TS. Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam cho rằng, việc cắt giảm mạnh chi phí tuân thủ, đơn giản hóa thủ tục hành chính và duy trì các chính sách tài khóa hỗ trợ sẽ là chìa khóa giúp doanh nghiệp lấy lại niềm tin, mở rộng đầu tư và tạo động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế.
Chính sách tài khóa: “Trụ đỡ” cho nền kinh tế vượt qua “nghịch cảnh”
Giai đoạn 2021-2025 được xem là một trong những thời kỳ biến động mạnh nhất của kinh tế Việt Nam khi nền kinh tế phải đồng thời đối mặt với đại dịch Covid-19, đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu, áp lực lạm phát, chi phí vốn gia tăng và sự suy giảm nhu cầu tại nhiều thị trường xuất khẩu lớn.
Thế nhưng, Việt Nam vẫn duy trì được đà tăng trưởng tích cực, từng bước phục hồi sau đại dịch và giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô.
Quy mô GDP đã tăng từ khoảng 366 tỷ USD năm 2021 lên trên 500 tỷ USD vào năm 2025, đưa Việt Nam tiến gần nhóm nền kinh tế có quy mô lớn nhất khu vực ASEAN. Kim ngạch xuất nhập khẩu liên tục lập kỷ lục mới, vượt mốc 930 tỷ USD, trong khi vốn FDI giải ngân duy trì ở mức cao khoảng 23-25 tỷ USD mỗi năm, cho thấy Việt Nam vẫn là điểm đến hấp dẫn của dòng vốn quốc tế.
Để đạt được những kết quả tích cực này không thể không nhắc tới các chính sách hỗ trợ từ Chính phủ và các Bộ, ngành, địa phương. Nổi bật trong đó là ba nhóm chính sách chủ chốt gồm chính sách tiền tệ, chính sách tài khóa và chính sách an sinh xã hội.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng chính sách tài khóa mới là nhóm giải pháp phát huy hiệu quả rõ nét nhất trong giai đoạn nền kinh tế chịu tác động nặng nề từ đại dịch, thông qua hàng loạt biện pháp miễn, giảm và gia hạn thuế, phí, lệ phí với quy mô chưa từng có tiền lệ.
Tổng quy mô các chính sách tài khóa hỗ trợ doanh nghiệp, người dân và công tác phòng chống dịch lên tới khoảng 200.000 tỷ đồng. Riêng Nghị định 52/2021 đã thực hiện giãn, giảm thuế khoảng 115.000 tỷ đồng; Nghị định 92/2021 hỗ trợ khoảng 21.300 tỷ đồng. Cùng với đó, Quỹ Vắc-xin phòng Covid-19 cũng huy động được gần 9.000 tỷ đồng để phục vụ công tác tiêm chủng trên toàn quốc.
Ngay cả khi dịch bệnh được kiểm soát, Việt Nam vẫn tiếp tục duy trì và mở rộng các chính sách tài khóa nhằm tạo động lực cho phục hồi và tăng trưởng kinh tế.
Nổi bật là các giải pháp giảm thuế giá trị gia tăng (VAT), gia hạn thời gian nộp thuế và tiền thuê đất, thúc đẩy đầu tư công, đẩy nhanh tiến độ các dự án hạ tầng trọng điểm, đồng thời triển khai nhiều gói hỗ trợ dành cho doanh nghiệp và người lao động trong bối cảnh nền kinh tế còn nhiều khó khăn và biến động.
Hoàn thiện chính sách tài khóa theo hướng hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi dài hạn
Tuy nhiên, đằng sau những con số tăng trưởng tích cực, nền kinh tế cũng bộc lộ nhiều vấn đề nội tại. Khu vực doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh cá thể, vẫn chịu áp lực lớn từ chi phí đầu vào tăng mạnh, lãi suất cao trong nhiều giai đoạn và sức mua trong nước phục hồi chậm.
Số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường liên tục ở mức cao, trong khi nhiều ngành sản xuất rơi vào tình trạng thiếu đơn hàng kéo dài. Động lực tăng trưởng dựa vào tiêu dùng nội địa chưa thực sự bền vững khi người dân có xu hướng thắt chặt chi tiêu, ưu tiên tích lũy và giảm mua sắm các mặt hàng không thiết yếu.
Nhiều chuyên gia kinh tế cho rằng sau 4-5 năm chống chọi với biến động toàn cầu, yêu cầu đặt ra hiện nay không còn chỉ là duy trì tốc độ tăng trưởng, mà là phải tạo ra những thay đổi mang tính thực chất đối với môi trường kinh doanh và sức chống chịu của nền kinh tế.
Trong đó, trọng tâm là hoàn thiện chính sách tài khóa theo hướng hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi dài hạn, giảm chi phí tuân thủ, mở rộng dư địa cho khu vực kinh tế tư nhân phát triển và thúc đẩy các động lực tăng trưởng mới như tiêu dùng nội địa, kinh tế xanh, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo.
Trao đổi với phóng viên Báo Nhà báo và Công luận, TS. Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam cho biết, một trong những vấn đề lớn hiện nay là sức chống chịu của doanh nghiệp đang suy giảm sau thời gian dài chịu tác động từ suy giảm cầu tiêu dùng, chi phí đầu vào tăng cao và khả năng tiếp cận vốn khó khăn. Không ít doanh nghiệp đã phải thu hẹp quy mô, giảm lao động hoặc rút lui khỏi thị trường.
Trong bối cảnh đó, cộng đồng doanh nghiệp kỳ vọng chính sách tài khóa sẽ tiếp tục đóng vai trò “bệ đỡ” quan trọng cho phục hồi tăng trưởng, thay vì chỉ tập trung vào mục tiêu thu ngân sách.
“Các giải pháp như tiếp tục giảm thuế VAT, giãn hoãn nghĩa vụ thuế, giảm phí và lệ phí, đồng thời đẩy nhanh giải ngân đầu tư công sẽ góp phần kích thích tổng cầu và tạo dư địa cho doanh nghiệp mở rộng đầu tư, sản xuất”, ông Bình nói.
Tuy nhiên, TS. Lê Duy Bình cho rằng, các gói hỗ trợ ngắn hạn hiện nay là chưa đủ, mà quan trọng hơn là một môi trường chính sách ổn định, dễ dự báo và có tính hỗ trợ dài hạn.
Đặc biệt, chi phí tuân thủ pháp luật đang trở thành gánh nặng lớn đối với doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nhiều quy định chồng chéo, thủ tục hành chính phức tạp và quá trình thực thi chưa thống nhất khiến doanh nghiệp mất thêm chi phí vận hành và giảm sức cạnh tranh.
“Vì vậy, song song với các giải pháp tài khóa, cần đẩy mạnh cải cách thể chế, cắt giảm điều kiện kinh doanh và đơn giản hóa thủ tục hành chính để khơi thông nguồn lực cho khu vực tư nhân”, ông nhấn mạnh.
Ngoài ra, ông Bình cho rằng cần có thêm các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn với chi phí hợp lý, đặc biệt là nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa đang gặp khó khăn về dòng tiền.
“Việc mở rộng các chương trình bảo lãnh tín dụng, thúc đẩy các quỹ hỗ trợ doanh nghiệp và cải thiện khả năng hấp thụ vốn của nền kinh tế sẽ giúp khu vực tư nhân có thêm dư địa phục hồi”, TS. Lê Duy Bình cho hay.
Vị chuyên gia cũng đề xuất cần thúc đẩy mạnh hơn các chính sách hỗ trợ chuyển đổi số, đổi mới công nghệ và nâng cao năng suất lao động cho doanh nghiệp. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng lớn, doanh nghiệp Việt không thể chỉ dựa vào lợi thế chi phí thấp mà cần nâng cao năng lực quản trị và giá trị gia tăng để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Bên cạnh đó, việc phát triển thị trường trong nước cũng cần được chú trọng hơn thông qua các chương trình kích cầu tiêu dùng, thúc đẩy thương mại nội địa và hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng hệ thống phân phối. Khi sức mua trong nước phục hồi bền vững, doanh nghiệp sẽ có thêm động lực đầu tư và mở rộng sản xuất.
Ông Bình cho rằng nếu chỉ nhìn vào con số tăng trưởng GDP mà chưa đánh giá đầy đủ sức khỏe doanh nghiệp, chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh của khu vực tư nhân thì nền kinh tế sẽ khó đạt được sự thay đổi thực chất. Theo ông, một nền kinh tế muốn tăng trưởng bền vững cần có cộng đồng doanh nghiệp đủ mạnh, đủ niềm tin và có khả năng tích lũy dài hạn.
Đáng chú ý, vị chuyên gia nhiều lần nhấn mạnh rằng khu vực kinh tế tư nhân cần được xem là động lực trung tâm của tăng trưởng. Để làm được điều đó, chính sách tài khóa và môi trường kinh doanh cần chuyển mạnh từ tư duy “quản lý” sang “đồng hành và hỗ trợ phát triển”.
“Khi doanh nghiệp cảm thấy an tâm về tính ổn định của chính sách và triển vọng thị trường, họ sẽ sẵn sàng mở rộng đầu tư, tạo việc làm và đóng góp nhiều hơn cho tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn tới”, ông nói.
