Trong phiên thảo luận với chủ đề “Tự chủ chiến lược của cơ quan báo chí trong kỷ nguyên số” tại Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026 vào chiều 20/6, ông Nguyễn Quang Vũ, Phó Giám đốc Trung tâm Nội dung số và Truyền thông, Thông tấn xã Việt Nam (TTXVN), đã chia sẻ tham luận về chủ đề tự chủ chiến lược của các cơ quan báo chí trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI).
Theo ông Nguyễn Quang Vũ, tự chủ chiến lược có thể được hiểu một cách ngắn gọn là năng lực xác định rõ "nói gì, nói với ai và nói bằng cách nào". Đây không chỉ là câu chuyện về tài chính mà còn bao gồm khả năng tự chủ về tư tưởng, nội dung, công nghệ, dữ liệu, phân phối và quản trị.
Tự chủ không chỉ là bài toán tài chính
Ông Vũ cho rằng trong bối cảnh Luật Báo chí sửa đổi năm 2025 lần đầu tiên đề cập đến mô hình tổ hợp báo chí - truyền thông đa phương tiện, các cơ quan báo chí cần xây dựng mô hình tự chủ chiến lược một cách thực chất để thích ứng với những thay đổi của môi trường truyền thông hiện đại.
Bên cạnh đó, sự thay đổi mạnh mẽ trong hành vi tiếp nhận thông tin của công chúng, sự phát triển của các nền tảng số và đặc biệt là trí tuệ nhân tạo đang đặt báo chí trước những thách thức chưa từng có. Trong khi đó, nguồn thu truyền thống của nhiều cơ quan báo chí ngày càng thu hẹp.
Chia sẻ từ thực tiễn của Trung tâm Nội dung số và Truyền thông, đơn vị được hình thành sau quá trình tái cơ cấu hoạt động truyền hình của TTXVN, ông Vũ cho biết trung tâm hiện đảm nhiệm hai nhiệm vụ song song: sản xuất nội dung đa phương tiện và phát triển các hoạt động truyền thông, quảng cáo, tổ chức sự kiện.
Sau quá trình tái cơ cấu, đơn vị chỉ còn khoảng 124 nhân sự nhưng phải đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ mới trong môi trường số. Bên cạnh những lợi thế về mạng lưới phóng viên thường trú trong nước và quốc tế của TTXVN, đơn vị cũng đối mặt với không ít khó khăn, đặc biệt là việc mất đi một số nguồn thu truyền thống trước đây.
"Tự chủ tài chính là cần thiết nhưng chưa phải yếu tố quyết định nhất. Điều quan trọng hơn là cơ quan báo chí có tự chủ được về nội dung, công nghệ, dữ liệu và hệ thống phân phối hay không", ông Vũ nhấn mạnh.
Xây dựng mô hình tự chủ dựa trên 5 trụ cột
Theo ông Vũ, để thực hiện tự chủ chiến lược, Trung tâm Nội dung số và Truyền thông đang xây dựng mô hình phát triển dựa trên 5 trụ cột gồm: tư tưởng, nội dung, kinh tế, công nghệ và dữ liệu.
Trong đó, yếu tố tư tưởng được xem là nền tảng, bảo đảm sự đồng thuận trong tổ chức Đảng, đội ngũ cán bộ, phóng viên và người lao động, đồng thời tạo chuyển biến về tư duy từ sản xuất truyền hình truyền thống sang sản xuất nội dung số.
Về nội dung, Trung tâm khai thác hệ sinh thái nguồn tin, video và tư liệu của TTXVN để xây dựng các sản phẩm đa nền tảng. Các mô hình "trạm tin" được triển khai nhằm sản xuất và phân phối nội dung trên nhiều hệ sinh thái số trong và ngoài nước.
Đối với trụ cột kinh tế, đơn vị hướng tới cơ chế tài chính linh hoạt hơn, phù hợp với đặc thù sản xuất nội dung số. Theo ông Vũ, hiện nay việc thiếu định mức và đơn giá phù hợp cho các sản phẩm báo chí số vẫn là một trong những rào cản lớn đối với nhiều cơ quan báo chí.
Về công nghệ, Trung tâm đang ứng dụng các hệ thống quản trị nội dung hiện đại, kết hợp trí tuệ nhân tạo và các mô hình ngôn ngữ lớn để hỗ trợ phóng viên trong quá trình sản xuất tin bài, video và nội dung đa phương tiện.
Đặc biệt, việc khai thác kho tư liệu ảnh quốc gia và hệ thống dữ liệu của TTXVN được xem là một lợi thế quan trọng. Trung tâm đang phát triển các công cụ tìm kiếm thông minh dựa trên siêu dữ liệu, cho phép tìm kiếm bằng từ khóa, ngữ nghĩa hoặc hình ảnh nhằm nâng cao hiệu quả khai thác nguồn tài nguyên số.
Làm chủ nền tảng để làm chủ tương lai
Theo ông Nguyễn Quang Vũ, trong thời đại số, một trong những thách thức lớn nhất của báo chí là sự phụ thuộc vào các nền tảng công nghệ nước ngoài.
Hiện nay, phần lớn nội dung báo chí được phân phối thông qua các nền tảng mạng xã hội hoặc nền tảng số xuyên biên giới. Điều này đồng nghĩa với việc khả năng tiếp cận công chúng của các cơ quan báo chí chịu tác động đáng kể từ thuật toán của các nền tảng.
"Nếu hoàn toàn phụ thuộc vào nền tảng của người khác thì chúng ta sẽ bị chi phối bởi cách thức phân phối nội dung của họ. Tự chủ nền tảng, tự chủ dữ liệu người dùng và tự chủ hệ thống phân phối mới là mục tiêu dài hạn của báo chí số", ông Vũ nhận định.
Đồng thời, ông Vũ cho rằng đây cũng là mong muốn của nhiều cơ quan báo chí hiện nay khi tìm kiếm các mô hình phát triển bền vững trong môi trường truyền thông số.
Từ thực tiễn hoạt động, ông Nguyễn Quang Vũ đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao năng lực tự chủ chiến lược của các cơ quan báo chí.
Theo đó, trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành Luật Báo chí, đặc biệt là các quy định liên quan đến định mức kinh tế - kỹ thuật và đơn giá cho sản phẩm báo chí số.
Bên cạnh đó, cần mở rộng cơ chế đặt hàng của Nhà nước đối với các sản phẩm báo chí chất lượng cao, đồng thời có chính sách linh hoạt hơn trong khai thác nguồn thu từ hoạt động truyền thông số.
Ông cũng kiến nghị tăng cường đầu tư cho hạ tầng công nghệ, hệ thống quản trị nội dung và dữ liệu công chúng; đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực số; hoàn thiện khung pháp lý về bản quyền, dữ liệu và liên kết giữa cơ quan báo chí với doanh nghiệp công nghệ.
Ngoài ra, cần nghiên cứu cơ chế khai thác và thương mại hóa các tài sản tri thức của báo chí như dữ liệu, tư liệu, nội dung số và bản quyền, qua đó tạo thêm nguồn lực để các cơ quan báo chí phát triển bền vững.
Chốt lại vấn đề, ông Nguyễn Quang Vũ khẳng định tự chủ chiến lược không đơn thuần là bài toán tài chính mà là năng lực làm chủ toàn bộ chuỗi giá trị báo chí trong môi trường số. Muốn phát triển bền vững, các cơ quan báo chí cần đồng thời làm chủ nội dung, công nghệ, dữ liệu, nền tảng phân phối và cơ chế quản trị, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh và thực hiện tốt vai trò định hướng thông tin trong kỷ nguyên số.
