Đó là thông điệp được Trung tướng, Tiến sĩ Nguyễn Khắc Khanh, Chủ tịch Hiệp hội Sách giáo dục và Học liệu điện tử Việt Nam, nhấn mạnh tại lễ ký kết hợp tác giữa Hiệp hội và Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam (NXBGDVN) ngày 29/7.
Thông điệp này cho thấy câu chuyện chuyển đổi số trong giáo dục đang bước sang một giai đoạn mới: Không chỉ số hóa sách giáo khoa hay xây dựng nền tảng học trực tuyến, mà hướng tới hình thành hệ sinh thái học liệu số quốc gia, nền tảng để bảo vệ "chủ quyền tri thức số" của Việt Nam trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI).
Không chỉ làm sách điện tử
Theo thỏa thuận vừa được ký kết, lần đầu tiên NXBGDVN thiết lập cơ chế phối hợp thường xuyên với đội ngũ chuyên gia độc lập của Hiệp hội nhằm rà soát, phản biện và đánh giá chuyên môn đối với toàn bộ hệ thống học liệu số trước khi đưa vào sử dụng.
Các sản phẩm được đánh giá không chỉ gồm sách điện tử mà còn có bài giảng điện tử, học liệu tương tác, ngân hàng câu hỏi, video học tập, nền tảng học trực tuyến và nhiều loại học liệu số khác.
Điểm mới là hai bên sẽ không dừng ở việc góp ý từng sản phẩm, mà cùng nghiên cứu xây dựng bộ tiêu chí, quy trình và chuẩn chất lượng chung cho học liệu số.
Theo ông Nguyễn Tiến Thanh, Chủ tịch Hội đồng thành viên kiêm Tổng Giám đốc NXBGDVN, trong môi trường giáo dục số, công nghệ có thể thay đổi rất nhanh nhưng chất lượng học liệu phải được đặt lên hàng đầu.
"Mỗi học liệu số không chỉ đúng về kiến thức mà còn phải bảo đảm tính khoa học, tính sư phạm, trải nghiệm người học và khả năng thích ứng với công nghệ. Điều đó đòi hỏi sự tham gia của các nhà giáo, nhà khoa học, chuyên gia công nghệ và những người có kinh nghiệm thực tiễn", ông Thanh nói.
Ông cho biết cơ chế phản biện độc lập sẽ giúp Nhà xuất bản tiếp nhận các ý kiến khách quan trước khi hoàn thiện sản phẩm, thay vì chỉ dựa vào quy trình nội bộ.
Cuộc đua không còn là sách điện tử
Theo Chủ tịch Hiệp hội Sách giáo dục và Học liệu điện tử Việt Nam, AI đang làm thay đổi hoàn toàn cách con người tiếp cận tri thức.
"Nếu trước đây chúng ta quan tâm có bao nhiêu sách điện tử, thì nay câu hỏi phải là tri thức Việt Nam sẽ được số hóa như thế nào; dữ liệu giáo dục Việt Nam sẽ thuộc về ai; học liệu tiếng Việt sẽ được phát triển trên nền tảng nào", ông nói.
Ông cho rằng trong tương lai, các mô hình AI sẽ không tự sinh ra tri thức mà phải được "nuôi dưỡng" bằng dữ liệu. Vì vậy, chất lượng và quyền kiểm soát nguồn học liệu sẽ quyết định năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia.
"Đó không chỉ là câu chuyện của ngành giáo dục hay ngành xuất bản. Đó là câu chuyện về chủ quyền tri thức số quốc gia", ông nhấn mạnh.
Ông Khanh cũng cho rằng muốn bảo vệ chủ quyền này, Việt Nam cần xây dựng được hệ sinh thái học liệu số của chính mình, trong đó nội dung giáo dục có chất lượng, dữ liệu được quản trị an toàn, bản quyền được bảo vệ và công nghệ do doanh nghiệp Việt Nam phát triển.
Xây "hạ tầng tri thức số"
Chủ tịch Hiệp hội Sách giáo dục và Học liệu điện tử Việt Nam cũng chỉ rõ, Việt Nam hiện đã có nhiều tài nguyên số nhưng vẫn thiếu một hệ sinh thái tri thức thống nhất để kết nối, chia sẻ và tạo ra giá trị mới.
Ông Khanh ví mỗi giai đoạn phát triển đều có những công trình mang dấu ấn thời đại: "Nếu trước đây chúng ta tự hào xây dựng những cây cầu, nhà máy hay khu công nghiệp thì hôm nay, trong kỷ nguyên số, công trình cần được chung tay xây dựng là hạ tầng tri thức số Việt Nam".
Do đó, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam với vai trò đơn vị phát triển nội dung giáo dục chính thống và Hiệp hội với mạng lưới chuyên gia, doanh nghiệp công nghệ, cơ sở nghiên cứu sẽ tạo sức mạnh cộng hưởng để từng bước hình thành hệ sinh thái học liệu số quốc gia.
Thỏa thuận hợp tác có thời hạn 5 năm. Ngoài hoạt động phản biện học liệu, hai bên sẽ phối hợp tổ chức các diễn đàn, hội thảo, nghiên cứu và xây dựng bộ tiêu chuẩn chất lượng cho sách điện tử, học liệu số, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển giáo dục số và chuyển đổi số quốc gia.
