Thị trường dầu mỏ toàn cầu đang biến động mạnh khi cuộc chiến giữa Mỹ và Israel với Iran đẩy Trung Đông vào tình trạng căng thẳng, làm gián đoạn hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược của thị trường năng lượng thế giới.
Các nhà phân tích cho rằng biến động mạnh của thị trường cùng nguy cơ thiếu hụt nguồn cung kéo dài có thể gây sức ép lớn đối với tăng trưởng kinh tế ở châu Á.
Tác động khác nhau với từng quốc gia
Theo ông Lin Ye, phó chủ tịch thị trường hàng hóa dầu mỏ tại Công ty nghiên cứu Rystad Energy, Trung Quốc và Nhật Bản đang có vị thế tương đối thuận lợi nhờ sở hữu lượng dự trữ dầu thô và sản phẩm dầu mỏ lớn, có thể bù đắp nhu cầu nhập khẩu trong vài tháng.
Ấn Độ cũng có thể nhận được hỗ trợ nhất định trong ngắn hạn từ nguồn dầu thô của Nga. Ông Lin cho biết gần đây Mỹ đã cấp giấy phép tạm thời cho phép các nhà máy lọc dầu Ấn Độ tiếp nhận một số lô dầu của Nga đang vận chuyển trên biển.
Ngược lại, một số quốc gia Đông Nam Á cùng với Úc (trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương) có thể dễ bị tổn thương hơn nếu sự gián đoạn ở eo biển Hormuz kéo dài quá vài tuần.
Theo ông Lin, các nước như Philippines, Việt Nam và Úc có thể phải đối mặt không chỉ với nguy cơ thiếu dầu thô mà cả tình trạng thiếu nhiên liệu trong thời gian ngắn, do mức độ phụ thuộc lớn vào nguồn nhập khẩu nhiên liệu từ bên ngoài.
Ông cũng lưu ý rằng các hạn chế xuất khẩu sản phẩm dầu mỏ tinh chế từ những quốc gia có ngành lọc dầu lớn như Trung Quốc có thể khiến áp lực nguồn cung trong khu vực gia tăng.
Úc được đánh giá là một trong những quốc gia dễ bị tổn thương nhất sau khi nhiều nhà máy lọc dầu trong nước đóng cửa trong những năm gần đây, khiến nước này ngày càng phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu.
Các biện pháp được triển khai
Trước nguy cơ thiếu hụt nguồn cung, một số nước trong khu vực đã triển khai các biện pháp nhằm giảm áp lực năng lượng.
Thái Lan và Philippines đang khuyến khích người lao động làm việc từ xa để tiết kiệm năng lượng. Bangkok cũng có kế hoạch tăng cường sử dụng nhiên liệu sinh học nhằm giảm nhu cầu dầu thô.
Việt Nam đề xuất hạn chế xuất khẩu dầu thô để ưu tiên nguồn cung cho hoạt động lọc dầu trong nước, trong khi Hàn Quốc dự kiến áp dụng cơ chế giá trần đối với xăng và dầu diesel.
Theo ông Lin, trong các biện pháp ứng phó, nhiều nước đang ưu tiên bảo vệ người tiêu dùng và các hộ gia đình, trong khi khu vực doanh nghiệp có thể phải gánh chịu phần lớn tác động từ chi phí năng lượng tăng cao.
Ông cho rằng nếu eo biển Hormuz được mở lại trong vòng vài tuần, tác động chủ yếu có thể chỉ là cú sốc giá năng lượng tạm thời. Nhưng nếu tình trạng gián đoạn kéo dài, nhiều quốc gia trong khu vực có thể nhanh chóng rơi vào tình trạng thiếu nhiên liệu nghiêm trọng.
Tác động tới tăng trưởng và lạm phát
Ngoài rủi ro về nguồn cung, các nhà kinh tế cũng cảnh báo những tác động rộng hơn đối với tăng trưởng và lạm phát.
Bà Priyanka Kishore, nhà sáng lập kiêm chuyên gia kinh tế trưởng của công ty tư vấn Asia Decoded, cho rằng nếu giá năng lượng duy trì ở mức cao trong nhiều tháng, điều này có thể gây tác động đáng kể đến tốc độ tăng trưởng kinh tế của khu vực.
Chi phí năng lượng tăng thường kéo theo chi phí vận chuyển và sản xuất cao hơn, từ đó gây sức ép lên hoạt động kinh tế nói chung.
Bà Kishore cũng cảnh báo rằng những cú sốc dầu mỏ lớn và kéo dài có thể nhanh chóng chuyển thành áp lực lạm phát diện rộng, dù lạm phát ở nhiều nền kinh tế châu Á gần đây vẫn ở mức tương đối ổn định.
Bà cho rằng nguy cơ suy thoái kinh tế toàn khu vực vẫn chỉ là một rủi ro tiềm tàng. Châu Á vẫn đang được hỗ trợ bởi nhu cầu toàn cầu mạnh mẽ đối với chất bán dẫn và thiết bị điện tử - những sản phẩm chủ lực và chiến lược được sản xuất trong khu vực.
