Báo Dân Chúng, tờ báo cách mạng gây được nhiều tiếng vang tại Sài Gòn, giai đoạn 1938 - 1939

(CLO) Bảo tàng Báo chí Việt Nam hiện đã sưu tầm được tờ Báo Dân Chúng số Xuân năm 1939 gồm 28 trang, kích thước 27 x 38cm, in màu khá đẹp. Đây được coi là tờ báo “mở cửa đột phá đánh vào chế độ báo chí của Pháp, mở ra một thời kỳ mới: ra báo tiếng Việt không phải xin phép".

Đó là tờ báo từng được in số lượng lớn, có số lên đến 1,5 vạn bản, xuất bản không xin phép, công khai tại Sài Gòn, mặc nhiên chống lại các sắc lệnh và nghị định về xuất bản báo chí tiếng Việt. Tuy không có tác dụng trong cả nước, nhưng đã làm cho báo chí Nam Kỳ được tự do xuất bản” sau ngày 10/8/1938 khi chính quyền thuộc địa buộc phải thừa nhận tự do xuất bản báo chí ở Nam Kỳ.

Bìa báo Dân Chúng, số Xuân 1939

Bìa báo Dân Chúng, số Xuân 1939

Ngày 22/7/1938, báo Dân Chúng, cơ quan ngôn luận của Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương chính thức ra mắt bạn đọc, bước lên vũ đài chính trị công khai ở Sài Gòn, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Tổng Bí thư Hà Huy Tập và đồng chí Nguyễn Văn Cừ. Sự ra đời của báo Dân Chúng là nét son quan trọng trong trang sử truyền thống của nền Báo chí Cách mạng Việt Nam.

Tòa soạn báo Dân Chúng đặt tại nhà số 43 đường Hamelin (nay là đường Lê Thị Hồng Gấm), sau chuyển tới nhà số 51E đường Colonel Grimaud (nay là đường Phạm Ngũ Lão, Thành phố Hồ Chí Minh). Báo Dân Chúng được in ốp - sét ở nhà in S.A.T.I, nhà in Bảo Tồn và nhà in Xưa Nay, báo phát hành vào thứ Tư và thứ Bảy hàng tuần trên khổ giấy 37 x 54cm.

Bảo tàng Báo chí Việt Nam đã sưu tầm được tờ Báo Dân Chúng số Xuân năm 1939 gồm 28 trang, kích thước 27 x 38cm, in màu khá đẹp. Trang bìa của báo nổi bật với 2 gam màu: đỏ, tím than, trong đó vẽ hình một người đàn ông cầm cờ đỏ đang chạy lên phía trước, trên lá cờ có in các khẩu hiệu: 

"Hòa bình - Tự do - Cơm áo

Mặt trận Dân chủ Thống nhứt Đông Dương muôn năm!".

Đặc biệt, phía sau người đàn ông này là đông đảo các tầng lớp đang biểu tình theo khẩu hiệu in trên lá cờ mà người đàn ông đang kêu gọi.

Trong số báo này, có nhiều chuyên mục như: Tình hình thế giới, văn hóa nghệ thuật (phim truyện, thơ, văn chương), chuyên mục bình luận về các vấn đề tôn giáo, xã hội, đòi ân xá chính trị phạm, dừng hành động khủng bố và các chuyên mục quảng cáo. Trong mục Nhắc lại chuyện cũ, bàn qua chuyện mới lược lại những vấn đề trên thế giới năm vừa qua, tình hình kinh tế, chính trị của các nước tư bản; Tình hình Đông Dương từ 1938 - 1939 về kinh tế, chính trị hay những vụ cải cách thuế má dật lùi. Về kinh tế "Năm 1938 là năm mà nhà băng Đông Dương và bọn đại tư bổn đầu cơ phát tài, năm mà quảng đại quần chúng bị thua thiệt, bị khổ sở" (trang 5).

Bài viết của Nhà báo Trần Huy Liệu với bút danh Hải Khách trên báo Dân Chúng

Bài viết của Nhà báo Trần Huy Liệu với bút danh Hải Khách trên báo Dân Chúng

Còn về chính trị "Dựa vào lực lượng tranh đấu của dân chúng đòi tự do báo chí, tự do ngôn luận, căn cứ Đạo luật 1881 về tự do báo chí, những người cộng sản đã dành lại quyền tự do báo chí ở xứ này có từ năm 1881, song chính sách thuộc địa vẫn bóp nghẹt nó mãi tới 1936. Vụ án báo Dân Quyền xuất bản không xin phép đã được pháp luật nhìn nhận là vô tội. Song luật tự do báo chí tới 30-8-38 mới được ban hành, nghĩa là sau hơn một tháng mà tờ báo Dân Chúng đã xuất bản không xin phép được các lớp dân chúng hoan nghinh náo nhiệt".

Bên cạnh nhiều chuyên mục có những bài viết không đề tên tác giả, báo Dân Chúng số Xuân năm 1939 có đăng một số bài viết của các nhà báo nổi tiếng thời kỳ này như: Văn hóa ở Liên bang Xô - Viết của Hải Triều (Nguyễn Khoa Văn), Đất Bắc ngày Xuân của Hải Khách (Trần Huy Liệu).

4
Bút danh Trí Thành của Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ trên báo Dân Chúng

Bút danh Trí Thành của Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ trên báo Dân Chúng

Đáng chú ý nhất trong số báo này, đó là bài viết Tôn giáo với xã hội loài người của Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ với bút danh Trí Thành. Bài viết đăng trên 3 trang (23, 24, 27). Trên cương vị Tổng Bí thư, đồng chí Nguyễn Văn Cừ đã chỉ đạo việc thực hiện nghị quyết của Đảng. Tháng 3/1938, Mặt trận dân chủ Đông Dương được thành lập, Tổng Bí thư đã chỉ đạo xuất bản báo Dân Chúng, đồng thời trực tiếp tham gia vào cuộc bút chiến với bút danh Trí Thành, T.C. nhằm phê phán những sai lầm tả khuynh về quan điểm chính trị, phê bình và tự phê bình, về đoàn kết trong Đảng...

Những bài báo của Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ thể hiện sự vận động nhuần nhuyễn chủ nghĩa Mác - Lênin và những vấn đề về chiến lược, chỉ đạo chiến lược trong phong trào cách mạng.

Trong bài viết của mình, Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ đã đúc kết lại: "Đứng trước tình cảnh ấy, những thái độ tiêu cực ôn hòa của những kể có lương tâm tín ngưỡng đạo đức cao thượng của tôn giáo thiệt không thể cứu vớt được xã hội tối tăm phản động này. Bởi vậy, hết thảy mỗi người, vô luận tín ngưỡng tôn giáo nào, xu hướng chính trị nào cần phải bắt tay nhau tích cực tranh đấu mới cứu vớt nhân loại ra khỏi tấm thảm kịch của bọn phát xít, bọn đế quốc đã gây ra và đương hăm dọa làm cho nó lan tràn khắp thế giới".

Có thể thấy, qua bài viết trên, Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ từ vấn đề tôn giáo, đã kêu gọi toàn thể nhân dân, bất luận ai theo tôn giáo nào hay không theo tôn giáo nào thì cũng đều phải cùng nhau đấu tranh để cứu vớt cho chính mình và cho dân tộc. Không có một phép màu tôn giáo nào có thể cứu họ khỏi thảm cảnh trước mắt.

Nội dung chính của báo Dân Chúng là tuyên truyền đường lối, quan điểm của Đảng, cổ động và tổ chức quần chúng đấu tranh thực hiện các khẩu hiệu dân chủ và chống chiến tranh phát xít, chống Tờ rốt kit, cổ vũ cho mặt trận dân chủ Đông Dương và ở các nước đấu tranh chống phát xít. Ngày 30/8/1939 báo Dân Chúng xuất bản số cuối cùng. Sau hơn một năm hoạt động, báo Dân Chúng đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử trong cuộc đấu tranh tư tưởng của Đảng, đóng góp những trang rực rỡ trong lịch sử báo chí cách mạng Việt Nam. 

Thành Nam

Xem thêm

Đại hội đại biểu Hội Nhà báo tỉnh Lào Cai lần thứ I: Đoàn kết, đổi mới, sáng tạo, nhân văn, bứt phá trong kỷ nguyên số

Đại hội đại biểu Hội Nhà báo tỉnh Lào Cai lần thứ I: Đoàn kết, đổi mới, sáng tạo, nhân văn, bứt phá trong kỷ nguyên số

(CLO) Đại hội đại biểu Hội Nhà báo tỉnh Lào Cai lần thứ I, nhiệm kỳ 2026–2031, mở ra chặng đường phát triển mới với yêu cầu xây dựng đội ngũ người làm báo bản lĩnh, chuyên nghiệp, đẩy mạnh chuyển đổi số, phát huy vai trò báo chí trong đồng hành cùng sự phát triển của địa phương.

Hội Nhà báo Việt Nam đón đoàn đại biểu Hội Nhà báo Thái Lan thăm và làm việc

Hội Nhà báo Việt Nam đón đoàn đại biểu Hội Nhà báo Thái Lan thăm và làm việc

(CLO) Chiều 26/10, tại Hà Nội, Hội Nhà báo Việt Nam đón đoàn đại biểu Hội Nhà báo Thái Lan gồm 7 thành viên, do bà Norrinee Ruangnoo, Chủ tịch Liên đoàn Báo chí Thái Lan (CTJ), Chủ tịch Hội Nhà báo Thái Lan (TJA), Phó Thư ký tòa soạn Báo Matichon, Trưởng đoàn đại biểu thăm và làm việc tại Việt Nam từ ngày 26 đến 30/10/2026.

Hội Nhà báo cần mở rộng môi trường thực hành, kết nối và phát triển đội ngũ trẻ

Hội Nhà báo cần mở rộng môi trường thực hành, kết nối và phát triển đội ngũ trẻ

(NB&CL) Trước sức ép chuyển đổi mô hình tòa soạn, trí tuệ nhân tạo và phương thức sản xuất nội dung mới, nhà báo Nguyễn Hoàng Nguyên, Phó Tổng biên tập Báo Tuổi Trẻ, cho rằng đầu tư xây dựng đội ngũ nhà báo trẻ chất lượng là nhiệm vụ hàng đầu. Từ thực tiễn đào tạo tại Tuổi Trẻ, ông kiến nghị Hội Nhà báo TP. HCM tăng cường bồi dưỡng nghiệp vụ số, mở rộng môi trường thực hành và xây dựng cơ chế hỗ trợ phát triển đội ngũ kế cận.

Phát động viết bài cho sách kỷ niệm 81 năm Báo Công Thương

Phát động viết bài cho sách kỷ niệm 81 năm Báo Công Thương

(CLO) Ngày 20/10, Báo Công Thương ban hành kế hoạch phát động viết bài cho cuốn sách “Chở tin trên con tàu Công Thương”, nhằm lưu giữ những kỷ niệm, câu chuyện nghề nghiệp của các thế hệ người làm báo, đồng thời bồi đắp niềm tự hào và trách nhiệm với truyền thống 81 năm của tờ báo.

Khai trương giao diện mới của Chuyên trang Thương hiệu Quốc gia 2026

Khai trương giao diện mới của Chuyên trang Thương hiệu Quốc gia 2026

Ngày 16/10, tại Hà Nội, trong khuôn khổ Lễ công bố sản phẩm đạt Thương hiệu quốc gia Việt Nam lần thứ 10, Báo Nhân Dân phối hợp Bộ Công thương và đối tác VCCorp chính thức ra mắt giao diện mới Chuyên trang Thương hiệu Quốc gia Việt Nam trên Báo Nhân Dân tại địa chỉ https://thuonghieuquocgia.nhandan.vn.

Những dấu ấn cuộc đời người cộng sản Trần Trọng Tân trên màn ảnh

Những dấu ấn cuộc đời người cộng sản Trần Trọng Tân trên màn ảnh

(CLO) Nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh người chiến sĩ cách mạng Trần Trọng Tân (15/10/1926-15/10/2026), Hãng phim Truyền hình TP.HCM (TFS), Đài Phát thanh và Truyền hình TP.HCM thực hiện bộ phim tài liệu “Đồng chí Trần Trọng Tân - Giữ trọn lòng son”, do Huỳnh Ngọc Thảo biên kịch và đạo diễn.

Quang cảnh trang trọng tại Đại hội đại biểu Hội Nhà báo thành phố Quảng Ninh lần thứ IX, nhiệm kỳ 2026 - 2031. Ảnh: Sơn Hải.

Bản lĩnh người làm báo Đất Mỏ trong kỷ nguyên số

(CLO) Thành công rực rỡ và bế mạc vào chiều 16/10, Đại hội đại biểu Hội Nhà báo thành phố Quảng Ninh lần thứ IX, nhiệm kỳ 2026 - 2031 đánh dấu bước chuyển mình mạnh mẽ của đội ngũ những người làm báo hướng tới xây dựng nền báo chí chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại.

Đối thoại với nông dân để tháo gỡ những vấn đề từ cơ sở

Đối thoại với nông dân để tháo gỡ những vấn đề từ cơ sở

(CLO) Diễn đàn “Bộ Công an - Trung ương Hội Nông dân Việt Nam lắng nghe nông dân nói” lần thứ nhất tạo không gian đối thoại trực tiếp, giúp các cơ quan chức năng nắm bắt tâm tư, kiến nghị của người dân, nâng cao hiệu quả bảo đảm an ninh, trật tự tại khu vực nông thôn.

Ra mắt Ban Chủ nhiệm câu lạc bộ Nhà báo cao tuổi tỉnh Phú Thọ

Ra mắt Ban Chủ nhiệm câu lạc bộ Nhà báo cao tuổi tỉnh Phú Thọ

(CLO) Ngày 15/10, tại phường Việt Trì, tỉnh Phú Thọ, câu lạc bộ Nhà báo cao tuổi tỉnh Phú Thọ tổ chức lễ công bố quyết định và ra mắt Ban Chủ nhiệm khóa I, nhiệm kỳ 2026-2028. Dự và chỉ đạo buổi lễ có nhà báo Nguyễn Thảo Nguyên, Chủ tịch Hội Nhà báo tỉnh Phú Thọ.

Hội Nhà báo Quảng Ninh đổi mới hoạt động, đồng hành cùng thành phố trong giai đoạn phát triển mới

Hội Nhà báo Quảng Ninh đổi mới hoạt động, đồng hành cùng thành phố trong giai đoạn phát triển mới

(NB&CL) Quảng Ninh bước vào giai đoạn phát triển mới với vị thế thành phố trực thuộc Trung ương, đặt ra yêu cầu cao hơn đối với chất lượng thông tin, năng lực thích ứng với môi trường truyền thông số và trách nhiệm xã hội của báo chí. Trong bối cảnh đó, Hội Nhà báo Quảng Ninh xác định nhiệm kỳ 2026- 2031 không chỉ là giai đoạn nâng cao chất lượng nghề nghiệp của hội viên, mà còn phải đổi mới phương thức hoạt động, tăng cường kết nối đội ngũ, thúc đẩy chuyển đổi số và phát huy vai trò của báo chí trong quảng bá hình ảnh, thúc đẩy sự phát triển của địa phương. 

Bộ Công an và Hội Nông dân Việt Nam tổ chức diễn đàn 'Lắng nghe nông dân nói' lần thứ I

Bộ Công an và Hội Nông dân Việt Nam tổ chức diễn đàn 'Lắng nghe nông dân nói' lần thứ I

(CLO) Ngày 16/10 tới, tại Hà Nội, Bộ Công an phối hợp với Trung ương Hội Nông dân Việt Nam tổ chức Diễn đàn "Lắng nghe nông dân nói lần thứ I năm 2026”, nhằm lắng nghe tâm tư, nguyện vọng, kiến nghị của nông dân, đồng thời phát huy vai trò của người dân trong bảo đảm an ninh, trật tự từ cơ sở.

Chi hội Nhà báo Báo Pháp luật Việt Nam khu vực miền Trung – Tây Nguyên: Đề cao đạo đức, trách nhiệm người làm báo

Chi hội Nhà báo Báo Pháp luật Việt Nam khu vực miền Trung – Tây Nguyên: Đề cao đạo đức, trách nhiệm người làm báo

(CLO) Ngày 9/10, tại tỉnh Gia Lai, Chi hội Nhà báo Báo Pháp luật Việt Nam khu vực miền Trung – Tây Nguyên tổ chức buổi sinh hoạt chuyên đề gắn với thực hiện Chỉ thị số 07-CT/TW của Bộ Chính trị về đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới. Dịp này, các hội viên cũng trao đổi nghiệp vụ, thảo luận về chuẩn mực ứng xử trên không gian mạng, đề ra phương hướng nâng cao chất lượng tác phẩm báo chí và tăng cường phối hợp, phát huy hiệu quả mạng lưới thông tin tại các địa bàn trong thời gian tới.

Ông Nguyễn Thanh Liêm giữ chức Chủ tịch Hội Nhà báo Hà Nội nhiệm kỳ 2026-2031

Ông Nguyễn Thanh Liêm giữ chức Chủ tịch Hội Nhà báo Hà Nội nhiệm kỳ 2026-2031

(CLO) Tại Đại hội lần thứ VIII Hội Nhà báo thành phố Hà Nội, nhiệm kỳ 2026-2031, ông Nguyễn Thanh Liêm, Tổng Giám đốc Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội được bầu giữ chức Chủ tịch Hội Nhà báo thành phố Hà Nội nhiệm kỳ mới. Đại hội đồng thời bầu Ban Chấp hành Hội khóa VIII và các chức danh lãnh đạo Hội nhiệm kỳ 2026-2031.

Báo chí Thủ đô hội tụ đa nền tảng, Hội Nhà báo đổi mới cách đồng hành

Báo chí Thủ đô hội tụ đa nền tảng, Hội Nhà báo đổi mới cách đồng hành

(NB&CL) Sau sắp xếp, báo chí Thủ đô bước vào một mô hình có quy mô lớn, cùng lúc tổ chức sản xuất báo in, báo điện tử, phát thanh và truyền hình. Sự thay đổi ấy không chỉ đặt lại bài toán vận hành tòa soạn mà còn làm thay đổi yêu cầu đối với người làm báo. Khi đó, vai trò của Hội Nhà báo thành phố Hà Nội cũng không chỉ dừng ở các hoạt động nghiệp vụ truyền thống, mà cần đáp ứng sát hơn những nhu cầu mới của hội viên.

Định vị lối đi cho báo chí trong không gian phát triển mới

Định vị lối đi cho báo chí trong không gian phát triển mới

(NB&CL) Diễn đàn Tổng Biên tập lần thứ 8 với chủ đề “Báo chí cách mạng Việt Nam - Cơ hội trong không gian phát triển mới” đã đặt những thay đổi của báo chí vào chính thực tiễn vận hành của các tòa soạn. Nhìn lại những trao đổi tại Diễn đàn, ông Nguyễn Đức Lợi, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam, cho rằng điều quan trọng không chỉ là nhận diện những thay đổi đang diễn ra, mà từ đó các toà soạn phải nhìn thấy cơ hội, chuẩn bị năng lực và tìm được cách biến cơ hội thành giá trị phát triển thực tế.

Cỡ chữ bài viết: