Trước đó, ngày 10/4, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT) công bố kết quả xác minh đối với đề tài khoa học kỹ thuật của học sinh Trường THPT chuyên Lương Văn Tụy (Ninh Bình), khẳng định không phát hiện dấu hiệu sao chép hay đạo văn như một số phản ánh trước đó.
Đề tài mang tên “Phát triển vật liệu Polyurethane Composite đa chức năng chống cháy, cách nhiệt, kháng vi sinh hướng tới ứng dụng trong xây dựng và đời sống” từng giành giải Nhất Cuộc thi khoa học kỹ thuật cấp quốc gia dành cho học sinh, sinh viên (VISEF) năm 2026, tổ chức vào tháng 3 vừa qua.
Theo kết luận của hội đồng, học sinh có đủ khả năng thực hiện dự án dưới sự hướng dẫn của giáo viên và sự hỗ trợ từ các nhà khoa học.
Các kỹ thuật phân tích như DTA, XRD, FT-IR – vốn bị cho là phức tạp – thực chất nằm trong phạm vi kiến thức có thể tiếp cận ở bậc phổ thông nếu được định hướng đúng.
Ngoài ra, hệ thống thiết bị phục vụ nghiên cứu đều có sẵn tại các cơ sở như Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Đại học Quốc gia Hà Nội hay Đại học Bách khoa Hà Nội, cho phép học sinh tiếp cận và thực nghiệm trong điều kiện đảm bảo.
“Tổng thể, đề tài không có dấu hiệu sao chép hay đạo văn, mà thể hiện sự kế thừa có chọn lọc kết hợp với quá trình thực nghiệm độc lập và phân tích khoa học, tạo ra kết quả phù hợp với mục tiêu nghiên cứu đã đề ra”, Bộ GD&ĐT kết luận.
Khoảng trống thông tin cần được làm rõ
Theo các ý kiến chuyên môn từ cộng đồng liêm chính khoa học, với một đề tài đạt giải cao nhất cấp quốc gia, việc công khai nội dung nghiên cứu và kết quả thẩm định là cần thiết để bảo đảm tính minh bạch, đồng thời tạo điều kiện cho cộng đồng khoa học tham gia đánh giá, phản biện.
Đáng chú ý, dự án được cho là bao gồm nhiều nội dung nghiên cứu chuyên sâu trong lĩnh vực vật liệu, với các kỹ thuật phân tích hiện đại như phổ hồng ngoại, nhiễu xạ tia X, kính hiển vi điện tử hay các phép đo nhiệt, cơ – lý.
Đây đều là những phương pháp thường chỉ được triển khai tại các phòng thí nghiệm chuyên ngành với trang thiết bị hiện đại. Do đó, câu hỏi được đặt ra là quá trình thực nghiệm đã được thực hiện ở đâu, trong điều kiện nào và với sự hỗ trợ chuyên môn ra sao.
Nghi vấn về điều kiện thực nghiệm và nguồn dữ liệu
Một số thông tin từ các đơn vị nghiên cứu cho thấy chưa ghi nhận việc hai học sinh tham gia thực tập hoặc nghiên cứu tại đơn vị trong thời gian liên quan. Điều này làm dấy lên yêu cầu cần làm rõ hơn về địa điểm, thời gian tiến hành thí nghiệm cũng như nguồn dữ liệu phục vụ đề tài.
Ngoài ra, việc xác định mức độ tham gia của các nhà khoa học trong quá trình hướng dẫn, tư vấn cũng là nội dung được nhiều ý kiến đề nghị Bộ GD&ĐT làm rõ.
Đánh giá đạo văn: Không chỉ là trùng lặp câu chữ
Trong thông báo đưa ra vào chiều 10/4, Bộ GD&ĐT cho biết đã sử dụng phần mềm kiểm tra trùng lặp để đánh giá mức độ tương đồng của đề tài với các công trình đã công bố.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, những công cụ này chủ yếu phát hiện sự giống nhau về câu chữ, trong khi việc xác định trùng lặp về ý tưởng, dữ liệu hay hình ảnh đòi hỏi đánh giá chuyên sâu hơn từ hội đồng khoa học.
Do đó, nhiều ý kiến cho rằng cần công bố rõ tiêu chí đánh giá, quy trình thẩm định và kết quả phân tích cụ thể để tăng tính thuyết phục.
Trong bối cảnh tranh luận còn nhiều chiều, giới chuyên môn nhận định việc công khai đầy đủ hồ sơ dự án, báo cáo thẩm định cũng như tổ chức đối thoại khoa học là cần thiết.
Điều này không chỉ giúp làm rõ các vấn đề đang được quan tâm mà còn góp phần bảo đảm uy tín của cuộc thi, cũng như môi trường nghiên cứu khoa học trong học sinh.
Một số ý kiến cũng cho rằng, việc minh bạch thông tin và lắng nghe phản biện sẽ là cơ sở quan trọng để củng cố niềm tin của xã hội đối với các hoạt động đánh giá, tôn vinh nghiên cứu khoa học trong giáo dục.
Hiện Bộ GD&ĐT chưa công bố thêm thông tin chi tiết liên quan đến các nội dung được dư luận đặt câu hỏi.
