Theo Bộ Y tế, giai đoạn 2021-2025, công tác chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục cho vị thành niên và thanh niên ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực về nhận thức. Tuy nhiên, sự bùng nổ của mạng xã hội cùng những thay đổi trong lối sống đang đặt ra nhiều thách thức mới, cho thấy khoảng cách đáng kể giữa nhận thức và hành vi an toàn của giới trẻ.
Kết quả giám sát sức khỏe quốc gia năm 2024 cho thấy, tuổi quan hệ tình dục lần đầu trung bình của thanh thiếu niên Việt Nam là 18,7 tuổi. Dù vậy, xu hướng quan hệ tình dục sớm đang ngày càng gia tăng.
Đáng lo ngại, chỉ khoảng 54% thanh thiếu niên sử dụng biện pháp tránh thai trong lần quan hệ đầu tiên. Tỷ lệ sử dụng bao cao su ở nhóm quan hệ tình dục sớm vẫn còn hạn chế.
Bộ Y tế cũng cho biết, tỷ suất sinh ở nhóm vị thành niên giảm chậm, từ 35 xuống còn 30 trẻ sinh sống trên 1.000 phụ nữ trong giai đoạn 2019-2024.
Trong khi đó, tình trạng phá thai ở tuổi vị thành niên và thanh niên dù có xu hướng giảm nhưng vẫn ở mức đáng lo ngại. Năm 2022, tỷ lệ phá thai ở nhóm này là 2,12%; đến 9 tháng đầu năm 2024 giảm còn 1,36%, song vẫn cao hơn mục tiêu dưới 1%.
Không chỉ đối mặt nguy cơ mang thai ngoài ý muốn, giới trẻ còn đứng trước nguy cơ gia tăng các bệnh lây truyền qua đường tình dục. Hiện nhóm tuổi 15-29 chiếm khoảng 50% số ca nhiễm HIV mới. Dịch HIV đang có xu hướng tập trung ở nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới (MSM) trẻ tuổi.
Các bệnh lây truyền qua đường tình dục như giang mai, lậu cũng gia tăng nhanh ở thanh thiếu niên. Riêng tại Bệnh viện Da liễu TP HCM, số ca mắc ở nhóm tuổi này đã tăng gấp đôi chỉ trong giai đoạn 2021-2023.
Theo Bộ Y tế, khả năng tiếp cận thông tin và dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản của thanh thiếu niên hiện vẫn còn hạn chế. Nhiều nghiên cứu cho thấy, tỷ lệ người trẻ biết địa chỉ cung cấp dịch vụ thân thiện, đảm bảo chất lượng chỉ dưới 20-30%, đặc biệt thấp ở nhóm dân tộc thiểu số và công nhân di cư.
Trước thực trạng trên, Bộ Y tế đang xây dựng Đề án chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục cho vị thành niên, thanh niên giai đoạn 2026-2030 với nhiều mục tiêu mới.
Theo dự thảo, đến năm 2030, Bộ Y tế đặt mục tiêu có 85% thanh thiếu niên từ 15-24 tuổi hiểu đúng, đầy đủ về phòng tránh mang thai ngoài ý muốn và các bệnh lây truyền qua đường tình dục.
Đáng chú ý, 100% trường THCS, THPT và cơ sở giáo dục nghề nghiệp sẽ đưa nội dung giáo dục giới tính, chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục vào chương trình chính khóa hoặc ngoại khóa.
Đề án cũng hướng tới xây dựng nền tảng số quốc gia cung cấp kiến thức chính xác về sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục; tích hợp tư vấn trực tuyến và bản đồ các cơ sở y tế thân thiện với thanh thiếu niên nhằm giảm tâm lý e ngại khi tiếp cận dịch vụ.
Ở nhóm giải pháp cung cấp dịch vụ, Bộ Y tế đặt mục tiêu đến năm 2030 có 50% cơ sở y tế công lập từ cấp cơ bản trở lên đạt tiêu chuẩn thân thiện với vị thành niên, thanh niên.
Theo đó, các trạm y tế và cơ sở khám chữa bệnh được khuyến khích bố trí “góc thân thiện”, luồng khám riêng để đảm bảo sự riêng tư và tư vấn không phán xét cho người trẻ.
Bộ Y tế nhấn mạnh, chăm sóc sức khỏe sinh sản và sức khỏe tình dục cho thanh thiếu niên không chỉ là vấn đề y tế mà còn liên quan trực tiếp đến chất lượng dân số, sức khỏe tinh thần, tương lai lao động và sự phát triển xã hội trong dài hạn.
