Dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) đang được Quốc hội khóa XVI xem xét tại kỳ họp thứ hai đưa ra nhiều đề xuất nhằm siết quản lý nhóm sản phẩm này, tăng trách nhiệm của doanh nghiệp và quyền giám sát của người tiêu dùng.
Muốn quảng cáo công dụng phải có bằng chứng khoa học
Một trong những thay đổi đáng chú ý của dự thảo là phân loại thực phẩm bổ sung theo mức độ và căn cứ của những khuyến cáo về sức khỏe.
Theo đó, với thực phẩm bổ sung thông thường, chưa có nghiên cứu bài bản về công dụng và tiêu chuẩn sản phẩm, doanh nghiệp được thực hiện công bố tiêu chuẩn sản phẩm nhưng không được đưa ra khuyến cáo về sức khỏe.
Trong khi đó, thực phẩm bổ sung có khuyến cáo sức khỏe phải thực hiện đăng ký công bố sản phẩm. Doanh nghiệp cần cung cấp nghiên cứu, hồ sơ kỹ thuật chứng minh công dụng, tiêu chuẩn chất lượng và độ ổn định của sản phẩm để đánh giá hạn sử dụng.
Đề xuất này xuất phát từ thực tế nhiều sản phẩm bổ sung dinh dưỡng được quảng cáo như thuốc chữa bệnh, có khả năng điều trị hoặc phòng ngừa nhiều loại bệnh lý. Không ít tổ chức, cá nhân, trong đó có người nổi tiếng và người có ảnh hưởng trên mạng xã hội, sử dụng livestream, video quảng cáo để giới thiệu sản phẩm với những lời khẳng định vượt quá căn cứ khoa học.
Việc người tiêu dùng chủ yếu dựa vào lời quảng cáo thay vì thông tin kiểm chứng khiến ranh giới giữa thực phẩm bổ sung và sản phẩm có tác dụng điều trị dễ bị đánh đồng.
Theo các nguyên tắc của Codex, việc công bố hàm lượng vitamin, khoáng chất phải có căn cứ định lượng; các khuyến cáo sức khỏe cần dựa trên bằng chứng khoa học, đáp ứng điều kiện áp dụng và không gây hiểu nhầm.
Như vậy, nếu đề xuất được thông qua, doanh nghiệp muốn đưa ra khuyến cáo về sức khỏe sẽ phải chứng minh bằng hồ sơ khoa học, thay vì chỉ dựa vào nội dung tự công bố. Đây được xem là bước thay đổi quan trọng trong quản lý thực phẩm bổ sung, đặc biệt với những sản phẩm đang được quảng cáo có nhiều công dụng đối với sức khỏe.
Giấy đăng ký sản phẩm có thời hạn 5 năm
Một điểm mới khác là giấy đăng ký bản công bố sản phẩm dự kiến chỉ có hiệu lực 5 năm, thay vì được duy trì không giới hạn thời gian như cách quản lý hiện hành.
Theo dự thảo, việc gia hạn được thiết kế theo hướng đơn giản hóa thủ tục. Cơ sở kinh doanh cần cập nhật thông tin về tình hình lưu hành sản phẩm, các vi phạm, việc thu hồi, sự cố an toàn thực phẩm trong nước và nước ngoài, đồng thời cung cấp thông tin về việc duy trì các điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm tại cơ sở sản xuất.
Sau khi hoàn tất khai báo trên cơ sở dữ liệu hoặc gửi thông báo gia hạn trong trường hợp hệ thống chưa hoàn thiện, doanh nghiệp được tiếp tục sử dụng số đăng ký cũ, duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh mà không phải chờ cơ quan quản lý xét duyệt lại.
Cơ chế này nhằm giúp cơ quan chức năng thường xuyên rà soát dữ liệu, nhận diện những sản phẩm không còn lưu hành, đồng thời có thêm thông tin phục vụ hậu kiểm và đánh giá nguy cơ mất an toàn thực phẩm.
Với doanh nghiệp, việc gia hạn theo cơ chế khai báo giúp giảm thời gian, chi phí và thủ tục hành chính. Tuy nhiên, trách nhiệm cập nhật thông tin chính xác cũng được đặt trực tiếp lên cơ sở sản xuất, kinh doanh.
Tra cứu tính pháp lý sản phẩm bằng mã số trên bao bì
Dự thảo cũng đề xuất yêu cầu nhãn sản phẩm thể hiện số giấy đăng ký bản công bố sản phẩm hoặc số tiếp nhận công bố tiêu chuẩn sản phẩm, tương ứng với hình thức quản lý.
Đây là căn cứ để cơ quan chức năng kiểm tra tình trạng pháp lý của sản phẩm khi lưu thông trên thị trường. Người tiêu dùng cũng có thể sử dụng mã số in trên bao bì để tra cứu thông tin công khai trên hệ thống thông tin về an toàn thực phẩm, qua đó kiểm tra sản phẩm đã hoàn thành thủ tục công bố theo quy định hay chưa.
Quy định này đồng thời gắn trách nhiệm công khai thông tin với tổ chức, cá nhân đứng tên công bố sản phẩm. Thay vì chỉ dựa vào lời quảng cáo hoặc những cam kết từ người bán, người mua có thêm một kênh kiểm chứng thông tin trước khi lựa chọn.
Để tránh gây xáo trộn hoạt động sản xuất, kinh doanh, dự thảo đề xuất thời gian chuyển tiếp từ 24 đến 36 tháng. Đây là khoảng thời gian để doanh nghiệp cập nhật số đăng ký, số tiếp nhận công bố, hoàn thiện hồ sơ trên hệ thống thông tin về an toàn thực phẩm và xử lý lượng bao bì đã in trước đó. Sản phẩm đang lưu thông được tiếp tục sử dụng đến hết hạn.
