Tối 23/9, tại phường Yên Sơn, tỉnh Ninh Bình đã diễn ra lễ công bố quyết định đưa “Đám cưới truyền thống của người Mường, phường Yên Sơn” vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Tại buổi lễ, lãnh đạo Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Ninh Bình đã công bố Quyết định của Bộ trưởng Bộ VHTT&DL về việc đưa Đám cưới truyền thống của người Mường, phường Yên Sơn, tỉnh Ninh Bình vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Theo lãnh đạo phường Yên Sơn, địa phương được hình thành trên cơ sở sáp nhập phường Tân Bình, xã Yên Sơn (thành phố Tam Điệp cũ) và xã Quảng Lạc (huyện Nho Quan cũ), có diện tích tự nhiên 35,86 km², với 5.711 hộ và 21.397 nhân khẩu. Đồng bào dân tộc thiểu số có 5.883 người, chiếm 27,5% dân số, chủ yếu là đồng bào Mường.
Trong quá trình hình thành và bồi đắp qua nhiều thế hệ, cộng đồng người Mường ở Yên Sơn vẫn gìn giữ nhiều giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc như tiếng nói, dân ca, cồng chiêng, trang phục, ẩm thực, phong tục, tập quán và các nghi lễ. Trong đó, đám cưới truyền thống là một thực hành văn hóa tiêu biểu, chứa đựng những giá trị về gia đình, dòng họ, đạo lý, tình nghĩa và quan hệ cộng đồng.
Đám cưới truyền thống của người Mường thuộc loại hình tập quán xã hội và tín ngưỡng, với cộng đồng người Mường là chủ thể thực hành và trao truyền. Đám cưới đánh dấu sự hình thành một gia đình mới, đồng thời là chuỗi nghi lễ mang tính giáo dục sâu sắc về đạo lý, lòng hiếu thảo và trách nhiệm với gia đình, dòng họ và cộng đồng.
Các nghi thức được tiến hành theo trình tự gồm Lóng xiếng - dạm ngõ, đánh tiếng; dạm hỏi; vấn danh, ăn hỏi, nạp tài; lễ cưới; lễ đưa dâu và lễ lại mặt.
Một nét đặc sắc trong phong tục cưới hỏi của người Mường là vai trò của người mai mối, gọi là “ô a”. Đây thường là người có uy tín, gia đình hạnh phúc, am hiểu phong tục và có khả năng sử dụng ca dao, tục ngữ, thơ ca trong giao tiếp. Người mai mối không chỉ kết nối hai gia đình mà còn góp phần duy trì sự hòa thuận, tình nghĩa giữa hai bên.
Không gian đám cưới còn được tạo nên bởi các hình thức diễn xướng dân gian và tiếng cồng chiêng. Trong đoàn đón dâu, tiếng chiêng được sử dụng làm hiệu lệnh; nam nữ hát đúm, hát giao duyên, đối đáp. Các nghi thức xin dâu, nhận rể, thắp hương tổ tiên, trao gửi cô dâu cùng những lời hát mời nước, mời trầu, mời cơm, mời rượu và chúc mừng tạo nên một không gian văn hóa vừa trang trọng, vừa gần gũi, gắn kết cộng đồng.
Những món ăn truyền thống như cỗ lá nem thính, canh xương nấu củ chuối, rau rừng đồ xôi nếp, thịt gà... cũng góp phần làm nên diện mạo của đám cưới người Mường. Đây không chỉ là nét riêng của văn hóa ẩm thực mà còn chứa đựng những tri thức về cách chế biến, tổ chức bữa ăn và cách thức tiếp đãi trong đám cưới truyền thống.
Đám cưới truyền thống của người Mường ở Yên Sơn vì thế không chỉ lưu giữ phong tục cưới hỏi mà còn là không gian văn hóa tổng hợp, nơi tiếng nói, lời hát, cồng chiêng, trang phục, ẩm thực và tri thức dân gian được thực hành, trao truyền giữa các thế hệ.
Cũng trong dịp này, Bộ VHTT&DL đã ký quyết định công nhận Lễ hội Cơm mới của người Mường là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Lễ công bố quyết định ghi danh di sản này dự kiến được tổ chức trong khuôn khổ Lễ hội Cơm mới của đồng bào Mường tỉnh Ninh Bình vào tháng 11/2026.
Với việc Đám cưới truyền thống của người Mường và Lễ hội Cơm mới của người Mường được ghi danh, Ninh Bình hiện có 3 Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia gắn với cộng đồng người Mường, gồm Mo Mường, Đám cưới truyền thống của người Mường và Lễ hội Cơm mới của người Mường.
