Hai bệnh nhân đang được điều trị tại Khoa Nội tổng hợp, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương với những triệu chứng ban đầu khác nhau.
Ông N.X.L. (81 tuổi, Hà Nội) có tiền sử gout nhiều năm, đái tháo đường type 2, tăng huyết áp và bệnh thận mạn. Ba ngày trước khi nhập viện, ông sốt cao tới 39 độ C, mệt mỏi, đau dữ dội khớp gối phải, hạn chế vận động. Sau khi dùng thuốc tại nhà nhưng không cải thiện, gia đình đưa ông đến bệnh viện.
Thăm khám ghi nhận bệnh nhân còn sốt 38 độ C, thể trạng gầy, phổi có ran nổ rải rác hai bên. Khớp gối phải sưng đau, đồng thời xuất hiện các hạt tophi tại khớp bàn, ngón hai bên – dấu hiệu thường gặp ở người mắc gout mạn tính.
Trường hợp thứ hai là bà L.T.C. (72 tuổi, Hà Nội), có tiền sử tăng huyết áp và đái tháo đường. Những ngày trước khi nhập viện, bà đau mỏi toàn thân nhưng không ghi nhận sốt. Đến ngày vào viện, các triệu chứng tăng lên, kèm đau tức vùng trước xương ức, khó thở và buồn nôn.
Tại bệnh viện, bệnh nhân không sốt nhưng vẫn đau tức ngực, khó thở. Qua thăm khám, xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh, các bác sĩ xác định bà mắc viêm phổi.
Theo TS.BS Vũ Minh Điền, Phó Trưởng khoa Nội, ở người cao tuổi, nhiễm trùng đường hô hấp có thể biểu hiện không điển hình như ở người trẻ. Người bệnh có thể sốt cao, sốt nhẹ hoặc thậm chí không sốt. Một số trường hợp chỉ xuất hiện các triệu chứng mơ hồ như mệt mỏi, chán ăn, đau tức ngực hoặc khó thở.
Quá trình lão hóa khiến chức năng bảo vệ của hệ hô hấp và khả năng đáp ứng miễn dịch suy giảm. Các cơ chế làm sạch đường thở hoạt động kém hiệu quả, tạo điều kiện cho vi khuẩn, virus xâm nhập và gây bệnh.
Bên cạnh đó, người cao tuổi thường mắc đồng thời nhiều bệnh lý mạn tính, phải sử dụng thuốc điều trị kéo dài. Những yếu tố này khiến triệu chứng nhiễm trùng khó nhận biết hơn, đồng thời làm tăng nguy cơ bệnh diễn biến nặng.
Đặc biệt, ở người mắc đái tháo đường, bệnh thận mạn, bệnh tim mạch hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, viêm phổi có thể làm gia tăng gánh nặng lên các cơ quan vốn đã suy giảm chức năng. Nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời, bệnh có nguy cơ dẫn đến suy hô hấp, nhiễm trùng nặng và nhiều biến chứng nguy hiểm.
Bác sĩ Điền khuyến cáo gia đình không nên chỉ dựa vào triệu chứng sốt để nhận biết viêm phổi ở người cao tuổi. Khi người thân xuất hiện những thay đổi bất thường như mệt mỏi nhiều, chán ăn, ho, đau tức ngực, khó thở hoặc sức khỏe suy giảm không rõ nguyên nhân, cần đưa đi khám sớm.
Người cao tuổi có nhiều bệnh nền cũng không nên tự ý mua thuốc điều trị, bởi việc sử dụng thuốc không phù hợp có thể làm chậm quá trình chẩn đoán, tăng nguy cơ tác dụng phụ hoặc tương tác với các thuốc đang sử dụng.
Để phòng bệnh, người cao tuổi cần duy trì chế độ dinh dưỡng đầy đủ, vận động phù hợp, giữ ấm cơ thể, tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột; hạn chế tiếp xúc với người mắc bệnh đường hô hấp và đeo khẩu trang tại nơi đông người. Người mắc bệnh tim hoặc thận mạn cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ về lượng nước uống hằng ngày.
Ngoài ra, tiêm vaccine cúm mùa hằng năm và trao đổi với bác sĩ về chỉ định tiêm vaccine phế cầu, RSV phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khỏe cũng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và biến chứng nặng.