Với hơn 6,5 triệu người, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài sở hữu nguồn tri thức, kinh nghiệm, tiềm lực kinh tế và mạng lưới quốc tế quý báu. Nghị quyết số 23-NQ/TW ngày 2/8/2026 của Bộ Chính trị cũng như Hội nghị người Việt Nam ở nước ngoài toàn thế giới lần thứ 5 dự kiến diễn ra tại Hà Nội từ ngày 17-20/12/2026 sắp tới đã khẳng định rõ tư duy rất mới của Đảng ta: Kiều bào không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách mà còn là chủ thể tham gia, đối tác đồng hành và nguồn lực chiến lược của đất nước. Vấn đề căn cốt nhất lúc này là làm thế nào để tạo dựng được sự đồng hành thực sự hiệu quả, từ đó phát huy tối đa nguồn lực quý báu ấy.
Rộng lối trở về đóng góp cho quê hương
Hiện nay, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài có hơn 6,5 triệu người sinh sống tại khoảng 130 quốc gia và vùng lãnh thổ, ngày càng phát triển cả về quy mô, thành phần và nguồn lực. Dù ở bất cứ nơi đâu, đồng bào ta luôn hướng về Tổ quốc, gắn bó máu thịt với cội nguồn dân tộc. Đặc biệt, sau hơn hai thập niên kể từ khi Nghị quyết số 36-NQ/TW của Bộ Chính trị về công tác đối với người Việt Nam ở nước ngoài được ban hành, năm 2004, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài đã có nhiều thay đổi sâu sắc về quy mô, cơ cấu thế hệ, trình độ, vị thế trong xã hội sở tại cũng như phương thức gắn bó và đóng góp với quê hương.
“Mỗi kiều bào luôn mang trong mình một tâm thế hướng về quê hương, mong muốn được đóng góp vào sự phát triển của nước nhà. Chúng tôi nhận thức rõ trách nhiệm huy động, phát huy hiệu quả các nguồn lực để thi đua, cống hiến nhiều hơn cho đất nước trong kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài sẽ tiếp tục đoàn kết, đồng hành, sát cánh cùng nhân dân trong nước, góp phần khẳng định tầm vóc và vị thế ngày càng lớn mạnh của Việt Nam”, chia sẻ của ông Trần Phú Thuận, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Liên hiệp các tổ chức người Việt Nam tại Liên bang Nga trong dịp Đại hội thi đua yêu nước toàn quốc lần thứ XI năm 2025 có lẽ cũng là tiếng lòng chung của hết thảy kiều bào.
Dù vậy, bên cạnh những khát khao cống hiến, điều mà nhiều bà con người Việt Nam ở nước ngoài kỳ vọng không chỉ là sự khẳng định về vị trí và tình cảm, mà quan trọng hơn là những chính sách minh bạch, ổn định, thuận tiện, dễ tiếp cận, qua đó giảm bớt những rào cản không cần thiết và tạo ra các đầu mối kết nối rõ ràng để họ thật sự có thể đồng hành, tham gia và đóng góp vào sự phát triển của đất nước. Như khẳng định của Đại sứ Việt Nam tại Hàn Quốc Vũ Hồ, hơn 6,5 triệu người Việt Nam ở nước ngoài là hơn 6,5 triệu cuộc đời, hoàn cảnh và cách thức gắn bó khác nhau với Tổ quốc. Không thể kết nối một cộng đồng đa dạng như vậy chỉ bằng một phương thức. Nhưng có một điểm chung có thể tạo nên sự gắn kết. Đó là để mỗi người Việt Nam, dù ở đâu, đều cảm thấy mình có một vị trí trong hành trình phát triển của đất nước.
Điều đáng mừng là đến nay, khát vọng cống hiến, dựng xây đất nước của kiều bào càng có cơ hội được phát huy. Với Nghị quyết số 23-NQ/TW ngày 2/8/2026 của Bộ Chính trị về công tác người Việt Nam ở nước ngoài, nỗi trăn trở bấy lâu nay của nhiều kiều bào: “Đất nước có thể tạo điều kiện ra sao để kiều bào phát huy tốt nhất khả năng đóng góp của mình?” có lẽ đã được hoá giải.
Ngay từ khi được ban hành, Nghị quyết số 23-NQ/TW đã tạo nên một làn sóng đồng thuận, tin tưởng và hào hứng mạnh mẽ trong cộng đồng kiều bào trên toàn thế giới. Tiến sỹ Nguyễn Thanh Liêm, Chủ tịch Hội người Việt Nam tỉnh Chungnam, Phó Chủ tịch Tổng hội người Việt Nam tại Hàn Quốc bày tỏ khi đọc Nghị quyết 23-NQ/TW, điều khiến ông xúc động nhất là hai chữ “đồng hành”.
Theo ông, suốt nhiều năm hoạt động cộng đồng tại Hàn Quốc, ông luôn cảm nhận được tình cảm của Đảng và Nhà nước dành cho kiều bào, nhưng đây là lần đầu tiên tinh thần ấy được nâng lên thành một bước chuyển tư duy mang tính lịch sử: Từ “vận động, tập hợp, chăm lo” sang “đồng hành, kiến tạo cơ chế.” Điều đó có nghĩa là hơn 6,5 triệu người Việt Nam ở nước ngoài không chỉ được quan tâm, mà thực sự được mời gọi ngồi vào bàn, cùng kiến tạo tương lai đất nước.
Với Tiến sĩ Trần Hải Linh, Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nhân và Đầu tư Việt Nam - Hàn Quốc (VKBIA), Chủ tịch sáng lập Hội Chuyên gia, Trí thức Việt Nam - Hàn Quốc (VKEIA), việc Nghị quyết đặt ra yêu cầu Đảng, Nhà nước trân trọng, cầu thị, lắng nghe mọi ý kiến đóng góp xây dựng; đề cao tinh thần hòa hợp dân tộc, xóa bỏ định kiến, gác lại quá khứ, hướng tới tương lai, là thông điệp có sức nặng rất lớn. Đại đoàn kết không thể chỉ được thể hiện bằng khẩu hiệu mà phải được cụ thể hóa bằng cơ chế tham gia, đối thoại, phản biện, ghi nhận và sử dụng thực chất những đóng góp của kiều bào. Sức mạnh của cộng đồng không chỉ nằm ở số lượng hay tiềm lực tài chính, mà nằm ở niềm tin và khả năng cùng hành động vì một mục tiêu chung; cảm nhận được khát vọng nâng tầm sức mạnh đại đoàn kết dân tộc mà Đảng, Chính phủ và Nhân dân cả nước gửi gắm trong văn kiện chính trị quan trọng này.
Biến cơ chế thành kết nối và biến kết nối thành những đóng góp cụ thể
Với hết thảy kiều bào, sự ra đời của Nghị quyết 23-NQ/TW mở ra một cánh cửa lớn cho cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài có tâm huyết với quê hương, nhưng để chủ trương biến thành kết quả cụ thể, đòi hỏi sự nỗ lực và thay đổi tư duy từ cả chính quyền và cộng đồng kiều bào. Như gợi mở của Đại sứ Việt Nam tại Hàn Quốc Vũ Hồ: “Nghị quyết số 23-NQ/TW mở ra một cách nhìn rộng hơn về nguồn lực ấy. Phần việc còn lại là biến cách nhìn thành cơ chế, biến cơ chế thành kết nối và biến kết nối thành những đóng góp cụ thể. Khi đó, hơn 6,5 triệu người Việt ở nước ngoài không chỉ là những người Việt sống xa Tổ quốc, họ thực sự trở thành một phần của nguồn lực Việt toàn cầu”.
Rõ ràng, câu hỏi lớn nhất lúc này là Việt Nam cần làm những việc cụ thể gì để tạo ra môi trường và cơ chế thích hợp nhằm khuyến khích người Việt Nam ở nước ngoài tham gia sâu hơn và việc xây dựng và phát triển đất nước?
Hội nghị Người Việt Nam ở nước ngoài toàn thế giới lần thứ 5 với chủ đề “Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài góp phần nâng cao sức mạnh tổng hợp quốc gia” dự kiến diễn ra vào tháng 12/2026. Hội nghị hướng tới thúc đẩy sự tham gia thực chất của người Việt Nam ở nước ngoài vào các mục tiêu phát triển quốc gia, nhất là trong những lĩnh vực có ý nghĩa quan trọng đối với tương lai đất nước như khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đầu tư và mở rộng thị trường quốc tế. Một ý nghĩa quan trọng khác của Hội nghị là tạo dựng những cơ chế kết nối lâu dài, để các mối quan hệ, ý tưởng và đề xuất hợp tác không dừng lại ở khuôn khổ sự kiện mà tiếp tục được vun đắp, phát triển sau Hội nghị.
Trước câu hỏi này, GS Chu Hoàng Long, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu chính sách Việt Nam tại Đại học Quốc gia Australia, Phó Chủ tịch Hội Trí thức và Chuyên gia Việt Nam – Australia cho rằng, trước hết, cần có những cơ chế tham gia cụ thể và linh hoạt, phù hợp với điều kiện rất khác nhau của người Việt Nam ở nước ngoài. Chúng ta không nên quan niệm rằng phải trở về Việt Nam sinh sống và làm việc lâu dài mới là đóng góp. Một nhà khoa học hay chuyên gia đang làm việc ở nước ngoài hoàn toàn có thể tham gia một dự án nghiên cứu, một nhóm tư vấn chính sách, đào tạo cán bộ và sinh viên, chuyển giao công nghệ, hỗ trợ một doanh nghiệp hay kết nối Việt Nam với các mạng lưới quốc tế.
Thứ hai, cần xây dựng cơ chế kết nối hiệu quả để đưa đúng người đến đúng vấn đề. Các mạng lưới trí thức, trường đại học, viện nghiên cứu, hiệp hội nghề nghiệp và các tổ chức của người Việt Nam ở nước ngoài có thể đóng vai trò rất quan trọng trong việc tạo ra những kết nối như vậy.
Thứ ba, có lẽ quan trọng nhất là xây dựng một môi trường thực sự thuận lợi cho sự đóng góp. Điều này bao gồm sự cởi mở và minh bạch, thủ tục đơn giản, giảm những rào cản hành chính không cần thiết, đồng thời có cơ chế để các ý kiến chuyên môn được lắng nghe và những đóng góp thực chất được ghi nhận.
Đối với các nhà khoa học và chuyên gia, nhiều khi điều họ cần không phải là những ưu đãi đặc biệt, mà là một môi trường trong đó chuyên môn của họ được sử dụng đúng chỗ, ý kiến của họ được xem xét nghiêm túc và họ có thể nhìn thấy kết quả từ những đóng góp của mình.
Trước câu hỏi này, GS Chu Hoàng Long, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu chính sách Việt Nam tại Đại học Quốc gia Australia, Phó Chủ tịch Hội Trí thức và Chuyên gia Việt Nam – Australia cho rằng, trước hết, cần có những cơ chế tham gia cụ thể và linh hoạt, phù hợp với điều kiện rất khác nhau của người Việt Nam ở nước ngoài.
Chúng ta không nên quan niệm rằng phải trở về Việt Nam sinh sống và làm việc lâu dài mới là đóng góp. Một nhà khoa học hay chuyên gia đang làm việc ở nước ngoài hoàn toàn có thể tham gia một dự án nghiên cứu, một nhóm tư vấn chính sách, đào tạo cán bộ và sinh viên, chuyển giao công nghệ, hỗ trợ một doanh nghiệp hay kết nối Việt Nam với các mạng lưới quốc tế.
Thứ hai, cần xây dựng cơ chế kết nối hiệu quả để đưa đúng người đến đúng vấn đề. Các mạng lưới trí thức, trường đại học, viện nghiên cứu, hiệp hội nghề nghiệp và các tổ chức của người Việt Nam ở nước ngoài có thể đóng vai trò rất quan trọng trong việc tạo ra những kết nối như vậy.
Thứ ba, có lẽ quan trọng nhất là xây dựng một môi trường thực sự thuận lợi cho sự đóng góp. Điều này bao gồm sự cởi mở và minh bạch, thủ tục đơn giản, giảm những rào cản hành chính không cần thiết, đồng thời có cơ chế để các ý kiến chuyên môn được lắng nghe và những đóng góp thực chất được ghi nhận.
Đối với các nhà khoa học và chuyên gia, nhiều khi điều họ cần không phải là những ưu đãi đặc biệt, mà là một môi trường trong đó chuyên môn của họ được sử dụng đúng chỗ, ý kiến của họ được xem xét nghiêm túc và họ có thể nhìn thấy kết quả từ những đóng góp của mình.
Cùng chung góc nhìn, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Dương Minh Hải, Đại học Quốc gia Singapore thì cho rằng thay vì chỉ đặt câu hỏi làm thế nào để người tài trở về, Việt Nam cần đặt câu hỏi làm thế nào để người Việt Nam ở bất cứ đâu cũng có thể trở thành một phần của hệ sinh thái khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia. “Điều này cũng đặt ra yêu cầu về một môi trường đủ tin cậy để những đóng góp có thể được duy trì lâu dài. Bên cạnh các chính sách hỗ trợ, chuyên gia, nhà khoa học và doanh nhân cần một cơ chế rõ ràng về đầu mối phối hợp, trách nhiệm, thủ tục và cách thức triển khai. Niềm tin, theo cách tiếp cận này, không chỉ là yếu tố tinh thần mà còn là một phần của năng lực thực thi chính sách”- Phó Giáo sư, Tiến sĩ Dương Minh Hải nhấn mạnh.
“Từ đó, từng bước hình thành một hệ sinh thái kết nối nguồn lực kiều bào, trong đó sự đóng góp của kiều bào được chuyển hóa thành những chương trình, dự án và kết quả cụ thể, góp phần đưa tinh thần “đồng hành, kiến tạo cơ chế” của Nghị quyết 23 đi vào thực tiễn”- chia sẻ của Luật sư Lâm Quang Quý có lẽ không chỉ là hướng nên đi, phải đi của riêng Thành phố Hồ Chí Minh mà phải là của nhiều địa phương trong cả nước, phải cụ thể hóa các chỉ đạo của Nghị quyết 23 thành các đề án, chương trình hành động với lộ trình rõ ràng, minh bạch, với tinh thần phục vụ, kiến tạo cơ chế thuận lợi cho sự cống hiến của cộng đồng kiều bào.
Có làm được điều đó, tinh thần “người Việt Nam ở nước ngoài là nguồn lực chiến lược của đất nước” sẽ không chỉ nằm trên văn bản, mà sẽ được hiện thực hóa bằng những dự án, công nghệ, dòng vốn và những giá trị phát triển thiết thực cho quê hương, mới thực sự khai mở hiệu quả nguồn lực kiều bào. Chỉ khi đó, nguồn lực của hơn 6,5 triệu người con xa xứ mới thực sự hoà cùng sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, tạo nên nguồn động lực to lớn đưa đất nước tự tin bước vào kỷ nguyên vươn mình phát triển phồn vinh, hạnh phúc.
