Sáng 12/11, tại phiên chất vấn của Quốc hội, đại biểu Nguyễn Thanh Ngân (Đoàn Khánh Hòa) đề nghị Bộ trưởng Bộ Tài chính cho biết định hướng, giải pháp huy động vốn vay nước ngoài cho các công trình, dự án trọng điểm quốc gia.
Đại biểu cũng đề nghị làm rõ khả năng Chính phủ phát hành trái phiếu quốc tế trong năm 2026 và giai đoạn 2026-2030, cũng như mục đích sử dụng nguồn vốn huy động được.
Gắn với chuyển giao công nghệ
Trả lời chất vấn, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, theo định hướng kế hoạch 5 năm 2026-2030, nguồn vốn trong nước giữ vai trò quan trọng, chủ đạo, trong khi vốn nước ngoài cũng có ý nghĩa rất lớn. Tuy nhiên, việc huy động vốn phải đặt yêu cầu bảo đảm tuyệt đối an ninh, an toàn tài chính quốc gia lên hàng đầu, đồng thời tuân thủ nghiêm các giới hạn về nợ công, nợ Chính phủ và nghĩa vụ trả nợ trên tổng thu ngân sách nhà nước do Quốc hội quy định.
Theo Bộ trưởng, hiện các chỉ tiêu nợ của Việt Nam vẫn ở mức an toàn. Nợ công mới hơn 33% GDP, thấp hơn nhiều so với mức trần 60%; nợ Chính phủ khoảng 32%, trong khi giới hạn cho phép không quá 50%.
Đề cập nhu cầu vốn cho các công trình trọng điểm quốc gia, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, theo khái toán ban đầu, dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam cần hơn 1,7 triệu tỷ đồng, tuyến đường sắt Hà Nội - Hải Phòng - Lào Cai cần khoảng 290.000 tỷ đồng.
Đây là những dự án có nhu cầu vốn rất lớn. Vì vậy, trong quá trình đàm phán huy động vốn nước ngoài, các dự án trọng điểm phải gắn với chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực của nhà đầu tư, doanh nghiệp trong nước.
Việc lựa chọn công nghệ cần được tính toán trên tổng thể lợi ích quốc gia, xác định rõ doanh nghiệp Việt Nam có thể tham gia vào những khâu nào, từ sản xuất, bảo hành đến duy tu, sửa chữa.
Bộ trưởng nhấn mạnh, đối với các dự án đường sắt, bên cạnh toa tàu và đường ray, hệ thống thông tin, điều khiển là yếu tố công nghệ rất quan trọng. Do đó, cần lựa chọn công nghệ phù hợp, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào quá trình đầu tư, vận hành và phát triển công nghiệp đường sắt trong nước.
Việc vay vốn từ các nhà đầu tư nước ngoài cũng phải gắn với các hiệp định vay của Chính phủ, bảo đảm thời hạn hợp lý, lãi suất phù hợp và an toàn.
Theo Bộ trưởng, đây là những vấn đề cần cân nhắc kỹ lưỡng nhưng vẫn phải triển khai trên nguyên tắc hài hòa lợi ích, chia sẻ rủi ro, đồng thời hình thành nền công nghiệp đường sắt quốc gia.
Đối với các dự án lớn khác, phương án huy động vốn cũng phải được tính toán theo hướng vừa phát triển hạ tầng, vừa thúc đẩy kinh tế - xã hội. Nguyên tắc xuyên suốt là bảo đảm an ninh, an toàn tài chính quốc gia.
Trái phiếu quốc tế: Chi phí cao
Về khả năng phát hành trái phiếu quốc tế, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, Việt Nam từng có ba đợt phát hành trái phiếu quốc tế vào các năm 2005, 2007 và 2014. Đến năm 2024, Việt Nam đã thanh toán đầy đủ cả gốc và lãi, không còn trái phiếu quốc tế lưu hành trên thị trường.
Hiện Bộ Tài chính đang tích cực làm việc với các nhà đầu tư và tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế. Trong chuyến thăm chính thức Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, Bộ Tài chính đã tiếp xúc với nhiều tập đoàn tài chính lớn của Nhật Bản. Các tập đoàn này bày tỏ sự quan tâm và sẵn sàng hỗ trợ Việt Nam phát hành trái phiếu Chính phủ trên thị trường Nhật Bản.
Tuy nhiên, Bộ trưởng cho rằng, phát hành trái phiếu quốc tế vào thời điểm hiện nay chưa thực sự phù hợp do chi phí huy động vốn còn cao. Tình trạng đứt gãy chuỗi cung ứng xăng dầu đang tạo áp lực đẩy lạm phát tăng, trong khi lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm có thời điểm lên tới 5,2%, hiện duy trì quanh mức 4,8-4,9%.
Trong khi đó, Chính phủ Mỹ được xếp hạng tín nhiệm AAA, mức cao nhất; Việt Nam hiện được Moody's và Standard & Poor's xếp hạng BB- với triển vọng ổn định. Do đó, nếu phát hành trái phiếu vào thời điểm này, chi phí huy động vốn của Việt Nam sẽ rất cao.
Dù vậy, Bộ Tài chính không từ bỏ phương án này mà tiếp tục làm việc với các nhà đầu tư quốc tế, sẵn sàng huy động vốn khi điều kiện thuận lợi. Nguyên tắc đặt ra là lựa chọn nguồn vốn có chi phí thấp, điều kiện vay hợp lý, phù hợp với nhu cầu và khả năng trả nợ của quốc gia.
Theo kế hoạch, tổng vốn đầu tư công trong cả giai đoạn 2026-2030 tương đương khoảng 40% GDP, với quy mô khoảng 38,5 triệu tỷ đồng. Trong đó, vốn trong nước chiếm khoảng 85%, vốn nước ngoài khoảng 15%. Đây là nhu cầu vốn lớn, đòi hỏi phải đa dạng hóa các kênh huy động, song vẫn phải bảo đảm an toàn tài chính quốc gia.
Bộ trưởng cũng lưu ý, phát hành trái phiếu Chính phủ quốc tế không chỉ nhằm huy động vốn phục vụ đầu tư công mà còn có chức năng tạo lãi suất chuẩn tham chiếu cho thị trường. Lãi suất trái phiếu Chính phủ sẽ là căn cứ để các doanh nghiệp và tổ chức tài chính Việt Nam xác định chi phí khi huy động vốn trên thị trường quốc tế.
Vì vậy, việc duy trì khả năng huy động vốn trên thị trường quốc tế có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao uy tín, vị thế của nền tài chính Việt Nam. Bộ Tài chính sẽ tiếp tục cân nhắc thời điểm phù hợp và báo cáo Thủ tướng Chính phủ phương án triển khai khi phù hợp.
