Cuộc đua vào lớp 10 công lập: Áp lực ngày càng nặng nề
Càng ngày học tập và thi cử càng tạo ra áp lực lớn đối với học sinh và phụ huynh. Đặc biệt, đối với những học sinh lớp 9 lên lớp 10, riêng với các học sinh thi tuyển lớp 10 công lập tại các thành phố lớn như Hà Nội, TP.HCM, áp lực này còn gấp nhiều lần.
Nhìn điểm tuyển sinh đầu vào lớp 10 tại các trường nội thành Hà Nội, người lớn cũng phải sợ vì trung bình gần 8 điểm/môn mới thi đậu. Những trường THPT như Kim Liên, Phan Đình Phùng, Yên Hòa… nhiều năm lấy điểm rất cao, thậm chí điểm xét tuyển trung bình có năm trên 8 điểm/môn. Chính vì đầu vào cao nên cuộc đua vào lớp 10 trường công được đánh giá khốc liệt hơn thi đại học.
Tính trên địa bàn thành phố Hà Nội, năm 2024 tuyển hơn 77.000 học sinh vào lớp 10 công lập trong khi có 133.000 học sinh tốt nghiệp. Chưa thi đã có hơn 50 nghìn em sẽ không được học các trường công. Nếu tính riêng các quận nội thành, tỷ lệ chọi sẽ khốc liệt hơn rất nhiều. Cứ gần 3 em thi mới lấy 1 em. Ở nhiều tỉnh thành, việc thi cử áp lực cũng rất cao, đặc biệt những em ở các khu vực đô thị.
Thi lớp 10 đang tạo ra nhiều câu chuyện buồn không đáng có. Thành tích thi vào lớp 10 hiện được xem là một tiêu chí đánh giá thi đua nên năm nào cũng xảy ra việc ngăn cản học sinh yếu, kém tham gia thi. Mới đây nhất tại TP. Hồ Chí Minh, cô giáo đã nhắn tin cho phụ huynh về việc không cho học sinh tham dự kỳ thi lớp 10 khiến phụ huynh bức xúc. Thi cử căng thẳng nên gần đến mùa thi nhiều câu chuyện buồn lại xảy ra như học sinh tự tử, bỏ nhà ra đi. Câu chuyện 2 nữ sinh lớp 9 rủ nhau tự tử ở Bắc Ninh mới đây khiến dư luận rúng động.
Câu hỏi đặt ra lúc này, làm sao để các em và cha mẹ bớt căng thẳng, thầy cô bớt áp lực. Ai cũng được hạnh phúc khi mùa thi đến, tránh việc quá áp lực dẫn đến xung đột giữa nhà trường, phụ huynh, học sinh đang là vấn đề đặt ra lúc này. Chị Nguyễn Thị Ngân ở Hà Đông, Hà Nội quan điểm, cần tạo điều kiện hết mức để con ôn thi, động việc con cố gắng để đạt được mục tiêu đề ra. Nhưng chị không tạo áp lực quá lớn đối với con, thay vào đó chị Ngân quan tâm con bằng việc chăm sóc từng bữa ăn, đưa đón con đi học, đồng hành cùng con để con thấy được sự yêu thương quan tâm của bố mẹ.
“Quan tâm đến học tập của con là cả một quá trình, mình cần tìm hiểu năng lực của các con để đầu tư và định hướng. Không nên tạo áp lực cho con khiến các con thiếu tự tin vào bản thân” – chị Nguyễn Thị Ngân chia sẻ.
Chi Lê Thu Hằng ở quận Ba Đình có con đang học lớp 9, chị xác định rõ ràng, con nhà chị không thể cạnh tranh được vào các trường công lập trên địa bàn nên chị đã tìm trường ngoài công lập phù hợp cho con. “Cháu không học giỏi văn hóa, nhưng cháu có nhiều năng khiếu và năng nổ trong hoạt động bề nổi. Tôi thấy không cần phải bắt cháu thi cử cho mệt. Cứ chăm ngoan, có ý chí đối với tôi như thấy đã là đủ” – chị Lê Thu Hằng chia sẻ.
Những phụ huynh có nhận thức như chị Ngân và chị Hằng thực tế không nhiều. Thay vì quan tâm, nhiều phụ huynh lại chọn quát mắng, dọa nạt, đặt ra nhiều mục tiêu ép con đạt được. Bên cạnh đó, định kiến xã hội đối với trẻ thi trượt lớp 10 công lập cũng nặng nề. Họ xem đi học nghề, học giáo dục thường xuyên là thất bại. Chính định kiến xã hội khiến cho trẻ em bị tổn thương mới xảy ra nhiều chuyện đáng tiếc.
Thay đổi định kiến để trẻ được hạnh phúc
Trước thực trạng mùa thi đến xảy ra nhiều chuyện buồn đối với học sinh, phụ huynh và nhà trường, thầy Nguyễn Tùng Lâm cảm thấy tiếc nuối. Theo thầy, mục tiêu của giáo dục đặt ra giúp trẻ em phát triển năng lực tiềm ẩn của mình, trẻ có quyền lựa chọn học tập theo đúng năng lực của mình.
Hiện nay, xã hội đang quá đề cao việc học phổ thông công lập, trong khi đó trường nghề, trường giáo dục thường xuyên cũng là những lựa chọn tốt phù hợp với năng lực, sở trường, hoàn cảnh của từng em. Học nghề đáng lẽ phải là một lựa chọn như học phổ thông, thậm chí học nghề còn có nhiều điểm ưu việt hơn khi học sinh được tiếp cận sớm kiến thức nghề nghiệp, hình thành kỹ năng để tham gia vào thị trường lao động sớm.
“Do nhận thức không đúng khi quá đề cao học phổ thông công lập trong khi hạ thấp việc học nghề mới dẫn đến thi cử căng thẳng, áp lực. Trong khi học nghề là một lựa chọn đúng đắn nếu đúng với sở thích, năng lực và hoàn cảnh của học sinh” – thầy Nguyễn Tùng Lâm chia sẻ.
Để mùa thi hạnh phúc hơn cần sớm xóa bỏ định kiến đối với mô hình giáo dục nghề nghiệp.
Thậm chí theo thầy Nguyễn Tùng Lâm, việc phân luồng giáo dục theo kiểu học dốt mới vào trường nghề đang tạo định kiến xấu. Ông cho rằng, để thay đổi định kiến trên cần thiết phải có chính sách phù hợp trong đó Nhà nước phải hỗ trợ, đầu tư cho trường nghề, trung tâm giáo dục thường xuyên để phụ huynh và học sinh yên tâm theo học.
“Phân luồng là để học sinh lựa chọn, chứ không theo kiểu xua học sinh đi theo hướng này, xua đi theo hướng kia. Các mô hình trường học của chúng ta hiện vẫn đóng, chưa gắn với lao động, sản xuất. Số đông học sinh cần được đào tạo để gắn với nghề nghiệp. Ngay trường nghề hiện nay dạy nghề vẫn thụ động. Trong trường nghề, các em cần được đào tạo toàn diện để có thể phát triển nghề nghiệp trong tương lai. Thời đại này, phải có trình độ nhất định thì mới phát triển được nghề được. Chính vì thế trường nghề cũng phải giáo dục văn hóa toàn diện cho học sinh” – thầy Nguyễn Tùng Lâm nhấn mạnh.
Về mặt xã hội, thầy Nguyễn Tùng Lâm cho rằng, bố mẹ cũng cần thay đổi nhận thức, không nên áp đặt con cái mà thay vào đó đồng hành cùng con. Hiện nay, học tập có nhiều lựa chọn, đại học không phải là con đường duy nhất.
Cũng liên quan đến vấn đề này, theo Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng, để học sinh bớt áp lực, mỗi mùa thi đều không phải chứng kiến nhiều câu chuyện buồn trong giáo dục trước hết cần tôn trọng năng lực, sở trường và lựa chọn của các em. Thực tế, công tác định hướng phân luồng cho học sinh ở bậc THCS chưa làm tốt. Việc phân luồng theo kiểu học sinh yếu kém không được thi lớp 10 công lập là cách phân luồng thô thiển. Với tư duy như vậy, sẽ khiến dư luận thấy chỉ có học kém mới đi học nghề. Đây là điều hết sức nguy hiểm.
Hiện nay, học sinh không mặn mà học nghề có nguyên nhân đến từ nhận thức của học sinh và phụ huynh. Để thay đổi tư duy thì hệ thống trường nghề cần có đổi mới, nâng cao chất lượng đào tạo. Trên thực tế việc đào tạo nhân lực nghề hiện chưa đáp ứng nhu cầu lao động. Chỉ đào tạo những gì mình có chưa đạt được việc đào tạo thị trường cần.
Qua trao đổi với các chuyên gia có thể thấy phụ huynh và học sinh đề cao việc học trường THPT mà xem thường các mô hình học tập khác, đặc biệt học nghề. Trong khi, học nghề đáng lẽ cần được ưu tiên lựa chọn. Bởi mô hình học tập này sẽ giúp các em sớm có kỹ năng nghề khi ra trường sớm tham gia vào thị trường lao động, tự làm việc và nuôi sống bản thân.
Để thay đổi định kiến đó, trước hết Nhà nước cần đầu tư hơn cho trường nghề, các trường nghề cũng cần thay đổi chương trình không chỉ đào tạo nghề tốt mà còn giáo dục toàn diện học sinh. Nếu chúng ta làm được tốt những việc trên, những kỳ thi như thi tuyển vào lớp 10 công lập, đặc biệt tại các thành phố lớn sẽ không còn quá nhiều áp lực, và những câu chuyện buồn trong mùa thi cũng sẽ nhờ đó mà vơi bớt.
Trinh Phúc
