biểu Hội Nhà báo Thái Lan thăm và làm việc

(CLO) Chiều 26/10, tại Hà Nội, Hội Nhà báo Việt Nam đón đoàn đại biểu Hội Nhà báo Thái Lan gồm 7 thành viên, do bà Norrinee Ruangnoo, Chủ tịch Liên đoàn Báo chí Thái Lan (CTJ), Chủ tịch Hội Nhà báo Thái Lan (TJA), Phó Thư ký tòa soạn Báo Matichon, Trưởng đoàn đại biểu thăm và làm việc tại Việt Nam từ ngày 26 đến 30/10/2026.

Hội Nhà báo cần mở rộng môi trường thực hành, kết nối và phát triển đội ngũ trẻ

Hội Nhà báo cần mở rộng môi trường thực hành, kết nối và phát triển đội ngũ trẻ

(NB&CL) Trước sức ép chuyển đổi mô hình tòa soạn, trí tuệ nhân tạo và phương thức sản xuất nội dung mới, nhà báo Nguyễn Hoàng Nguyên, Phó Tổng biên tập Báo Tuổi Trẻ, cho rằng đầu tư xây dựng đội ngũ nhà báo trẻ chất lượng là nhiệm vụ hàng đầu. Từ thực tiễn đào tạo tại Tuổi Trẻ, ông kiến nghị Hội Nhà báo TP. HCM tăng cường bồi dưỡng nghiệp vụ số, mở rộng môi trường thực hành và xây dựng cơ chế hỗ trợ phát triển đội ngũ kế cận.

Phát động viết bài cho sách kỷ niệm 81 năm Báo Công Thương

Phát động viết bài cho sách kỷ niệm 81 năm Báo Công Thương

(CLO) Ngày 20/10, Báo Công Thương ban hành kế hoạch phát động viết bài cho cuốn sách “Chở tin trên con tàu Công Thương”, nhằm lưu giữ những kỷ niệm, câu chuyện nghề nghiệp của các thế hệ người làm báo, đồng thời bồi đắp niềm tự hào và trách nhiệm với truyền thống 81 năm của tờ báo.

Khai trương giao diện mới của Chuyên trang Thương hiệu Quốc gia 2026

Khai trương giao diện mới của Chuyên trang Thương hiệu Quốc gia 2026

Ngày 16/10, tại Hà Nội, trong khuôn khổ Lễ công bố sản phẩm đạt Thương hiệu quốc gia Việt Nam lần thứ 10, Báo Nhân Dân phối hợp Bộ Công thương và đối tác VCCorp chính thức ra mắt giao diện mới Chuyên trang Thương hiệu Quốc gia Việt Nam trên Báo Nhân Dân tại địa chỉ https://thuonghieuquocgia.nhandan.vn.

Những dấu ấn cuộc đời người cộng sản Trần Trọng Tân trên màn ảnh

Những dấu ấn cuộc đời người cộng sản Trần Trọng Tân trên màn ảnh

(CLO) Nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh người chiến sĩ cách mạng Trần Trọng Tân (15/10/1926-15/10/2026), Hãng phim Truyền hình TP.HCM (TFS), Đài Phát thanh và Truyền hình TP.HCM thực hiện bộ phim tài liệu “Đồng chí Trần Trọng Tân - Giữ trọn lòng son”, do Huỳnh Ngọc Thảo biên kịch và đạo diễn.

Quang cảnh trang trọng tại Đại hội đại biểu Hội Nhà báo thành phố Quảng Ninh lần thứ IX, nhiệm kỳ 2026 - 2031. Ảnh: Sơn Hải.

Bản lĩnh người làm báo Đất Mỏ trong kỷ nguyên số

(CLO) Thành công rực rỡ và bế mạc vào chiều 16/10, Đại hội đại biểu Hội Nhà báo thành phố Quảng Ninh lần thứ IX, nhiệm kỳ 2026 - 2031 đánh dấu bước chuyển mình mạnh mẽ của đội ngũ những người làm báo hướng tới xây dựng nền báo chí chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại.

Đối thoại với nông dân để tháo gỡ những vấn đề từ cơ sở

Đối thoại với nông dân để tháo gỡ những vấn đề từ cơ sở

(CLO) Diễn đàn “Bộ Công an - Trung ương Hội Nông dân Việt Nam lắng nghe nông dân nói” lần thứ nhất tạo không gian đối thoại trực tiếp, giúp các cơ quan chức năng nắm bắt tâm tư, kiến nghị của người dân, nâng cao hiệu quả bảo đảm an ninh, trật tự tại khu vực nông thôn.

Ra mắt Ban Chủ nhiệm câu lạc bộ Nhà báo cao tuổi tỉnh Phú Thọ

Ra mắt Ban Chủ nhiệm câu lạc bộ Nhà báo cao tuổi tỉnh Phú Thọ

(CLO) Ngày 15/10, tại phường Việt Trì, tỉnh Phú Thọ, câu lạc bộ Nhà báo cao tuổi tỉnh Phú Thọ tổ chức lễ công bố quyết định và ra mắt Ban Chủ nhiệm khóa I, nhiệm kỳ 2026-2028. Dự và chỉ đạo buổi lễ có nhà báo Nguyễn Thảo Nguyên, Chủ tịch Hội Nhà báo tỉnh Phú Thọ.

Hội Nhà báo Quảng Ninh đổi mới hoạt động, đồng hành cùng thành phố trong giai đoạn phát triển mới

Hội Nhà báo Quảng Ninh đổi mới hoạt động, đồng hành cùng thành phố trong giai đoạn phát triển mới

(NB&CL) Quảng Ninh bước vào giai đoạn phát triển mới với vị thế thành phố trực thuộc Trung ương, đặt ra yêu cầu cao hơn đối với chất lượng thông tin, năng lực thích ứng với môi trường truyền thông số và trách nhiệm xã hội của báo chí. Trong bối cảnh đó, Hội Nhà báo Quảng Ninh xác định nhiệm kỳ 2026- 2031 không chỉ là giai đoạn nâng cao chất lượng nghề nghiệp của hội viên, mà còn phải đổi mới phương thức hoạt động, tăng cường kết nối đội ngũ, thúc đẩy chuyển đổi số và phát huy vai trò của báo chí trong quảng bá hình ảnh, thúc đẩy sự phát triển của địa phương. 

Bộ Công an và Hội Nông dân Việt Nam tổ chức diễn đàn 'Lắng nghe nông dân nói' lần thứ I

Bộ Công an và Hội Nông dân Việt Nam tổ chức diễn đàn 'Lắng nghe nông dân nói' lần thứ I

(CLO) Ngày 16/10 tới, tại Hà Nội, Bộ Công an phối hợp với Trung ương Hội Nông dân Việt Nam tổ chức Diễn đàn "Lắng nghe nông dân nói lần thứ I năm 2026”, nhằm lắng nghe tâm tư, nguyện vọng, kiến nghị của nông dân, đồng thời phát huy vai trò của người dân trong bảo đảm an ninh, trật tự từ cơ sở.

Chi hội Nhà báo Báo Pháp luật Việt Nam khu vực miền Trung – Tây Nguyên: Đề cao đạo đức, trách nhiệm người làm báo

Chi hội Nhà báo Báo Pháp luật Việt Nam khu vực miền Trung – Tây Nguyên: Đề cao đạo đức, trách nhiệm người làm báo

(CLO) Ngày 9/10, tại tỉnh Gia Lai, Chi hội Nhà báo Báo Pháp luật Việt Nam khu vực miền Trung – Tây Nguyên tổ chức buổi sinh hoạt chuyên đề gắn với thực hiện Chỉ thị số 07-CT/TW của Bộ Chính trị về đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới. Dịp này, các hội viên cũng trao đổi nghiệp vụ, thảo luận về chuẩn mực ứng xử trên không gian mạng, đề ra phương hướng nâng cao chất lượng tác phẩm báo chí và tăng cường phối hợp, phát huy hiệu quả mạng lưới thông tin tại các địa bàn trong thời gian tới.

Cỡ chữ bài viết: