Từ thực tế đó, TS. Phan Văn Kiền, Viện trưởng Viện Đào tạo Báo chí và Truyền thông, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQGHN cho rằng: Đổi mới nội dung tuyên truyền không đơn thuần là thay đổi cách diễn đạt, mà là thay đổi tư duy truyền thông chính trị.
Từ "có gì truyền nấy" sang "lấy công chúng làm trung tâm"
Theo ông Kiền, Văn kiện Đại hội XIV chứa đựng nhiều định hướng chiến lược về phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Tuy nhiên, những nội dung này chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi được chuyển hóa thành những câu chuyện gắn với lợi ích thiết thân của người dân. Báo chí không chỉ giới thiệu nghị quyết mà phải giúp công chúng hiểu mỗi chủ trương sẽ tác động như thế nào đến phát triển kinh tế, chuyển đổi số, giáo dục, an sinh xã hội hay chất lượng cuộc sống.
Đó cũng là lý do ông nhấn mạnh vai trò của phương pháp kể chuyện (storytelling) trong truyền thông chính trị. Thay vì trình bày những khái niệm mang tính lý luận, báo chí cần bắt đầu từ những nhân vật thật, mô hình thật và những chuyển biến cụ thể trong đời sống để làm nổi bật giá trị của các chủ trương, chính sách.
Theo TS. Phan Văn Kiền, trong môi trường số, một câu chuyện chân thực về sự thay đổi ở một địa phương, một doanh nghiệp hay một người dân nhiều khi có sức thuyết phục hơn rất nhiều so với những thông điệp mang tính khái quát. Khi những mục tiêu lớn của Đảng được phản chiếu qua những đổi thay cụ thể của cuộc sống, nghị quyết sẽ không còn là những dòng chữ trong văn bản mà trở thành những giá trị người dân có thể cảm nhận và đồng hành.
"Quan trọng hơn, báo chí cũng cần chuyển từ tư duy 'có gì truyền nấy' sang tư duy 'lấy công chúng làm trung tâm'", ông nhấn mạnh. Mỗi nhóm độc giả có cách tiếp cận thông tin khác nhau, vì vậy, cùng một nội dung nhưng cần được thể hiện bằng ngôn ngữ, hình thức và phương thức phù hợp với từng nền tảng và từng đối tượng tiếp nhận.
Ông cho rằng, đó không phải là sự thay đổi về kỹ thuật, mà là sự thay đổi về tư duy làm báo trong kỷ nguyên số.
Từ "một sản phẩm cho nhiều nền tảng" sang "một thông điệp - nhiều cách thể hiện"
Nếu đổi mới nội dung quyết định thông điệp có đến được với công chúng hay không, thì đổi mới phương thức truyền tải sẽ quyết định thông điệp ấy có đủ sức lan tỏa trong môi trường truyền thông số hay không.
Theo TS. Phan Văn Kiền, báo chí hiện nay không thể tiếp tục sản xuất một nội dung rồi phân phối theo cùng một cách trên mọi nền tảng. Mỗi không gian truyền thông đều có đặc điểm riêng về hành vi người dùng, thời lượng tiếp nhận và cách thức tương tác. Điều đó đòi hỏi các cơ quan báo chí phải thay đổi từ tư duy "một sản phẩm cho nhiều nền tảng" sang "một thông điệp - nhiều cách thể hiện".
Cùng một nội dung về Văn kiện Đại hội XIV có thể được triển khai dưới dạng bài phân tích chuyên sâu trên báo điện tử, infographic để trực quan hóa các chỉ tiêu phát triển, video ngắn trên mạng xã hội, podcast dành cho người nghe trên thiết bị di động hay đồ họa chuyển động để giải thích những vấn đề phức tạp. Mỗi hình thức đều hướng tới một nhóm công chúng khác nhau nhưng cùng chuyển tải một thông điệp thống nhất.
"Đây không đơn thuần là thay đổi hình thức thể hiện mà là thay đổi cách tổ chức sản xuất nội dung. Trong môi trường số, báo chí không chỉ cạnh tranh bằng tốc độ mà còn bằng khả năng kể chuyện, trực quan hóa dữ liệu và tạo trải nghiệm tiếp nhận phù hợp với từng nền tảng. Chỉ khi thông tin chính thống xuất hiện đúng nơi công chúng đang hiện diện, báo chí mới có thể giữ vai trò dẫn dắt dòng chảy thông tin", ông nhấn mạnh.
Ông Kiền cũng cho rằng, cùng với đa nền tảng, các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn (Big Data) và phân tích hành vi người dùng đang mở ra những công cụ quan trọng để nâng cao hiệu quả truyền thông chính trị. AI có thể hỗ trợ xử lý dữ liệu, gợi ý nội dung, tối ưu quy trình sản xuất; trong khi phân tích dữ liệu giúp các tòa soạn nhận diện xu hướng quan tâm của công chúng để điều chỉnh cách tiếp cận phù hợp.
Tuy nhiên, theo TS. Phan Văn Kiền, giá trị của công nghệ không nằm ở việc thay thế người làm báo mà ở khả năng giúp báo chí hiểu công chúng tốt hơn, từ đó nâng cao chất lượng và hiệu quả truyền thông. Công nghệ chỉ thực sự phát huy ý nghĩa khi phục vụ mục tiêu lan tỏa thông tin chính thống, củng cố niềm tin xã hội và nâng cao sức thuyết phục của các chủ trương, đường lối của Đảng.
Từ truyền thông đơn lẻ đến sức mạnh của một chiến lược thống nhất
TS. Phan Văn Kiền nhấn mạnh một điểm đáng chú ý là yêu cầu nhìn nhận công tác tuyên truyền Văn kiện Đại hội XIV không còn là nhiệm vụ riêng của từng cơ quan báo chí, mà cần được tổ chức như một chiến lược truyền thông có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan tuyên giáo, báo chí và xuất bản.
"Trong môi trường số, nơi thông tin lan truyền gần như theo thời gian thực, sự thiếu đồng bộ về thông điệp hoặc phản ứng chậm trước các vấn đề dư luận quan tâm đều có thể làm giảm hiệu quả truyền thông chính thống", ông cho biết.
Vì vậy, cùng với việc định hướng nội dung, các cơ quan chức năng cần xây dựng cơ chế phối hợp linh hoạt hơn trong cung cấp thông tin, chia sẻ dữ liệu và tổ chức các chiến dịch truyền thông trên nhiều nền tảng.
Thay vì mỗi cơ quan triển khai theo cách riêng, TS. Phan Văn Kiền đề xuất tăng cường sản xuất các tuyến bài, chuyên đề và sản phẩm truyền thông số có tính liên kết, kết hợp giữa báo in, báo điện tử, xuất bản số, video, podcast, infographic và mạng xã hội. Khi cùng hướng tới một thông điệp chung nhưng được thể hiện bằng nhiều hình thức phù hợp với từng nền tảng, khả năng tiếp cận và lan tỏa sẽ được mở rộng đáng kể.
"Theo tôi, một nền tảng dữ liệu dùng chung về Văn kiện Đại hội XIV cũng cần được xây dựng, bao gồm hệ thống tài liệu chính thống, hình ảnh, video, dữ liệu chuyên đề và các sản phẩm truyền thông mẫu để hỗ trợ các cơ quan báo chí trong quá trình sản xuất nội dung. Cùng với đó, việc ứng dụng AI và công nghệ phân tích dữ liệu sẽ giúp theo dõi diễn biến dư luận trên không gian mạng, kịp thời nhận diện những vấn đề phát sinh để điều chỉnh chiến lược truyền thông", ông chia sẻ.
Để những giải pháp đó phát huy hiệu quả, TS. Phan Văn Kiền cho rằng, yếu tố quyết định vẫn là con người. Chuyển đổi số không chỉ đòi hỏi đầu tư về công nghệ mà còn yêu cầu xây dựng đội ngũ nhà báo có tư duy số, thành thạo kỹ năng sản xuất đa phương tiện, biết khai thác dữ liệu và làm chủ các nền tảng truyền thông mới.
Ông nhấn mạnh, khi báo chí đổi mới đồng bộ từ tư duy, nội dung, phương thức truyền tải đến năng lực số của đội ngũ, công tác tuyên truyền Văn kiện Đại hội XIV sẽ không chỉ dừng lại ở việc phổ biến chủ trương, đường lối của Đảng mà còn góp phần xây dựng sự đồng thuận xã hội, củng cố niềm tin của nhân dân và đưa nghị quyết đến gần hơn với đời sống trong kỷ nguyên số.
