Từ e ngại đến tin tưởng, từ thụ động đến chủ động
Vvừa qua, xã Trường Hà (tỉnh Cao Bằng) tổ chức lớp bồi dưỡng ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) dành cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức xã.
Chương trình đào tạo được thiết kế gọn, thực tiễn, tập trung vào các kỹ năng hàng ngày như sử dụng AI; chuẩn hóa kỹ năng tạo câu lệnh (prompt); xây dựng thư viện văn bản quy phạm pháp luật điện tử; tạo chatbot hỗ trợ tra cứu hồ sơ và quy trình nội bộ; huấn luyện AI viết văn bản hành chính; sử dụng AI trong tổng hợp, phân tích dữ liệu; thiết kế slide nhanh bằng AI...
Chủ tịch UBND xã Trường Hà Lưu Trọng Hính cho biết, qua tập huấn, các cán bộ xã đã được trang bị thêm những kiến thức, kỹ năng cơ bản về công nghệ số, hiệu quả xử lý công việc và phục vụ người dân tốt hơn.
Cùng với đó, thực hiện xây dựng chính quyền số, 100% cán bộ, công chức của xã đã được tập huấn kỹ năng sử dụng phần mềm quản lý văn bản, chữ ký số, dịch vụ công trực tuyến. Các thủ tục hành chính cơ bản như chứng thực, đăng ký khai sinh, cấp giấy xác nhận… đều được thực hiện trực tuyến mức độ 3, mức độ 4.
Những năm trước đây, công nghệ số vẫn còn xa lạ với nhiều người dân Trường Hà. Giờ đây, hình ảnh bà con dân tộc Tày, Nùng, Mông, Dao sử dụng điện thoại thông minh để giao dịch, đặt mua vật tư nông nghiệp hay thanh toán hóa đơn điện… đã trở nên quen thuộc. Theo thống kê, toàn xã hiện có hơn 85% hộ dân sở hữu điện thoại thông minh; trên 70% hộ có kết nối internet. Tỷ lệ người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến ngày càng tăng, tỷ lệ hài lòng của người dân đạt trên 80,5 điểm.
Trong khi đó, sau hơn 3 tháng triển khai “Bình dân học vụ số”, xã Đàm Thủy đã hình thành nền tảng cơ bản của một xã nông thôn số. Hiện nay, 100% cán bộ xã, xóm thực hiện thành thạo xử lý hồ sơ trực tuyến; hơn 60% hộ gia đình có ít nhất một thành viên sử dụng VNeID mức độ 2; trên 60% người dân từng thực hiện ít nhất một thủ tục online; các trường học áp dụng học liệu số, kết nối sổ liên lạc điện tử.
Trước đó, hồi đầu tháng 9/2025, khi xã Đàm Thủy khởi động mô hình “Bình dân học vụ số”, không ít cán bộ cơ sở còn e ngại vì không chỉ dạy kỹ năng, mà còn phải thay đổi cả tư duy, thói quen của người dân.
Lâu nay, công dân đến UBND xã làm giấy tờ đều dùng bản giấy, người dân quen dùng tiền mặt, quen việc “có gì sang nhà trưởng xóm hỏi"... Nay nộp hồ sơ trực tuyến, sử dụng app thanh toán, cài đặt ứng dụng sổ sức khỏe điện tử, sổ bảo hiểm xã hội điện tử… đối với họ đều mới mẻ, lạ lẫm, đòi hỏi sự thay đổi cả cách nghĩ, cách làm.
Thế rồi, bằng cách “cầm tay, chỉ việc”, cán bộ xã và những người trẻ đã đi từng nhà, từng xóm, từng nhóm tuổi, hỗ trợ giải đáp, hướng dẫn từ những tình huống thực tế nhỏ nhất.
Sau vài lần tự đăng ký tài khoản VNeID, tự tra cứu hồ sơ đất đai, tự nộp thủ tục thủ tục hành chính qua mạng, người dân bớt bỡ ngỡ và dần hứng thú với việc làm mới mẻ này. Những tiện ích thấy rõ sẽ là điều thuyết phục bà con từ e ngại đến tin tưởng, từ thụ động đến chủ động, hào hứng tham gia chuyển đổi số.
Đối với việc tiêu thụ nông sản, trong năm 2025, Hội Nông dân tỉnh Cao Bằng đã hỗ trợ, hướng dẫn hơn 2.400 hộ nông dân có tài khoản trên sàn giao dịch thương mại điện tử để kết nối tiêu thụ nông sản. Các hội viên đã đưa 330 mặt hàng nông sản đặc hữu địa phương lên sàn thương mại điện tử.
Ngoài ra, Hội tổ chức 2 lớp tập huấn về kỹ thuật thương mại và thương mại điện tử cho trên 200 nông hộ; xây dựng 13 cửa hàng tiêu thụ sản phẩm cho nông dân tại các xã, phường trung tâm và 169 cửa hàng tại các điểm bưu điện văn hóa...
Anh Lương Ích Hiền ở phường Thục Phán chia sẻ, trước đây, mật ong rừng gia đình anh bán ở chợ phiên, số lượng tiêu thụ không lớn. Sau khi anh học cách mở gian hàng online, livestream bán hàng, chỉ vài tháng sau khách từ Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, thậm chí ở nước ngoài cũng đặt mua hàng. Thành công ban đầu này giúp anh thêm tự tin rằng đặc sản quê hương hoàn toàn có thể vươn xa.
Không chỉ có anh Hiền, từ chỗ chỉ quen với cách bán hàng truyền thống, nay nhiều nông hộ biết tận dụng sức mạnh của công nghệ để trực tiếp kết nối với khách hàng. Sự chuyển mình ấy góp phần tạo ra những “nông dân số”, họ không chỉ biết trồng trọt, chăn nuôi mà còn biết kinh doanh, biết đưa đặc sản của mình đến với thị trường rộng lớn.
Hộ nghèo tự tin tìm kiếm sinh kế bền vững
Theo bà Nông Thị Thanh Huyền, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Cao Bằng, Nghị quyết 57 về đột phá phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang mở ra cơ hội lớn cho người dân.
Đối với tỉnh Cao Bằng, đời sống của phần lớn đồng bào dân tộc thiểu số còn khó khăn, trình độ công nghệ thông tin hạn chế. Vì vậy, tỉnh xác định tuyên truyền, nâng cao nhận thức về chuyển đổi số, giảm nghèo thông tin trở thành nhiệm vụ xuyên suốt, gắn liền với sắp xếp tổ chức bộ máy chính quyền 2 cấp, một bước đi vừa mang tính chiến lược, vừa mang dấu ấn riêng của địa phương miền núi biên giới.
Nhờ đẩy mạnh truyền thông, phổ biến kiến thức và kỹ năng số, nhiều xã phường đã ghi nhận chuyển biến rõ rệt khi hộ nghèo không còn trông chờ hỗ trợ mà tự tin tìm kiếm sinh kế bền vững.
Bên cạnh đó, hạ tầng số của Cao Bằng cũng được đầu tư đồng bộ và mạnh mẽ. Sau khi hoàn thành việc sắp xếp, tổ chức bộ máy chính quyền theo mô hình hai cấp, 100% xã, phường có hạ tầng cáp quang, mạng truyền số liệu chuyên dùng, hệ thống họp trực tuyến; đa số được trang bị máy tính, chữ ký số công vụ và bố trí nhân sự một cửa. Toàn tỉnh có hơn 1.200 trạm thu phát sóng, người dân tiếp cận nhanh với dịch vụ công.
Đến nay, 100% thủ tục hành chính ở Cao Bằng đủ điều kiện được cung cấp trực tuyến; 85% hồ sơ công việc cấp xã được xử lý trên môi trường mạng; 91,1% đơn vị thực hiện cơ chế “4 tại chỗ”; tỷ lệ hài lòng của người dân đạt trên 95%. 100% doanh nghiệp nhỏ và vừa sử dụng mã QR trong thanh toán; 97% người dân có hồ sơ sức khỏe điện tử; 95% học sinh có học bạ điện tử; 80% người dân từ 15 tuổi có tài khoản ngân hàng…
Bà Nông Thị Thanh Huyền nhấn mạnh, “giảm nghèo thông tin” là yếu tố trụ cột giúp người dân tiếp cận kiến thức hữu ích, nâng cao nhận thức và chủ động tham gia vào tiến trình phát triển. Thời gian tới, Cao Bằng hướng tới xây dựng đội ngũ “cán bộ số” ở cấp xã, có khả năng vận hành, phân tích và khai thác dữ liệu. Nâng cấp và duy trì hoạt động của Tổ công nghệ số cộng đồng, chuyển vai trò từ “hướng dẫn” sang “thúc đẩy”, hỗ trợ người dân ứng dụng công nghệ trong sản xuất, kinh doanh, thương mại điện tử và du lịch số.
Trong bối cảnh chuyển đổi số lan tỏa mạnh mẽ đến từng lĩnh vực đời sống, giảm nghèo thông tin được xem là “đòn bẩy mềm” giúp thu hẹp khoảng cách phát triển, nâng cao dân trí và tạo nền tảng cho người dân tham gia sâu hơn vào hoạt động kinh tế - xã hội. Khi mỗi người dân có đủ thông tin, đủ năng lực và đủ tự tin để chủ động thay đổi cuộc sống, mục tiêu giảm nghèo bền vững mới thực sự trở thành hiện thực.
