Ra đời từ năm 578, khi Phật giáo mới du nhập vào Nhật Bản, Kongo Gumi được xem là công ty lâu đời nhất thế giới.
Truyền thuyết kể rằng ba nghệ nhân từ vương quốc Baekje đã sang Nhật theo lời mời của Thái tử Shotoku. Một trong số đó là Kongo Shigemitsu, người tham gia xây dựng chùa Shitennoji và đặt nền móng cho doanh nghiệp gia tộc tồn tại hơn 14 thế kỷ.
Ông Toshihiko Tada, Chủ tịch điều hành Kongo Gumi, cho biết sự tồn tại của chùa Shitennoji chính là bằng chứng rõ nhất về lịch sử kéo dài gần 1.450 năm của công ty, bởi nhiều tư liệu cổ không còn được lưu giữ đầy đủ.
Trải qua nhiều thế kỷ, gia tộc Kongo đảm nhiệm vai trò thợ mộc truyền thống của chùa. Những lần ngôi chùa bị hỏa hoạn, công ty đều đứng ra tái thiết bằng kỹ thuật ghép mộng gỗ tinh xảo được truyền từ đời này sang đời khác.
Tuy nhiên quá trình hiện đại hóa sau thời kỳ Edo đã khiến công ty đối mặt với nhiều biến động lớn, đặc biệt từ cuộc Duy Tân Minh Trị năm 1868.
Nhật Bản hiện có hơn 45.000 doanh nghiệp hoạt động trên 100 năm, theo dữ liệu của Teikoku Databank.
Trong số này có 11 doanh nghiệp vượt mốc 1.000 năm tuổi, phần lớn gắn với văn hóa truyền thống như nhà trọ suối nước nóng, trường phái cắm hoa hay các cơ sở chuyên xây dựng đền chùa.
Nhiều doanh nghiệp tồn tại qua nhiều thế hệ nhờ duy trì tinh thần tiết kiệm, sự ổn định tài chính và khả năng thích ứng trước biến động.
Tuy vậy, không ít doanh nghiệp lâu đời đã phải giải thể trong những năm gần đây do chi phí tăng cao, thiếu người kế nghiệp hoặc gặp khó khăn trong quá trình phục hồi sau đại dịch.
Theo ông Eiji Yamada của Viện Nghiên cứu Nhật Bản, phần lớn các doanh nghiệp trường tồn đều là mô hình gia đình. Việc duy trì hoạt động xuyên suốt nhiều thế hệ giúp họ gìn giữ bí quyết nghề truyền thống và giữ vững chất lượng, dù đôi khi khiến họ trở nên chậm thay đổi hơn so với thị trường hiện đại.
Đối với Kongo Gumi, thử thách lớn nhất đến từ cuộc cải cách tôn giáo thời Minh Trị, khi chính quyền tách biệt Thần đạo và Phật giáo. Nguồn thu từ chùa Shitennoji bị cắt giảm khiến công ty phải mở rộng sang các lĩnh vực xây dựng bên ngoài.
Đến những năm 1920, do lãnh đạo công ty kiên quyết từ chối các đơn hàng không phù hợp tiêu chuẩn nghề nghiệp, doanh nghiệp rơi vào khó khăn tài chính nghiêm trọng.
Bi kịch xảy ra năm 1932 khi vị chủ tộc đời thứ 37 tự kết liễu vì áp lực, sau đó vợ ông là bà Yoshie đã đứng ra tiếp quản và tích cực tìm kiếm hợp đồng mới.
Sau trận bão Muroto năm 1934 khiến tháp chùa Shitennoji bị sập, bà Yoshie được giao nhiệm vụ tái dựng và hoàn thành xuất sắc, giúp công ty khôi phục danh tiếng.
Sau chiến tranh, Kongo Gumi mở rộng sang xây dựng bê tông và các công trình kiểu phương Tây nhưng cũng gặp nhiều rủi ro do thiếu kinh nghiệm.
Đến năm 2006, tập đoàn Takamatsu đã tiếp nhận công ty để duy trì thương hiệu và bảo tồn kỹ nghệ mộc truyền thống. Hiện công ty vẫn giữ khoảng 100 thợ mộc chuyên trách đền chùa, cùng một thành viên gia tộc đời thứ 41 tiếp tục tham gia điều hành.
Trong bối cảnh các ngôi chùa ít người lui tới và nghi thức mai táng đơn giản hơn trước, Kongo Gumi mở rộng sang tu bổ di sản và trùng tu nhà cổ. UNESCO công nhận kỹ thuật mộc truyền thống Nhật Bản là di sản văn hóa phi vật thể năm 2020, giúp tăng nhu cầu đào tạo và gìn giữ nghề.
Ông Tada cho rằng ba yếu tố bảo đảm sự trường tồn của Kongo Gumi chính là văn hóa tôn giáo Nhật Bản, đội ngũ thợ mộc lành nghề có thể đáp ứng yêu cầu đặc thù của chùa Shitennoji và truyền thống lựa chọn người kế nghiệp dựa trên năng lực, có thể nhận con nuôi nếu không có người phù hợp trong gia đình.
Nishiyama Onsen Keiunkan, nhà trọ suối nước nóng ở tỉnh Yamanashi thành lập năm 705, cũng là minh chứng tiêu biểu cho sự bền bỉ của các doanh nghiệp Nhật Bản.
Khách sạn trải qua hơn 50 thế hệ quản lý và vẫn giữ cách vận hành truyền thống, dù từng nhiều lần bị thiên tai tàn phá. Đến nay, khoảng 20% khách của Keiunkan là du khách quốc tế.
Trong lĩnh vực nghệ thuật, trường phái cắm hoa Ikenobo tại Kyoto có lịch sử hơn 1.400 năm, bắt nguồn từ các nhà sư dâng hoa tại chùa Rokkakudo.
Dù từng sa sút trong thời Minh Trị, trường phái đã hồi sinh khi được đưa vào giáo dục dành cho nữ sinh, từ đó lan rộng trên toàn quốc. Hiện Ikenobo có khoảng 400 chi nhánh trong nước và hơn 120 chi nhánh ở nước ngoài.
Theo ông Takuya Tochimochi của Hiệp hội Nghệ thuật Hoa Ikenobo, sức hút của các giá trị mang tính biểu tượng của Nhật Bản như bonsai, wabi-sabi và những tinh hoa thủ công truyền thống vẫn ngày càng tăng, đặc biệt đối với du khách quốc tế.
