Trong một video đăng tải vào ngày 26/1, ông Jayadevan, cựu Chủ tịch Hiệp hội Y khoa Ấn Độ (IMA) Cochin kiêm Trưởng ban Nghiên cứu Kerala, cho biết virus Nipah lưu hành tự nhiên trong quần thể dơi mà không gây chết cho loài vật này.
Tuy nhiên, khi con người tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp với dơi, virus có thể lây sang người, gây nhiễm trùng não hoặc viêm phổi nặng. Theo ông, tỷ lệ tử vong do virus Nipah có thể dao động từ 73% đến 91%.
Các triệu chứng ban đầu của bệnh bao gồm sốt, đau đầu và đau nhức cơ thể. Ở những trường hợp tiến triển nặng với nhiễm trùng não, người bệnh có thể xuất hiện co giật, động kinh, lú lẫn, tê liệt hoặc hôn mê.
Ông Jayadevan cho biết các biểu hiện này khá giống với những dạng viêm não do virus khác, khiến việc chẩn đoán Nipah đôi khi bị bỏ sót nếu không thực hiện xét nghiệm đặc hiệu.
Một trong những rủi ro lớn của virus Nipah là khả năng lây truyền từ người sang người thông qua tiếp xúc gần và dịch cơ thể, bao gồm cả trong môi trường y tế.
Theo ông Jayadevan, việc xác định ca bệnh đầu tiên có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi trong nhiều trường hợp, bệnh nhân ban đầu chỉ được phát hiện khi tình trạng đã rất nặng hoặc đã tử vong, làm tăng nguy cơ lây nhiễm cho người xung quanh.
Ông cho biết các nhân viên y tế như bác sĩ, y tá, nhân viên bệnh viện, cũng như người chăm sóc tại nhà có thể bị phơi nhiễm nếu tiếp xúc với dịch cơ thể của bệnh nhân.
Do đó, các biện pháp chẩn đoán sớm, cách ly kịp thời, sử dụng phương tiện phòng hộ như khẩu trang và găng tay, cùng với truy vết những người từng tiếp xúc gần với bệnh nhân, được xem là yếu tố then chốt để hạn chế quy mô lây lan.
Theo Tiến sĩ Jayadevan, dù virus Nipah có khả năng lây từ người sang người, tốc độ lây lan không nhanh như COVID-19 và thường chỉ xảy ra khi có tiếp xúc cơ thể rất gần hoặc xử lý dịch cơ thể của người bệnh.
Ông cũng lưu ý rằng hiện nay chưa có thuốc kháng virus hay vắc-xin đặc hiệu đối với Nipah. Việc điều trị chủ yếu là chăm sóc hỗ trợ, kết hợp với cách ly và truy vết tiếp xúc nhằm kiểm soát dịch bệnh.
Trong khi đó, Tiến sĩ Narendra Kumar Arora, Chủ tịch AIIMS Bilaspur và Chủ tịch Nhóm Công tác Covid-19 của Ấn Độ tại Nhóm Tư vấn Kỹ thuật Quốc gia, cho biết cả hai bang Kerala và Tây Bengal đều được xem là vùng dịch tễ của virus Nipah. Ông cho biết đợt bùng phát hiện tại ở Tây Bengal được phát hiện lần đầu trong số 5 nhân viên y tế, sau khi một bệnh nhân tử vong vì căn bệnh chưa rõ nguyên nhân.
Theo Tiến sĩ Arora, các cơ quan chức năng đang tiến hành điều tra đối với khoảng 100 đến 200 người có thể đã tiếp xúc với virus. Các chuyên gia khuyến cáo tại những khu vực có loài dơi ăn quả sinh sống, cần hạn chế tối đa sự tiếp xúc giữa con người và động vật nhằm giảm nguy cơ virus lây truyền từ động vật sang người.
Nhiều quốc gia siết chặt kiểm dịch
Dịch bệnh do virus Nipah bùng phát ở Ấn Độ, nhiều sân bay tại châu Á đã bắt đầu tăng cường giám sát y tế và sàng lọc hành khách.
Thái Lan, Nepal, Hồng Kông và Đài Loan (Trung Quốc) là các điểm đến mới nhất áp dụng các biện pháp phòng ngừa, sau khi 5 ca nhiễm virus Nipah được xác nhận tại Tây Bengal.
Đây là loại virus nguy hiểm, có tỉ lệ tử vong cao và được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp vào nhóm mầm bệnh ưu tiên vì nguy cơ gây dịch lớn.
Tỉ lệ tử vong trong các đợt bùng phát trước đây được ghi nhận từ 40-75%, tùy từng chủng virus. Đến nay, chưa có vắc xin và thuốc điều trị đặc hiệu đối với bệnh do vi rút Nipah ở cả người và động vật.
Virus Nipah từng được ghi nhận tại Bangladesh, Ấn Độ, Malaysia, Philippines và Singapore. Bangladesh là quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, với 341 ca nhiễm và 241 ca tử vong được ghi nhận trong các đợt bùng phát trước đây.
Chưa phát hiện ca nhiễm ở Việt Nam
Tính đến ngày 26.1.2026, Việt Nam chưa ghi nhận trường hợp mắc bệnh do virus Nipah.
Bộ Y tế cho biết đã chỉ đạo các địa phương tăng cường giám sát dịch bệnh tại cửa khẩu, cơ sở y tế và trong cộng đồng, đồng thời sẵn sàng các phương án ứng phó.
Ngành y tế cũng tiếp tục theo dõi sát diễn biến tình hình, phối hợp chặt chẽ với WHO và các quốc gia liên quan để triển khai kịp thời, hiệu quả các biện pháp phòng, chống dịch.
Bộ Y tế khuyến cáo
Hạn chế đến các khu vực đang có dịch nếu không thực sự cần thiết.
Trong vòng 14 ngày sau khi trở về từ vùng dịch, nếu xuất hiện các triệu chứng như đau đầu, đau cơ, nôn mửa, đau họng, chóng mặt, buồn ngủ, lú lẫn hoặc co giật, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất, hạn chế tiếp xúc với người khác và thông báo đầy đủ tiền sử dịch tễ.
Ăn chín, uống sôi; rửa sạch và gọt vỏ trái cây trước khi ăn; không sử dụng trái cây có dấu hiệu bị dơi hoặc chim cắn, gặm; tránh uống nhựa cây tươi chưa qua chế biến.
Không tiếp xúc gần với dơi ăn quả; rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn sau khi tiếp xúc, giết mổ động vật.
Hạn chế tiếp xúc trực tiếp với người nghi mắc hoặc mắc bệnh; khi chăm sóc cần sử dụng khẩu trang, găng tay và các phương tiện phòng hộ cá nhân, đồng thời rửa tay sạch sau khi tiếp xúc.
Bình tĩnh, không hoang mang, chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh để bảo vệ sức khỏe cho bản thân, gia đình và cộng đồng.
Trong bối cảnh nhiều quốc gia châu Á tăng cường kiểm soát, du khách được khuyến cáo cập nhật thông tin y tế, tuân thủ hướng dẫn của cơ quan chức năng và cân nhắc kỹ kế hoạch di chuyển để đảm bảo an toàn trong mùa du lịch Tết Nguyên đán sắp tới
