Thiết lập khung nhận thức đúng, thay vì chỉ truyền tải thông tin
Trong dòng chảy thông tin đa chiều hiện nay, báo chí cách mạng không chỉ làm nhiệm vụ chuyển tải sự kiện mà còn giữ vai trò định hướng, dẫn dắt và tạo sự đồng thuận trong xã hội. Theo ông Vũ Minh Tuấn, vai trò đầu tiên của báo chí là thiết lập khung nhận thức đúng. Khung nhận thức không chỉ dừng ở việc cung cấp thông tin sự kiện mà quan trọng hơn là giúp công chúng hiểu văn kiện đang giải quyết vấn đề gì, hướng tới mục tiêu nào và tác động như thế nào đến từng ngành, từng địa phương, từng người dân.
“Khi Nghị quyết Đại hội XIV xác định “lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là động lực chính”, báo chí cần chuyển tải tinh thần đó bằng những câu chuyện, minh chứng cụ thể để công chúng thấy công nghệ đang hiện diện trong quản trị đô thị, cải cách hành chính, giáo dục, y tế, sản xuất và đời sống hằng ngày, thay vì chỉ dừng ở việc trích dẫn nội dung nghị quyết”, ông Tuấn phân tích.
![1783501208294-2829299645478430688-2829299645478430688-6d603a0a204a00e8211a919c71b12b9b.jpg](https://cdn.congluan.vn/images/kN5zFnHOVSHuk22WNE3v4TUMAAAo45acHKDHRpD9w-RBiVzXVUHoMO9RggPkVT5LYTK2c_WKBnJvyCkhNwE0nVviQWOH4g87tN6hugNLsc025vhctxXyN-5elx7pZKXmqeR0JQ6TFMp-cRB2m8Y5UIGpXSyCUWsPu7fmqSDLQVE/1783501208294-2829299645478430688-2829299645478430688-6d603a0a204a00e8211a919c71b12b9b.jpg.avif "Chuyên trang "Đại hội Đảng các cấp hướng tới Đại hội XIV của Đảng" của Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội thể hiện nỗ lực đổi mới cách thức tuyên truyền, góp phần chuyển tải các nội dung của Văn kiện Đại hội XIV theo hướng gần gũi, dễ tiếp cận và giàu tính tương tác.")
Theo ông Vũ Minh Tuấn, báo chí cũng cần tổ chức nội dung theo từng nhóm công chúng. Với cán bộ, đảng viên, cần làm rõ trách nhiệm tổ chức thực hiện và những nhiệm vụ trọng tâm; với doanh nghiệp là các định hướng về mô hình tăng trưởng mới, đổi mới sáng tạo, cải cách thể chế; còn với thanh niên là cơ hội phát triển trong xã hội số và yêu cầu về kỹ năng số.
“Chỉ khi được tiếp cận bằng ngôn ngữ phù hợp, nghị quyết mới thực sự đi vào cuộc sống, thay vì chỉ được truyền tải theo một cách chung cho mọi đối tượng”, ông nhấn mạnh.
Chuyển từ tuyên truyền sự kiện sang đồng hành với quá trình hiện thực hóa nghị quyết
Một trong những nhận định đáng chú ý của ông Vũ Minh Tuấn là phần lớn sản phẩm báo chí hiện nay vẫn nặng về “đăng tải” hơn là “giải nghĩa”; nặng về “thuật lại” hơn là “lan tỏa thông tin”. Theo ông, đây là điểm cần thay đổi để đưa Văn kiện Đại hội XIV thực sự đi vào cuộc sống.
Ông phân tích, Văn kiện Đại hội XIV chứa nhiều nội dung mang tính chiến lược, liên quan đến lý luận, quản trị và chính sách. Nếu báo chí chỉ đăng nguyên văn hoặc thuật lại theo lối truyền thống thì rất khó tạo được sự tiếp nhận sâu trong công chúng. Điều người dân cần không chỉ là biết nghị quyết nói gì mà còn phải hiểu vì sao nghị quyết đặt ra những mục tiêu đó và những chủ trương ấy sẽ tác động như thế nào đến đời sống.
Để làm được điều đó, theo ông Vũ Minh Tuấn, báo chí phải bổ sung “lớp diễn giải” bằng ngôn ngữ hiện đại, kết hợp đồ họa, dữ liệu, ví dụ thực tiễn và các hình thức thể hiện trực quan để chuyển hóa những nội dung khô khan thành thông tin dễ hiểu, dễ nhớ và có sức lan tỏa. “Nghị quyết cần được giải thích bằng chính hơi thở của cuộc sống, người dân mới có thể tiếp cận, đồng thuận và chủ động tham gia vào quá trình thực hiện”, ông nhấn mạnh.
Không chỉ đổi mới cách thể hiện, ông Vũ Minh Tuấn cho rằng báo chí cũng cần chuyển từ tuyên truyền sự kiện sang đồng hành với quá trình hiện thực hóa nghị quyết. “Công chúng không chỉ cần biết Đại hội XIV đã ban hành những văn kiện gì, mà cần được theo dõi nghị quyết đang đi vào cuộc sống như thế nào”, ông nói. Chính quá trình theo dõi việc triển khai, phát hiện những mô hình hiệu quả, phản ánh cách làm sáng tạo cũng như những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn sẽ giúp báo chí phát huy tốt hơn vai trò đồng hành cùng nghị quyết.
Để thực hiện được vai trò đó, báo chí đang đối mặt với nhiều thách thức. Theo ông Vũ Minh Tuấn, nếu không chuyển hóa ngôn ngữ nghị quyết thành ngôn ngữ báo chí hiện đại, nội dung tuyên truyền rất dễ rơi vào tình trạng “đúng nhưng khó nhớ”, “đủ ý nhưng khó lan tỏa”. Trong khi đó, sự cạnh tranh gay gắt trên môi trường số đòi hỏi báo chí không thể chỉ “phản ứng sau” mà phải chủ động đi trước, thiết lập khung nhận thức ngay từ đầu.
“Điều cần khắc phục hiện nay là lối “hành chính hóa”, “khẩu hiệu hóa” trong tuyên truyền, bởi báo chí không chỉ có nhiệm vụ đưa tin mà còn phải dẫn dắt nhận thức xã hội”, ông Tuấn nhấn mạnh.
Tuyên truyền “4 lớp, 1 trục, nhiều nền tảng”
Từ những phân tích trên, ông Vũ Minh Tuấn đề xuất mô hình tuyên truyền “4 lớp, 1 trục, nhiều nền tảng” để nâng cao hiệu quả đưa Văn kiện Đại hội XIV vào cuộc sống.
Theo đó, một trục là nội dung cốt lõi của Văn kiện Đại hội XIV và chương trình hành động của địa phương; còn “bốn lớp” gồm: giải nghĩa, đối thoại, minh chứng thực tiễn và giám sát - đồng hành thực hiện. Đây không chỉ là một mô hình tổ chức nội dung mà còn phản ánh tư duy làm báo mới.
Ở lớp giải nghĩa, báo chí cần chuyển hóa những khái niệm lớn như mô hình tăng trưởng mới, kinh tế số, xã hội số, chuyển đổi xanh hay công dân số thành infographic, video, hỏi - đáp, đồ họa, bản đồ khái niệm... để người dân dễ tiếp cận. Lớp đối thoại tạo không gian để chuyên gia, nhà quản lý, doanh nghiệp và người dân cùng trao đổi cách hiểu, cách làm, qua đó tăng tính thuyết phục của thông tin. Lớp minh chứng thực tiễn giúp mỗi luận điểm trong nghị quyết được kiểm chứng bằng những mô hình cụ thể, những con số và kết quả thực tế. Trong khi đó, lớp giám sát - đồng hành thể hiện vai trò của báo chí trong việc theo dõi tiến độ thực hiện, phát hiện điểm nghẽn, phản ánh ý kiến của người dân và kiến tạo diễn đàn giải pháp trên tinh thần xây dựng.
Điều đáng chú ý là mô hình này không dừng ở đổi mới hình thức thể hiện mà hướng tới mục tiêu sâu xa hơn: Nâng cao hiệu quả chuyển hóa nhận thức xã hội. “Yêu cầu hiện nay không phải là thiếu nội dung để tuyên truyền, mà là cần tiếp tục đổi mới cách thể hiện, tăng chiều sâu phân tích, tăng tính minh chứng và tăng khả năng chuyển hóa văn kiện thành nhận thức xã hội rộng rãi. Chính vì vậy, báo chí phải “biến “văn kiện công bố” thành “văn kiện được hiểu”, biến “thông tin chính trị” thành “nhận thức xã hội” và biến “đồng thuận bề mặt” thành ‘hành động thực chất’ trong từng nhóm công chúng”, ông Vũ Minh Tuấn nhấn mạnh.
