Không gian phát triển mới đã hiện hữu
Theo ông Nguyễn Đức Lợi, “không gian phát triển mới” của báo chí không còn là câu chuyện của tương lai. Công nghệ số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, mạng xã hội đang làm thay đổi sâu sắc cách thông tin được tạo ra, phân phối và tiếp nhận. Cùng với đó, những thay đổi của hành lang pháp lý cũng mở thêm không gian cho hoạt động báo chí.
“Một không gian phát triển mới đang mở ra cho các cơ quan báo chí Việt Nam. Vấn đề căn cốt nhất lúc này với các tòa soạn là làm thế nào để nhận diện rõ những cơ hội mới từ không gian phát triển mới? Làm thế nào để các tòa soạn có thể nắm bắt nhanh - trúng và vận dụng thành công các cơ hội ấy vào thực tiễn hoạt động?”, ông Lợi đặt vấn đề.
Theo ông, điểm cần lưu ý là cơ hội không xuất hiện giống nhau đối với mọi cơ quan báo chí. Cùng đứng trước một thay đổi về công nghệ, nền tảng hay hành vi công chúng, mỗi tòa soạn lại có điều kiện, nhiệm vụ, nguồn lực và thế mạnh khác nhau. Vì vậy, việc nhận diện cơ hội phải bắt đầu từ chính thực tiễn hoạt động, từ những gì cơ quan báo chí đang có và có khả năng phát triển.
Điều đó cũng có nghĩa không phải mọi xu hướng mới đều cần được tiếp nhận cùng một cách, cùng một thời điểm. Điều quan trọng là xác định đâu là cơ hội phù hợp, đâu là lĩnh vực có thể tạo ra giá trị và đâu là những đầu tư thực sự cần thiết.
Những trao đổi tại Diễn đàn, ông Lợi cho rằng đã mang đến “những hướng đi, giải pháp tâm huyết, mang tính thực tiễn cao”. Giá trị của những kinh nghiệm đó nằm ở chỗ giúp các cơ quan báo chí có thêm cơ sở để nhìn lại điều kiện của mình và lựa chọn cách tiếp cận phù hợp.
Kinh nghiệm thực tế trở thành chỉ dấu cho tương lai
Một trong những điểm ông Nguyễn Đức Lợi đánh giá cao sau Diễn đàn là việc các cơ quan báo chí chia sẻ những cách làm cụ thể. Khi những người đứng đầu các cơ quan báo chí cùng đưa ra những kinh nghiệm thực tế, các tòa soạn không chỉ nhìn thấy một kết quả, mà còn có thể nhìn vào điều kiện, nguồn lực và quá trình để tạo ra kết quả đó.
“Kinh nghiệm vì thế không nhất thiết phải trở thành một mô hình để sao chép. Giá trị của nó nằm ở khả năng giúp tòa soạn khác có thêm cơ sở để đối chiếu với điều kiện của mình và đưa ra lựa chọn phù hợp”, ông nói.
AI là một trong những ví dụ rõ nhất. Khi AI ngày càng tham gia sâu vào quá trình sản xuất, tìm kiếm và phân phối thông tin, câu chuyện không chỉ dừng ở việc ứng dụng công nghệ để tăng tốc độ hay năng suất. Cùng lúc đó xuất hiện những vấn đề về nhận diện nội dung, trích dẫn, bản quyền và giá trị của sản phẩm báo chí trong môi trường mới.
Bài toán nguồn thu cũng cần được nhìn theo hướng dài hạn hơn. Tìm kiếm thêm nguồn lực không chỉ là bổ sung một phương thức tạo doanh thu, mà phải gắn với khả năng tạo ra những sản phẩm, dịch vụ và giá trị đủ sức hình thành nguồn lực lâu dài cho tòa soạn.
Bởi vậy, nhìn từ Diễn đàn, kinh nghiệm của các cơ quan báo chí có giá trị ở chỗ giúp những cơ quan khác hình dung rõ hơn con đường phía trước, thay vì chỉ nhìn thấy điểm đến.
“Từ những kinh nghiệm cụ thể hôm nay, các tòa soạn cũng có thể nhìn trước những bài toán của ngày mai”, ông Lợi nhấn mạnh.
Định vị lối đi, tăng sức mạnh từ kết nối
Không có một mô hình phát triển chung cho tất cả cơ quan báo chí. Sự khác biệt về nhiệm vụ, quy mô, công chúng, nhân lực và nguồn lực đòi hỏi mỗi tòa soạn phải xác định thế mạnh, lựa chọn lĩnh vực ưu tiên và mức độ đầu tư phù hợp.
Nhưng bài toán phát triển cũng không chỉ nằm ở phạm vi từng tòa soạn. Ngày càng xuất hiện những vấn đề đòi hỏi nguồn lực và năng lực vượt quá khả năng của một đơn vị, từ hạ tầng, công nghệ, dữ liệu đến nhân lực và bản quyền. Nếu mỗi cơ quan cùng tự đầu tư, tự thử nghiệm và tự giải quyết, không chỉ nguồn lực bị phân tán mà còn khó tạo ra những năng lực có tính dùng chung cho toàn ngành.
Đây là nơi sự liên kết có thể trở thành một nguồn lực phát triển.
Ông Nguyễn Đức Lợi cho biết Hội Nhà báo Việt Nam sẽ tiếp tục phát huy vai trò kết nối thông qua các diễn đàn chuyên môn, tạo điều kiện để các cơ quan báo chí trao đổi kinh nghiệm và cùng nhận diện những vấn đề mới. Với những vấn đề có tính hệ thống, Hội sẽ tập hợp từ thực tiễn để nghiên cứu, đề xuất và kiến nghị với các cơ quan có thẩm quyền.
Diễn đàn Tổng Biên tập lần thứ 8 – năm 2026, vì thế không chỉ đặt ra yêu cầu báo chí phải thích ứng với những thay đổi đang diễn ra, mà sâu hơn là câu hỏi về giá trị mà báo chí muốn tạo ra và cách thức để tạo ra giá trị ấy trong không gian phát triển mới..
Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam nhấn mạnh, trong một không gian luôn vận động, định vị cũng không phải là chọn cho mình một vị trí cố định. Đó là quá trình liên tục xác lập giá trị riêng, củng cố năng lực và mở rộng những kết nối cần thiết để chủ động tạo ra dư địa phát triển.
“Cơ hội mà Diễn đàn Tổng Biên tập 2026 đặt ra cho báo chí không chỉ nằm ở một không gian phát triển mới đang mở ra, mà ở khả năng mỗi cơ quan báo chí biết khai thác không gian ấy, biến nó thành một không gian phát triển thực sự của chính mình”, ông Lợi nhận định.
