Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đẩy mạnh nghiên cứu đỉnh cao và hoàn thiện cơ chế vận hành, đó là 3 trụ cột then chốt để nâng cao năng lực các cơ sở giáo dục đại học, đáp ứng yêu cầu phát triển trong thời kỳ mới.
Trao đổi với phóng viên Báo Nhà báo và Công luận về định hướng phát triển, PGS.TS Hoàng Minh Sơn, Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội nhấn mạnh: Phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phải bắt đầu từ con người. Trong đó, đại học giữ vai trò nền tảng trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và nhân tài, đặc biệt ở các lĩnh vực khoa học – công nghệ chiến lược.
Theo ông, bên cạnh nhiệm vụ đào tạo, các cơ sở giáo dục đại học cần tập trung phát triển các hướng nghiên cứu đỉnh cao, có tác động lớn đến thực tiễn.
Nghiên cứu không chỉ dừng lại ở công bố khoa học, mà phải giải quyết những bài toán lớn đặt ra từ yêu cầu phát triển của Thủ đô, các vùng kinh tế trọng điểm và cả nước.
Các lĩnh vực ưu tiên bao gồm: Ứng phó biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường, bảo đảm an ninh năng lượng, phát triển công nghệ lõi và các công nghệ chiến lược. Đây là những trụ cột có ý nghĩa sống còn đối với phát triển bền vững và năng lực cạnh tranh quốc gia.
Quan trọng hơn, nghiên cứu phải được xây dựng trên nền tảng khoa học cơ bản vững chắc để tạo tiềm lực dài hạn. Chỉ khi có nền tảng đó, đại học mới có thể vươn lên thành các trung tâm nghiên cứu mạnh, đóng góp thực chất cho hệ sinh thái khoa học – công nghệ quốc gia.
Hoàn thiện cơ chế để thu hút và giữ chân nhân tài
Để phát triển theo mô hình đại học nghiên cứu, theo PGS.TS Hoàng Minh Sơn, yếu tố con người giữ vai trò quyết định. Điều này đòi hỏi cơ chế đủ thông thoáng để thu hút đội ngũ nhà khoa học, giảng viên xuất sắc, kể cả chuyên gia đang làm việc ở nước ngoài.
Một trong những yêu cầu then chốt là tăng quyền tự chủ cho các cơ sở giáo dục đại học, đặc biệt là các đại học quốc gia, trong quản lý và sử dụng nguồn kinh phí khoa học – công nghệ. Tự chủ không chỉ là quyền quyết định tài chính, mà còn là điều kiện để linh hoạt trong tuyển dụng, đãi ngộ và phát triển đội ngũ.
Bên cạnh đó, cần đơn giản hóa thủ tục đầu tư xây dựng, nâng cấp cơ sở vật chất, rút ngắn quy trình triển khai các nhiệm vụ khoa học – công nghệ. Việc hoàn thiện các nghị định, thông tư hướng dẫn là bước đi cần thiết để bảo đảm các chính sách được thực thi nhanh, kịp thời và hiệu quả.
Theo ông, những việc cần làm phải được triển khai khẩn trương, tránh tình trạng “chờ hoàn thiện cơ chế mới hành động”, bởi cơ hội phát triển không chờ đợi.
Đẩy nhanh chuyển đổi số, đổi mới dạy và học
Song song với hoàn thiện cơ chế, các cơ sở giáo dục đại học phải chủ động đổi mới từ bên trong.
Việc triển khai các nghị quyết, chủ trương trong giáo dục không thể tách rời khỏi hành động cụ thể ở từng nhà trường, từng giảng viên. Những nhiệm vụ có thể thực hiện ngay bao gồm: Đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản trị và đào tạo; đưa trí tuệ nhân tạo vào hoạt động dạy – học; đổi mới chương trình, nội dung và phương pháp giảng dạy theo hướng phát triển năng lực, tư duy sáng tạo.
Đây không chỉ là thay đổi kỹ thuật, mà là thay đổi cách tiếp cận giáo dục – từ truyền thụ kiến thức sang phát triển năng lực giải quyết vấn đề, tư duy phản biện và khả năng thích ứng với môi trường công nghệ biến đổi nhanh chóng.
Tuy nhiên, để những đổi mới ấy phát huy hiệu quả, sự phối hợp đồng bộ của các bộ, ngành và địa phương là yếu tố không thể thiếu. Hạ tầng giáo dục từ phòng học, phòng thí nghiệm đến trang thiết bị vẫn còn là điểm nghẽn ở nhiều nơi.
Việc đầu tư đồng bộ cơ sở vật chất cho hệ thống giáo dục, từ mầm non đến đại học, cần được ưu tiên nhằm tạo nền tảng vững chắc cho nâng cao chất lượng đào tạo.
Trong kỷ nguyên khoa học – công nghệ, đại học không chỉ đào tạo người lao động có bằng cấp, mà phải đào tạo những công dân toàn cầu, nhà khoa học, kỹ sư và nhà quản lý có năng lực sáng tạo, bản lĩnh hội nhập và trách nhiệm xã hội.
Đào tạo nhân lực chất lượng cao, phát triển nghiên cứu đỉnh cao và hoàn thiện cơ chế vận hành không phải là những nhiệm vụ rời rạc, mà là ba trụ cột gắn bó chặt chẽ.
Khi 3 trụ cột này được củng cố đồng bộ, các cơ sở giáo dục đại học sẽ thực sự trở thành “động cơ” thúc đẩy năng lực khoa học – công nghệ quốc gia, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.
