Bạn có biết sản xuất một chiếc áo thun cotton cần tới 2.700 lít nước, tương đương lượng nước một người uống trong ba năm? Thời trang nhanh mang đến quần áo giá rẻ, hợp mốt, nhưng mỗi người châu Âu thải ra 12 kg rác dệt may mỗi năm, trong đó chỉ 1% được tái chế thành sản phẩm mới.
Ngành thời trang nhanh sản xuất quá nhiều, quá nhanh, quá rẻ, nhưng châu Âu đang có những biện pháp để kìm hãm. Trong những năm gần đây, EU và các nước thành viên đã đề xuất và áp dụng thuế cùng quy định nhằm thay đổi xu hướng này.
EU: Chấm dứt ưu đãi thuế cho thời trang nhanh
Trước năm 2021, hàng triệu gói hàng từ Shein, Temu trị giá dưới 22 euro vào châu Âu được miễn VAT, tạo lợi thế cạnh tranh không công bằng cho doanh nghiệp nước ngoài. Từ năm đó, mọi hàng nhập khẩu ngoài EU đều phải nộp thuế này.
Ủy ban châu Âu muốn đi xa hơn với phí xử lý 2 euro mỗi lô hàng và xóa miễn thuế nhập khẩu 150 euro, khiến ngay cả đơn hàng nhỏ cũng phải chịu thuế hải quan.
Các biện pháp này ngăn chặn việc chia nhỏ đơn hàng và tăng kiểm soát sản phẩm thường sản xuất trong điều kiện không bền vững hoặc lao động kém. Năm 2024, 91% lô hàng thương mại điện tử dưới 150 euro đến từ Trung Quốc.
Cũng năm 2024, Brussels thông qua Chỉ thị (EU) 2024/825 chống "greenwashing". Từ 2026, thương hiệu không được tự xưng "trung tính carbon" hay "thân thiện môi trường" nếu thiếu bằng chứng xác thực, đồng thời phải công khai thông tin về độ bền và khả năng sửa chữa sản phẩm.
Pháp: Thuế theo từng món thời trang nhanh
Pháp là nước châu Âu đầu tiên áp thuế thời trang nhanh. Tháng 6/2025, Thượng viện Pháp thông qua luật áp mức phạt lũy tiến theo từng món. Thương hiệu siêu nhanh phải trả thêm 5 euro mỗi sản phẩm, khiến áo thun, váy, quần giá rẻ tăng đáng kể. Mức thuế sẽ tăng lên 10 euro vào 2030, gấp đôi chỉ trong 5 năm.
Thuế dựa trên tác động môi trường và thực hành của từng công ty, không vượt 50% giá bán chưa VAT. Chính phủ Pháp gửi thông điệp rõ ràng: quần áo rẻ tiền, dùng một mùa phải trả giá cho thiệt hại gây ra.
Ngược lại, thương hiệu sản xuất đồ bền vững, có thể tái chế được hưởng ưu đãi. Mô hình này học hỏi từ thuế môi trường áp dụng cho nhiên liệu và nhựa dùng một lần.
Năm 2019, ủy ban Hạ viện Anh đề xuất thuế 1 penny mỗi món đồ để tài trợ thu gom và tái chế dệt may.
Dù chính phủ chưa áp dụng, đề xuất khơi dậy tranh luận về Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, theo đó thương hiệu trả phí theo lượng rác tạo ra. Sản phẩm kém chất lượng chịu thuế cao hơn, còn đồ bền vững, tái chế được hưởng mức thấp.
Thụy Điển, Hà Lan, Pháp: Sửa chữa thay vì thay mới
Các nước khác khuyến khích sửa chữa. Thụy Điển giảm VAT sửa quần áo, giày dép từ 25% xuống 12%. Hà Lan áp mức 9% cho dịch vụ may vá, thay khóa kéo, chỉnh kích cỡ. Từ 2025,
Pháp giảm còn 5,5% cho sửa chữa dệt may, kèm "phiếu sửa chữa" giảm giá cho khách mang đồ đến xưởng chứng nhận.
Mục tiêu rõ ràng được thể hiện: sửa khóa kéo rẻ hơn mua bộ đồ mới.
Tây Ban Nha: Quy định tiên tiến, thuế còn chậm chân
Tây Ban Nha ban hành Luật 7/2022 yêu cầu từ 2025, thương hiệu dệt may tài trợ hệ thống thu gom, tái chế và công bố thông tin độ bền, khả năng sửa chữa.
Đây là bước tiến khi buộc doanh nghiệp gánh chi phí trước đây do chính quyền địa phương và người nộp thuế chịu.
Tuy nhiên, thuế vẫn là thách thức lớn. Các ưu đãi thuế như Pháp, Thụy Điển, Hà Lan chưa được áp dụng, khiến Tây Ban Nha tụt hậu trong lĩnh vực này.
Các biện pháp này có hiệu quả?
Thuế đã bắt đầu phát huy tác dụng. Xóa miễn thuế tạo sân chơi bình đẳng, buộc nền tảng quốc tế điều chỉnh giá và logistics.
Giảm VAT sửa chữa hồi sinh xưởng địa phương, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và dần thay đổi thói quen người tiêu dùng. Thuế mới như ở Pháp khiến đồ dùng một lần đắt hơn, buộc thương hiệu cải thiện thiết kế, truy xuất nguồn gốc và vật liệu.
Tổng thể, thuế và quy định thay đổi logic ngành dệt may châu Âu. Đồ rẻ dùng một lần sẽ không còn hấp dẫn nhất, trong khi sửa chữa, tái sử dụng hoặc mua đồ chất lượng trở thành lựa chọn ưu tiên.
Nếu củng cố được, ngành dệt may châu Âu có thể dẫn đầu bền vững toàn cầu, đưa EU thành trung tâm chống thời trang nhanh.
Theo Phys.org
