Trao đổi với phóng viên Báo Nhà báo và Công luận, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn đã chỉ ra những vấn đề cấp bách của ngành, đồng thời nêu các định hướng, giải pháp trọng tâm trong thời gian tới.
Bốn vấn đề cấp bách của giáo dục hiện nay
Theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, những điểm nghẽn, hạn chế lớn của ngành giáo dục đã được chỉ ra trong các nghị quyết của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết 71-NQ/TW. Trong bối cảnh mới, có thể tập trung vào 4 vấn đề cấp bách.
Vấn đề đầu tiên là mở rộng cơ hội học tập, bảo đảm tiếp cận giáo dục công bằng và có chất lượng cho mọi người dân. Đây không chỉ là yêu cầu nâng cao dân trí mà còn là nền tảng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, hình thành thế hệ công dân mới, công dân toàn cầu.
Bộ trưởng cho rằng cần tạo điều kiện tối đa để học sinh được học, tiến tới phổ cập giáo dục phổ thông và các trình độ tương đương như trung học nghề. Việc mở rộng cơ hội học tập cũng sẽ góp phần giảm áp lực thi cử, dạy thêm, học thêm và từng bước giải quyết những vấn đề xã hội phát sinh từ cạnh tranh giáo dục.
Vấn đề thứ hai là phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao thông qua đổi mới giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học, đáp ứng yêu cầu tăng nhanh năng suất lao động.
Trong bối cảnh khoa học công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, đang tạo ra những thay đổi lớn về cơ cấu việc làm và yêu cầu kỹ năng, giáo dục không chỉ dừng lại ở đào tạo mới mà còn phải đẩy mạnh đào tạo lại, nâng cao kỹ năng cho lực lượng lao động quy mô lớn. Điều này bao gồm cả những người chưa qua đào tạo bài bản và những người cần chuyển đổi nghề nghiệp để thích ứng với thị trường lao động mới.
Nhiệm vụ cấp bách thứ ba là phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Theo Bộ trưởng, các cơ sở giáo dục đại học cần giữ vai trò nòng cốt, không chỉ tạo ra tri thức mới thông qua nghiên cứu mà còn phải chuyển hóa kết quả nghiên cứu thành công nghệ, sản phẩm và doanh nghiệp.
Đây là yêu cầu quan trọng để các trường đại học đóng góp trực tiếp vào giá trị gia tăng của nền kinh tế, thay vì chỉ thực hiện chức năng đào tạo truyền thống.
Vấn đề thứ tư là đưa hệ thống giáo dục vận hành theo hướng thực chất, từ dạy học đến kiểm tra, đánh giá.
Bộ trưởng nhấn mạnh, cần bảo đảm đánh giá đúng kết quả học tập của người học và kết quả nghiên cứu, đồng thời giảm yếu tố hình thức, giảm áp lực không cần thiết cho đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý. Mục tiêu cuối cùng là để việc dạy, học, thi và năng lực người tốt nghiệp được phản ánh đúng thực chất.
Bốn trọng tâm lớn trong thời gian tới
Trên cơ sở Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị và chương trình hành động của Chính phủ, ngành giáo dục xác định một số trọng tâm lớn cần tập trung triển khai.
Trọng tâm đầu tiên là tiếp tục hoàn thiện mạng lưới cơ sở giáo dục và tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, từ phòng học đến phòng thí nghiệm ở tất cả các cấp học: phổ thông, giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học.
Theo Bộ trưởng, đây là điều kiện tiên quyết để mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục có chất lượng, đồng thời tạo môi trường học tập, nghiên cứu thuận lợi cho người học và đội ngũ giảng viên.
Trọng tâm thứ hai là phát triển đội ngũ nhà giáo gắn với đổi mới chương trình và phương thức tổ chức giáo dục.
Trong bối cảnh mới, chương trình đào tạo cần vừa bảo đảm nền tảng cơ bản, vừa thích ứng với thay đổi của xã hội và tận dụng hiệu quả công nghệ mới. Muốn vậy, đội ngũ giáo viên phải được nâng cao năng lực xây dựng chương trình, đổi mới phương pháp dạy học, lấy người học làm trung tâm.
Trọng tâm thứ ba là hoàn thiện cơ chế, chính sách và huy động nguồn lực để phát triển các trung tâm xuất sắc, trung tâm đào tạo tài năng gắn với khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Bộ trưởng nhấn mạnh, năng lực khoa học công nghệ suy cho cùng nằm ở con người, ở nhân tài. Vì vậy, cần gắn đào tạo sau đại học, đặc biệt là đào tạo tiến sĩ, với nghiên cứu khoa học và giải quyết các bài toán thực tiễn của đất nước.
Trọng tâm thứ tư là thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển và ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong giáo dục đào tạo.
Trước mắt, ngành giáo dục cần khẩn trương hoàn thiện hạ tầng số và cơ sở dữ liệu, bảo đảm cập nhật thường xuyên, kết nối liên thông với các cơ sở dữ liệu quốc gia. Trên nền tảng đó, từng bước hình thành hệ thống quản trị giáo dục dựa trên dữ liệu và ứng dụng mạnh mẽ AI trong quản trị cũng như trong dạy học.
Theo Bộ trưởng, mục tiêu xa hơn là cá nhân hóa lộ trình học tập, để mỗi học sinh, sinh viên có thể học theo năng lực và nhu cầu riêng của mình.
Điều trăn trở lớn nhất của người đứng đầu ngành
Chia sẻ về điều trăn trở nhất, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho rằng, giáo dục luôn nhận được sự quan tâm rất lớn của xã hội, trong khi yêu cầu đặt ra ngày càng cao: không chỉ phát triển con người toàn diện, đào tạo nhân lực chất lượng cao mà còn phải thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng kinh tế.
Trong khi đó, hệ thống giáo dục vẫn còn nhiều hạn chế về cơ sở vật chất, đội ngũ, năng lực triển khai; nguồn lực đầu tư từ Nhà nước và xã hội còn hạn chế; bộ máy quản lý ở các cấp còn mỏng.
“Làm thế nào để đáp ứng được kỳ vọng rất cao của xã hội trong điều kiện nguồn lực và năng lực còn hạn chế, đó là điều chúng tôi luôn trăn trở”, Bộ trưởng nói.
Theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, để vượt qua thách thức, ngành giáo dục rất cần sự ủng hộ, chia sẻ và thấu hiểu của toàn xã hội. Những khó khăn của giáo dục không chỉ là vấn đề riêng của ngành mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội.
Cùng với đó là yêu cầu tăng cường đoàn kết, thống nhất trong toàn ngành, tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy và phương thức làm giáo dục, từ cách dạy, cách học đến cách quản lý.
Nguồn lực vẫn là yếu tố quyết định. Khi có sự quan tâm đầu tư tương xứng cho trường lớp, cơ sở vật chất và điều kiện dạy học, giáo dục mới có thể thực hiện hiệu quả các nhiệm vụ lớn và đáp ứng kỳ vọng phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
