TP HCM vừa ghi nhận 4 học sinh mắc não mô cầu nhóm B tại Trường THCS Hai Bà Trưng, xã Hiệp Phước. Trong đó, một nam sinh 12 tuổi diễn biến tối cấp, sốc nhiễm trùng, suy đa cơ quan và tử vong.
Bác sĩ Nguyễn Nguyên Huyền, Giám đốc Trung tâm Phòng, chống dịch, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết, bệnh não mô cầu xâm lấn là bệnh nhiễm khuẩn cấp tính nguy hiểm, có thể xảy ra ở cả người khỏe mạnh, đặc biệt cần lưu ý ở trẻ em, thanh thiếu niên và người trẻ.
Bệnh có thể khởi phát âm thầm, diễn biến nhanh
Tác nhân gây bệnh là vi khuẩn Neisseria meningitidis, có khả năng cư trú tại vùng mũi họng của người lành mà không gây triệu chứng. Khi vượt qua hàng rào niêm mạc, xâm nhập vào máu hoặc dịch não tủy, vi khuẩn có thể gây bệnh não mô cầu xâm lấn, biểu hiện dưới dạng viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết hoặc đồng thời cả hai.
Sống chung nhà, sinh hoạt tập thể, hôn hoặc tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết miệng họng đều có thể làm tăng nguy cơ phơi nhiễm. Đáng lưu ý, người mang vi khuẩn nhưng không có triệu chứng vẫn có khả năng lây cho người khác.
Thanh thiếu niên là nhóm cần được chú ý do tỷ lệ mang vi khuẩn ở vùng mũi họng có xu hướng tăng trong độ tuổi này. Các hoạt động học tập, giao tiếp và sinh hoạt tập thể tại trường học, ký túc xá, trường nội trú hoặc doanh trại có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn lây lan.
Ngoài ra, hút thuốc lá, tiếp xúc với khói thuốc và nhiễm virus đường hô hấp trước đó có liên quan đến nguy cơ mắc bệnh. Những người thiếu hụt bổ thể, không có lách hoặc suy giảm chức năng lách, nhiễm HIV hay sử dụng thuốc ức chế bổ thể cũng thuộc nhóm có nguy cơ cao. Tuy nhiên, bệnh vẫn có thể xuất hiện ở người khỏe mạnh, không có bệnh nền hoặc yếu tố nguy cơ rõ ràng.
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), khoảng 10-15% người mắc bệnh não mô cầu tử vong dù được điều trị bằng kháng sinh. Trong số những người sống sót, khoảng 20% có thể gặp di chứng lâu dài như giảm thính lực, tổn thương não, rối loạn thần kinh, suy giảm chức năng thận hoặc phải cắt cụt chi.
Theo bác sĩ Huyền, khi có các dấu hiệu nghi ngờ bệnh não mô cầu, cần đặc biệt chú ý tốc độ diễn biến của triệu chứng. Người bệnh sốt kèm đau đầu dữ dội, cứng gáy, lơ mơ, co giật, thở nhanh, tay chân lạnh hoặc xuất hiện các chấm, mảng xuất huyết tím trên da không mất khi ấn cần được đưa đến cơ sở cấp cứu ngay.
Ban xuất huyết là một dấu hiệu cảnh báo quan trọng nhưng có thể xuất hiện muộn hoặc chưa rõ ở giai đoạn đầu. Vì vậy, không nên chờ đến khi xuất hiện ban mới đưa người bệnh đi khám. Khi người bệnh sốt cao, lừ đừ, bơ phờ hoặc diễn biến xấu nhanh, gia đình cần đưa đi cấp cứu ngay cả khi chưa có đầy đủ triệu chứng điển hình.
Tiêm vaccine và dự phòng khi tiếp xúc gần
Tiêm vaccine là một trong những biện pháp quan trọng để chủ động phòng bệnh. Hiện có vaccine phòng các nhóm huyết thanh não mô cầu khác nhau, trong đó vaccine MenACWY phòng các nhóm A, C, W, Y và vaccine MenB phòng nhóm B. Do phạm vi bảo vệ khác nhau, việc tiêm một loại vaccine không đồng nghĩa với khả năng phòng tất cả các nhóm huyết thanh gây bệnh.
Gia đình nên đưa trẻ đến cơ sở tiêm chủng để rà soát tiền sử tiêm, đánh giá nguy cơ và được tư vấn loại vaccine phù hợp. Lịch tiêm, số mũi, khoảng cách giữa các mũi và chỉ định tiêm nhắc phụ thuộc vào độ tuổi, tình trạng sức khỏe, loại vaccine và hướng dẫn chuyên môn. Việc tư vấn tiêm chủng nên được thực hiện sớm, nhất là trước khi trẻ vào môi trường nội trú, ký túc xá hoặc nhập ngũ.
Trong sinh hoạt hằng ngày, cần hạn chế tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết đường hô hấp, không dùng chung chai nước, cốc uống, bàn chải đánh răng hoặc vật dụng cá nhân có nguy cơ dính nước bọt. Giữ nơi ở thông thoáng, rửa tay thường xuyên, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, tránh hút thuốc và tiếp xúc với khói thuốc cũng góp phần giảm nguy cơ phơi nhiễm.
Nhà trường cần tăng cường truyền thông để học sinh nhận biết dấu hiệu nguy hiểm, chủ động tìm kiếm trợ giúp y tế khi có triệu chứng bất thường và phối hợp với cơ quan y tế khi phát hiện trường hợp nghi mắc bệnh.
Đối với người sống cùng nhà, tiếp xúc gần hoặc tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết miệng họng của người bệnh, cần liên hệ ngay cơ sở y tế để được đánh giá và chỉ định kháng sinh dự phòng nếu cần. Kháng sinh dự phòng nên được sử dụng càng sớm càng tốt theo hướng dẫn của cơ quan y tế. Việc đã tiêm vaccine không thay thế kháng sinh dự phòng đối với người thuộc diện được chỉ định.
Người tiếp xúc không nên tự mua kháng sinh hoặc chờ xuất hiện triệu chứng mới đi khám. Việc xác định đối tượng cần dự phòng, đặc biệt tại trường học và nơi ở tập thể, phải được thực hiện theo hướng dẫn của cơ quan y tế.
Bác sĩ Huyền khuyến cáo bệnh não mô cầu nguy hiểm bởi khả năng diễn biến nhanh và để lại hậu quả nặng nề. Chủ động tiêm vaccine phù hợp, thực hiện các biện pháp phòng lây nhiễm và nhận biết sớm dấu hiệu cảnh báo là những yếu tố quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh. Khi xuất hiện triệu chứng nghi ngờ, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế kịp thời, không chủ quan chờ bệnh tự khỏi.
