Cơ hội bứt phá từ chuyển đổi số
Những năm gần đây, khu vực kinh tế tập thể, HTX tiếp tục khẳng định vai trò quan trọng trong nền kinh tế. Theo tham luận của đại diện Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và KTTT (Bộ Tài chính) tại tọa đàm khoa học "Giải pháp thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đảm bảo an toàn thông tin trên không gian mạng cho khu vực kinh tế tập thể, hợp tác xã" do Liên minh Hợp tác xã Việt Nam phối hợp cùng Quỹ Châu Á tại Việt Nam (TAF) tổ chức ngày 9/4, đến năm 2025, cả nước có gần 34.900 HTX, với doanh thu bình quân đạt khoảng 4,56 tỷ đồng/HTX/năm, thu nhập lao động đạt 63,5 triệu đồng/người/năm .
Tuy nhiên, sự phát triển này vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Phần lớn HTX có quy mô nhỏ, năng lực quản trị hạn chế, mức độ liên kết và ứng dụng công nghệ còn thấp. Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số được xem là “chìa khóa” để khu vực này vượt qua điểm nghẽn.
Mức độ chuyển đổi số:
Điểm trung bình đạt 29,5% – mới ở giai đoạn “bắt đầu”
Tiếp thị số: 1,18/5 điểm
Thương mại điện tử: 1,2/5 điểm
Giao dịch trực tuyến: 1,26/5 điểm
Điểm nghẽn lớn:
Thiếu nhân lực số, tỷ lệ đào tạo CNTT rất thấp (1,08/5 điểm)
Hạ tầng công nghệ chưa đồng bộ
Chưa có hệ thống dữ liệu và nền tảng quản trị số
Thực tế cho thấy, việc ứng dụng công nghệ số đang làm thay đổi căn bản phương thức sản xuất và tiêu thụ nông sản. Theo TS.Phùng Giang Hải của Viện Chiến lược Chính sách Nông nghiệp và Môi trường, các công nghệ như IoT, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo hay blockchain có thể giúp tối ưu hóa chuỗi cung ứng, nâng cao tính minh bạch và gia tăng giá trị sản phẩm .
Đặc biệt, thương mại điện tử đang mở ra kênh phân phối mới, giúp HTX kết nối trực tiếp với người tiêu dùng, giảm phụ thuộc vào trung gian. Đây là bước chuyển quan trọng từ sản xuất truyền thống sang kinh tế số, tạo tiền đề để HTX tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Chuyển đổi số còn mang tính “hình thức”
Dù được xác định là xu hướng tất yếu, nhưng chuyển đổi số trong khu vực HTX hiện nay vẫn đang ở giai đoạn khởi đầu.
Kết quả khảo sát của Viện Khoa học Kinh tế Hợp tác cho thấy mức độ chuyển đổi số của HTX mới đạt khoảng 29,5% theo bộ chỉ số đánh giá, tương đương giai đoạn “bắt đầu” . Các hoạt động tiếp thị số, thương mại điện tử hay giao dịch trực tuyến đều ở mức rất thấp, chỉ dao động từ 1,18 đến 1,45 điểm trên thang 5 .
Điều này phản ánh một thực tế: nhiều HTX mới chỉ dừng ở việc “có dùng công nghệ”, nhưng chưa thực sự “chuyển đổi số”. Việc ứng dụng còn rời rạc, thiếu chiến lược tổng thể, chưa hình thành mô hình quản trị dựa trên dữ liệu.
Đáng chú ý, sự mất cân đối giữa nhận thức và năng lực triển khai đang là điểm nghẽn lớn. Trong khi yếu tố “văn hóa số” đã bắt đầu hình thành, thì các trụ cột cốt lõi như dữ liệu, vận hành và trải nghiệm khách hàng vẫn ở mức thấp .
Nguyên nhân chủ yếu đến từ hạn chế về hạ tầng công nghệ, thiếu nguồn nhân lực có kỹ năng số và đặc biệt là chưa có các nền tảng phù hợp với quy mô, điều kiện của HTX.
“Chuyển đổi số trong HTX hiện nay mới dừng ở mức ứng dụng rời rạc, thiếu chiến lược tổng thể và chưa hình thành hệ thống quản trị dựa trên dữ liệu. Khoảng cách để đạt mức chuyển đổi số có hệ thống vẫn còn rất lớn.”
Ths Trịnh Anh Tuấn - Viện Khoa học Kinh tế Hợp tác
“Khoảng trống” an toàn thông tin và những rủi ro hiện hữu
Một vấn đề đáng lo ngại là trong khi HTX đang từng bước tham gia môi trường số, thì yếu tố an toàn thông tin lại gần như bị bỏ ngỏ.
Theo khảo sát, phần lớn HTX chưa xây dựng quy chế bảo mật thông tin, chưa có quy trình sao lưu dữ liệu, cũng như thiếu các giải pháp bảo mật cơ bản như phân quyền truy cập hay xác thực đa yếu tố.
Trong khi đó, các rủi ro trên môi trường số ngày càng gia tăng, từ lừa đảo trực tuyến, giả mạo đối tác đến chiếm đoạt tài khoản và rò rỉ dữ liệu. Việc thiếu các biện pháp bảo vệ khiến HTX dễ trở thành đối tượng bị tấn công.
Thực tế cho thấy, một số HTX đã gặp phải tình trạng bị giả mạo sản phẩm, mất quyền kiểm soát tài khoản trên nền tảng số hoặc bị đánh cắp thông tin khách hàng. Những sự cố này không chỉ gây thiệt hại kinh tế mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín thương hiệu.
Có thể nói, HTX đang “mở cửa” bước vào không gian số nhưng lại thiếu “hàng rào an ninh”, tiềm ẩn nhiều rủi ro khó lường.
“Phát triển HTX trong giai đoạn mới cần gắn với chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và tham gia chuỗi giá trị, đồng thời hướng tới kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn để nâng cao năng lực cạnh tranh.”
Đại diện Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và KTTT (Bộ Tài chính)
Chuyển đổi số an toàn – yêu cầu bắt buộc, không thể trì hoãn
Từ thực tiễn trên, yêu cầu đặt ra không chỉ là thúc đẩy chuyển đổi số, mà phải chuyển sang cách tiếp cận “chuyển đổi số an toàn, bền vững”.
Trước hết, cần hoàn thiện thể chế, xây dựng chương trình chuyển đổi số riêng cho khu vực HTX, trong đó tích hợp các tiêu chuẩn về an toàn thông tin phù hợp với đặc thù. Đồng thời, cần có cơ chế hỗ trợ tài chính để HTX có điều kiện đầu tư công nghệ và bảo mật.
Cùng với đó, việc phát triển các nền tảng số dùng chung là giải pháp quan trọng. Các nền tảng này cần được thiết kế theo nguyên tắc “an toàn theo mặc định”, giúp giảm chi phí đầu tư và nâng cao khả năng kiểm soát rủi ro.
Một trong những yếu tố then chốt là nâng cao năng lực nguồn nhân lực. Việc đào tạo không chỉ dừng ở kỹ năng sử dụng công nghệ mà cần chú trọng kỹ năng bảo vệ dữ liệu, nhận diện rủi ro và ứng phó với các sự cố an ninh mạng.
Bên cạnh đó, cần thúc đẩy hình thành hệ sinh thái chuyển đổi số HTX với sự tham gia của Nhà nước, doanh nghiệp công nghệ và các tổ chức hỗ trợ, tạo nền tảng phát triển đồng bộ và bền vững.
Bảo đảm an toàn – nền tảng cho phát triển bền vững
Chuyển đổi số là cơ hội lớn để khu vực kinh tế tập thể, HTX nâng cao năng lực cạnh tranh và khẳng định vị thế trong nền kinh tế số. Tuy nhiên, cơ hội chỉ thực sự trở thành lợi thế khi đi kèm với an toàn.
Trong kỷ nguyên số, dữ liệu chính là tài sản, còn an toàn thông tin là “lá chắn” bảo vệ tài sản đó. Đối với HTX – khu vực còn hạn chế về nguồn lực – việc xây dựng một mô hình chuyển đổi số an toàn không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà là điều kiện sống còn để phát triển bền vững.
