Một năm cải cách hiện lên qua các tác phẩm
Không khó để nhận ra những từ khóa xuất hiện với tần suất dày đặc trong các tác phẩm dự giải năm nay: sắp xếp đơn vị hành chính, tinh gọn bộ máy, chính quyền địa phương hai cấp, chuyển đổi mô hình quản trị hay Đại hội XIV của Đảng. Đó không đơn thuần là những chủ đề thời sự. Đó là những cuộc cải cách đang tác động trực tiếp đến bộ máy vận hành của đất nước, đến đời sống của người dân và đến sự phát triển của từng địa phương. Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam Nguyễn Đức Lợi cho biết, điều đáng ghi nhận là báo chí không tiếp cận các vấn đề này như những sự kiện đơn lẻ hay những văn bản chính sách thuần túy. Nhiều tác giả đã lựa chọn đi sâu vào quá trình triển khai tại cơ sở, theo dõi những thay đổi trong thực tiễn, phản ánh tâm tư của cán bộ, đảng viên và người dân, đồng thời nhận diện những khó khăn, vướng mắc nảy sinh trong quá trình thực hiện.
Theo ông Nguyễn Đức Lợi, qua các tác phẩm có thể thấy báo chí đang thực hiện tốt vai trò kết nối giữa chủ trương với thực tiễn. Nếu các nghị quyết, quyết sách của Đảng và Nhà nước xác lập hướng đi thì báo chí chính là lực lượng có mặt tại hiện trường để ghi nhận quá trình hiện thực hóa những chủ trương đó trong đời sống.
Không chỉ tập trung vào công cuộc cải cách bộ máy, nhiều tác phẩm còn hướng tới những dấu mốc có ý nghĩa đặc biệt của đất nước như kỷ niệm 50 năm Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước; 80 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9. Theo đánh giá của Hội đồng, nhiều tác phẩm đã vượt ra khỏi cách tiếp cận sự kiện đơn thuần, đặt các giá trị lịch sử trong dòng chảy phát triển hiện nay, qua đó khơi gợi những bài học, động lực và khát vọng phát triển trong giai đoạn mới.
Bên cạnh đó, các vấn đề dân sinh, kinh tế - xã hội tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn trong các tác phẩm dự giải. Từ chống buôn lậu, gian lận thương mại, trốn thuế, an toàn thực phẩm, quản lý đất đai, bảo vệ môi trường đến phòng chống thiên tai, xóa nhà tạm, bảo đảm an sinh xã hội... nhiều tác phẩm cho thấy sự bám sát thực tiễn của người làm báo trước những vấn đề đang được xã hội quan tâm.
Ông Nguyễn Đức Lợi cho rằng, nhìn từ các tác phẩm vào chung khảo và đạt giải năm nay, có thể thấy báo chí không đứng ngoài những chuyển động của đất nước. Trái lại, báo chí đã hiện diện ở hầu hết những lĩnh vực đang đặt ra yêu cầu đổi mới và phát triển, phản ánh sinh động những vấn đề từ thực tiễn, đồng thời góp phần tạo nên sự đồng thuận xã hội đối với các chủ trương, chính sách lớn.
Giá trị của những tác phẩm là đi đến tận cùng vấn đề
Qua quá trình chấm giải, điều khiến ông Nguyễn Đức Lợi ấn tượng không chỉ là sự đa dạng của đề tài, mà còn là cách nhiều tác giả lựa chọn tiếp cận vấn đề. Theo ông, nếu nhìn vào các tác phẩm được đánh giá cao năm nay có thể nhận thấy một điểm chung khá rõ: đó là nỗ lực đi sâu vào bản chất sự việc thay vì dừng lại ở hiện tượng. “Điều Hội đồng quan tâm không chỉ là tác giả phát hiện được vấn đề gì, mà còn là tác giả đi được đến đâu với vấn đề đó”, ông Nguyễn Đức Lợi chia sẻ.
Đó cũng là lý do nhiều tác phẩm tạo dấu ấn không hẳn bởi đề tài mới lạ, mà bởi chiều sâu thông tin và sự kiên trì trong quá trình tác nghiệp. Có những tác phẩm theo đuổi một vấn đề trong thời gian dài, đi qua nhiều địa phương, tiếp cận nhiều nguồn tư liệu để lý giải nguyên nhân của sự việc. Có những tác phẩm từ một bất cập cụ thể đã lần theo những khoảng trống trong cơ chế quản lý để làm rõ căn nguyên của vấn đề.
Theo đánh giá của các tiểu ban chuyên môn, ở một số loại hình như truyền hình, nhiều tác phẩm đã mạnh dạn đi vào những điểm nghẽn trong thực tiễn, phát hiện những bất cập trong quá trình triển khai chính sách, những kẽ hở trong công tác quản lý hoặc những vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện. Đây cũng là nhóm tác phẩm tạo nhiều trao đổi trong quá trình chấm giải bởi giá trị phát hiện và tính phản biện rõ nét.
Dù vậy, Hội đồng cũng nhận thấy vẫn còn những tác phẩm dù lựa chọn đúng vấn đề xã hội quan tâm nhưng mới dừng ở việc mô tả hiện tượng, chưa làm rõ nguyên nhân cốt lõi hoặc chưa tạo ra những phát hiện mới từ thực tiễn. “Báo chí không chỉ dừng ở việc cho công chúng biết điều gì đang xảy ra. Điều quan trọng hơn là phải giúp công chúng hiểu vì sao nó xảy ra, tác động của nó như thế nào và đâu là những vấn đề cần tiếp tục được nhìn nhận”, ông Nguyễn Đức Lợi nhấn mạnh.
Theo ông, điều đáng mừng là cách tiếp cận này ngày càng xuất hiện nhiều hơn ở các tác phẩm dự giải, không chỉ tại các cơ quan báo chí lớn ở Trung ương mà còn ở nhiều địa phương. Điều đó cho thấy chất lượng nghề nghiệp, năng lực phát hiện và xử lý đề tài của đội ngũ người làm báo đang từng bước được nâng lên.
Nhìn từ các tác phẩm được đánh giá cao nhất tại mùa giải năm nay, có thể thấy giá trị của báo chí không chỉ nằm ở việc phát hiện vấn đề, mà còn ở khả năng làm sáng tỏ vấn đề và mang đến cho công chúng những góc nhìn mới từ thực tiễn cuộc sống.
