Tháo gỡ những rào cản
Trong những năm gần đây, việc hợp tác giữa cơ sở giáo dục nghề nghiệp với doanh nghiệp trong việc đào tạo, cung cấp nguồn nhân lực có trình độ kỹ năng nghề đã được quan tâm thúc đẩy, tuy nhiên việc thực hiện vẫn còn nhiều vấn đề cần được tháo gỡ.
Doanh nghiệp có vai trò dẫn dắt. Ảnh: internet
Theo ý kiến của một số cơ sở giáo dục nghề nghiệp và doanh nghiệp, nhằm tạo điều kiện hợp tác giữa cơ sở đào tạo với doanh nghiệp Luật Giáo dục Nghề nghiệp đã quy định, doanh nghiệp được giảm thuế khi tham gia đào nghề, nhưng thực tế việc bóc tách các khoản chi phí liên quan đến đào tạo là khá phức tạp, số tiền được giảm cũng không nhiều. Việc đặt hàng đào tạo cũng không hấp dẫn được doanh nghiệp khi còn những rào cản về chi phí, cung cấp trang thiết bị, hoặc phải tuyển dụng sinh viên ra trường không đáp ứng yêu cầu chuyên môn,…Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, số lượng tuyển dụng vị trí việc làm rất ít thì cơ sở đào tạo không đủ khả năng và điều kiện tổ chức lớp đào tạo nghề kéo dài tới vài năm.
Nguyên nhân của những tồn tại trên, một phần đã được Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội phối hợp với các bộ, ngành tổng kết, đánh giá tình hình thực hiện Nghị định số 31/2015/NĐ-CP ngày 24/3/2015 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Việc làm về đánh giá, cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia. Báo cáo số 227/BC-LĐTBXH ngày 31/12/2021, trong đó xác định là do hạn chế về cơ chế, chính sách, tổ chức thực hiện về phát triển kỹ năng nghề, đánh giá, cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia cho người lao động. Ngoài ra, hiện nay chưa có cơ chế hiệu quả để kết nối, gắn kết đồng hành các bên liên quan giữa Nhà nước- Nhà trường- Doanh nghiệp trong việc đảm bảo hệ sinh thái kỹ năng nghề cho nâng tầm kỹ năng lao động, trong xây dựng tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia làm cơ sở cho chuẩn hóa và phát triển kỹ năng nghề. Việc phát triển hệ thống thông tin thị trường lao động để gắn kết đào tạo và sử dụng lao động vẫn còn hạn chế... Hơn nữa, mặc dù đã có các chính sách khuyến khích các doanh nghiệp tham gia vào công tác dạy nghề, tuy nhiên theo khảo sát có rất nhiều doanh nghiệp không hề biết đến chính sách này
Như vậy, để tăng cường hơn nữa sự tham gia sâu rộng về nhiều mặt của doanh nghiệp trong công tác giáo dục nghề nghiệp từ việc xây dựng tiêu chuẩn nghề, chuẩn đầu ra đến việc xây dựng chương trình, giáo trình đào tạo, tiếp nhận học viên đến học tập, thực tập tại doanh nghiệp, đánh giá học viên tốt nghiệp, sử dụng học viên tốt nghiệp vào làm việc tại doanh nghiệp nhất thiết cần ban hành các chính sách khuyến khích, cũng như các chế tài thích hợp để doanh nghiệp và các cơ sở đào tạo không còn là hai thực thể song song như hiện tại.
Có thể nói, vai trò, trách nhiệm của doanh nghiệp đối với đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ kỹ năng nghề cho người lao động cũng chưa được thực hiện đầy đủ, doanh nghiệp chưa thể hiện tính dẫn dắt hoạt động phát triển kỹ năng nghề.
Từ vai trò dẫn dắt đến cơ chế kết nối thực chất, hiệu quả
PGS Bùi Thế Dũng (Tổ chức Hợp tác phát triển Đức – GIZ) cho rằng không ít trường đào tạo rất tốt nhưng khi đi làm thực tế, nhiều em vẫn không đáp ứng được yêu cầu công việc, doanh nghiệp vẫn phải đào tạo lại. Nguyên nhân là khoảng cách giữa giáo trình đào tạo và thực tế sản xuất tại doanh nghiệp khác xa nhau, giữa nhà trường và doanh nghiệp thiếu sự kết nối. “Trong Dự thảo Đề án, vai trò của doanh nghiệp chỉ là đối tác tham gia. Trong khi tại các nước phát triển, cụ thể là tại Đức, không phải nhà trường mà doanh nghiệp mới là người dẫn dắt trong xây dựng, đào tạo và đánh giá kỹ năng lao động. Nhà trường giống như là đơn vị đào tạo thuê cho doanh nghiệp”, PSG Bùi Thế Dũng nhấn mạnh.
Mọi điểm xuất phát đều cần có tiêu chuẩn để đi đúng lộ trình. Đặc biệt, doanh nghiệp có vai trò quan trọng trong 3 trụ cột: Tiêu chuẩn – Đánh giá – Đào tạo. Doanh nghiệp cần ở vai trò dẫn dắt để đưa ra các yêu cầu về kỹ năng cụ thể để đào tạo sát với thực tế.
Từ góc nhìn của cơ sở đào tạo, bà Phạm Thị Hường – Hiệu trưởng Cao đẳng nghề Công nghiệp Hà Nội chia sẻ quan điểm về vai trò của doanh nghiệp trong đào tạo nhân lực. Theo bà Hường, ở những lớp chất lượng cao, nhà trường phối hợp rất chặt chẽ với doanh nghiệp trong đào tạo, thực hành. Đây gần như là những lớp đào tạo theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp. Do vậy, hệ thống máy móc cũng được đầu tư hiện đại, tương đồng với dây chuyền thực tế sản xuất của doanh nghiệp. Ngoài ra, trong 70% khối lượng đào tạo là thực hành, sinh viên cũng được thực tập làm việc từ rất sớm tại doanh nghiệp nên sau khi ra trường có thể làm việc được ngay mà không cần đào tạo lại.
“Do đó, việc xác định doanh nghiệp đóng vai trò dẫn dắt là hoàn toàn chính xác”, bà Hường đánh giá.
Các định vai trò đó, nhằm thúc đẩy đào tạo gắn với nhu cầu của doanh nghiệp và hình thành hội đồng kỹ năng ngành, nghề các cấp, Bộ Lao động Thương binh và Xã hội, Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp đã dự thảo Đề án “Nâng tầm kỹ năng lao động Việt Nam”, trong đó: Thúc đẩy sự tham gia, đồng hành của các bên liên quan với vai trò dẫn dắt của doanh nghiệp trong đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao và chuẩn hóa trình độ kỹ năng nghề gắn với việc đánh giá, cấp chứng chỉ Kỹ năng nghề quốc gia (KNNQG) cho người lao động.
Bên cạnh đó, ban hành quy định pháp luật nhằm tạo hành lang pháp lý để cộng đồng doanh nghiệp tham gia với vai trò dẫn dắt trong xây dựng tiêu chuẩn KNNQG. Đánh giá, cấp chứng chỉ KNNQG gắn với đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao kỹ năng nghề của người lao động.
Khuyến khích và triển khai các chính sách để các bên liên quan cùng đồng hành gồm gia đình, cộng đồng, doanh nghiệp và người lao động cùng tham gia phát triển chương trình đào tạo để tổ chức đào tạo, đào tạo lại, bồi dưỡng kỹ năng nghề cho người lao động theo các hình thức, phương thức linh hoạt, đa dạng.
Tăng cường trách nhiệm thống kê, thông tin về nhu cầu việc làm, kỹ năng người lao động tại doanh nghiệp, tham gia công tác dự báo nhu cầu kỹ năng tương lai theo ngành, lĩnh vực. Cần hình thành hội đồng kỹ năng ngành, nghề ở 3 cấp độ nhằm thiết lập cơ chế kết nối thực chất, hiệu quả giữa các bên liên quan,cộng đồng doanh nghiệp, các cơ sở giáo dục đào tạo.
Cùng đó, thực hiện chuyển đổi mô hình “học một lần dùng cả đời” sang “học tập suốt đời” gắn với đánh giá, cấp chứng chỉ KNNQG và gắn với nhu cầu của doanh nghiệp, có sự tham vấn, khuyến nghị của hội đồng kỹ năng ngành, nghề các cấp.
An Vinh
