Không được trù dập người lao động khi phản ánh nguy cơ mất an toàn
Sáng 9/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động.
Góp ý vào dự thảo luật, đại biểu Nguyễn Vũ Trung (Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng, bên cạnh quy định cấm cản trở việc khai báo, cung cấp thông tin và xử lý tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, cần bổ sung cơ chế bảo vệ người báo tin trước những hành vi gây bất lợi.
Theo đại biểu, người sử dụng lao động hoặc người quản lý không được đe dọa, gây sức ép, kỷ luật, hạ lương, điều chuyển công việc bất lợi hay sa thải người lao động chỉ vì họ báo tin về tai nạn, cung cấp thông tin hoặc làm chứng.
“Không được đe dọa, gây sức ép, kỷ luật, hạ lương, điều chuyển công việc bất lợi hay sa thải người lao động chỉ vì họ báo tai nạn, cung cấp thông tin hoặc làm chứng”, đại biểu nhấn mạnh.
Cơ chế bảo vệ này, theo đại biểu, cũng cần áp dụng đối với đại diện người lao động tham gia phản ánh, làm rõ vụ việc, qua đó tạo điều kiện để người lao động mạnh dạn lên tiếng khi xảy ra tai nạn hoặc phát hiện nguy cơ mất an toàn.
Đối với quy định về trách nhiệm báo cáo khi người lao động đã kiến nghị người sử dụng lao động nhưng không được khắc phục, đại biểu đề nghị xem xét theo hướng linh hoạt hơn. Với nguy cơ trực tiếp, người lao động phải được báo ngay cho cơ quan có thẩm quyền, không phải chờ hoàn tất các bước kiến nghị nội bộ.
Đại biểu Nguyễn Vũ Trung cũng đề nghị làm rõ trách nhiệm của người sử dụng lao động và vai trò của Công đoàn, bảo đảm nghĩa vụ này gắn với việc khắc phục nguyên nhân, cung cấp thông tin trung thực và không chuyển chi phí phòng ngừa sang người lao động.
Về việc mở rộng vai trò của Công đoàn tại nơi chưa có Công đoàn cơ sở, đại biểu đề nghị quy định thống nhất với Luật Công đoàn, làm rõ cấp Công đoàn tiếp nhận yêu cầu, thời hạn phản hồi, quyền tham gia điều tra và phương thức đại diện người lao động. Theo đại biểu, không nên giao Chính phủ quy định chi tiết theo cách có thể làm thu hẹp quyền đại diện đã được Luật ghi nhận.
Làm việc từ xa không thể nằm ngoài quy định an toàn lao động
Bày tỏ thống nhất cao với các nội dung sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động, đại biểu Phạm Anh Tuấn (Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình) đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định điều chỉnh mô hình làm việc từ xa và làm việc linh hoạt, đáp ứng yêu cầu phát triển của nền kinh tế số.
Theo đại biểu, phương thức làm việc từ xa đã xuất hiện trong nền kinh tế số và sẽ ngày càng phổ biến. Tuy nhiên, quy định gần nhất hiện nay mới là Điều 69 về an toàn, vệ sinh lao động đối với người lao động nhận công việc về làm tại nhà. Cách tiếp cận này chưa theo kịp thực tế, để lại những khoảng trống pháp lý khi người lao động làm việc tại nhiều địa điểm khác nhau.
Đại biểu phân tích, lao động từ xa hiện đại không chỉ diễn ra tại nhà mà còn có thể thực hiện ở không gian làm việc chung hoặc bất kỳ địa điểm nào có kết nối mạng. Vì vậy, nếu tai nạn xảy ra ngoài nơi ở cá nhân, người lao động, doanh nghiệp và cơ quan bảo hiểm xã hội có thể gặp khó khăn trong việc xác định tính chất tai nạn lao động do thiếu căn cứ pháp lý.
Một bất cập khác là quy định người sử dụng lao động phải kiểm tra việc bảo đảm an toàn, vệ sinh lao động tại nơi làm việc của người lao động. Theo đại biểu, yêu cầu này khó khả thi với mô hình làm việc từ xa, khi doanh nghiệp không thể trực tiếp đến mọi địa điểm làm việc của nhân viên để kiểm tra các điều kiện như ánh sáng, bàn ghế và mức độ an toàn.
Không chỉ vấn đề địa điểm, làm việc từ xa còn làm mờ ranh giới giữa thời gian làm việc và đời sống gia đình, kéo theo những rủi ro sức khỏe đặc thù. Đại biểu cho rằng quy trình điều tra tai nạn truyền thống sẽ khó phát huy hiệu quả nếu không có cơ chế công nhận dữ liệu số, lịch sử truy cập hệ thống và các lệnh giao việc điện tử.
Đáng chú ý, những bệnh lý cơ xương khớp do tư thế làm việc gò bó kéo dài và tình trạng kiệt sức tâm lý do thiếu cơ chế ngắt kết nối công việc cũng là những nguy cơ cần được quan tâm. Đại biểu nhấn mạnh, cả luật hiện hành và dự thảo đều chưa đề cập đầy đủ những vấn đề này.
Để khắc phục bất cập, đại biểu Phạm Anh Tuấn đề xuất mở rộng Điều 69 theo hướng quy định về an toàn, vệ sinh lao động đối với người lao động làm việc từ xa, làm việc tại nhà. Thay vì yêu cầu kiểm tra trực tiếp mọi địa điểm, người sử dụng lao động cần có trách nhiệm hướng dẫn, tập huấn, tổ chức tự đánh giá rủi ro; đồng thời quy định nguyên tắc tôn trọng quyền ngắt kết nối công việc ngoài giờ để bảo vệ sức khỏe tâm thần của người lao động.
Đại biểu cũng đề xuất bổ sung căn cứ giải quyết chế độ tai nạn lao động đối với trường hợp tai nạn xảy ra tại địa điểm làm việc từ xa đã thỏa thuận, trong khung giờ làm việc được xác nhận qua hệ thống phân công, quản lý công việc của người sử dụng lao động.
Cùng với đó, cần giao Chính phủ quy định chi tiết phương thức điều tra, xác minh tai nạn lao động dựa trên dữ liệu số và phương tiện điện tử; giao Bộ Y tế nghiên cứu hướng dẫn tiêu chuẩn an toàn, vệ sinh lao động đặc thù đối với mô hình này, đồng thời nghiên cứu bổ sung một số bệnh lý liên quan vào danh mục bệnh nghề nghiệp.
“Việc kịp thời lấp lỗ hổng này chính là bước đi chủ động để đón đầu tương lai số”, đại biểu Phạm Anh Tuấn nhấn mạnh.
