Chuyến thăm Ấn Độ của Tổng thống Nga Vladimir Putin trong tuần này, cùng màn thể hiện sự đồng thuận với Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi, diễn ra trong bối cảnh các nhà máy lọc dầu Ấn Độ tiếp tục mua dầu thô Nga với giá ưu đãi và xuất khẩu sản phẩm tinh chế sang châu Âu.
Theo giới chức Ukraine diễn biến này đang làm suy yếu hiệu quả của các lệnh trừng phạt phương Tây nhằm hạn chế nguồn thu của Moskva trong thời chiến.
Kết thúc cuộc gặp, Thủ tướng Modi cho biết hai bên đã thống nhất chương trình hợp tác kinh tế đến năm 2030, với mục tiêu đa dạng hóa quan hệ thương mại và đầu tư.
Nội dung thảo luận bao gồm tăng cường hợp tác trong lĩnh vực đóng tàu, phát triển năng lực, năng lượng, khoáng sản chiến lược và nhiều lĩnh vực khác.
Ông Sergei Aleksashenko, cựu Thứ trưởng Tài chính Nga và từng là Phó Thống đốc Ngân hàng Trung ương Nga, hiện sống lưu vong tại Mỹ, nhận định với FOX Business rằng cấu trúc thị trường dầu toàn cầu khiến việc loại bỏ nguồn cung từ Nga trở nên khó khăn nếu không muốn gây ra biến động giá nghiêm trọng.
Ông cho rằng sai lầm lớn nhất là tin rằng dầu Nga chỉ có một điểm đến, bởi thị trường dầu thô mang tính toàn cầu và rất linh hoạt.
Theo ước tính của ông, Nga chiếm khoảng 15-17% lượng dầu giao dịch quốc tế, và nếu nguồn cung này bị loại bỏ, giá dầu có thể tăng lên 120, 150, thậm chí 200 USD mỗi thùng.
Aleksashenko nhấn mạnh cái giá thực sự của việc áp đặt trừng phạt toàn diện là quá cao đối với các chính phủ phương Tây.
Dữ liệu thương mại gần đây cho thấy xu hướng mà Aleksashenko đề cập. Bloomberg đưa tin dầu Urals (loại dầu chủ lực của Nga) đang được chào bán cho các nhà máy lọc dầu Ấn Độ với mức chiết khấu lên tới 7 USD mỗi thùng so với giá dầu Brent, sau khi các lệnh trừng phạt mới của Mỹ làm gián đoạn kênh cung ứng.
Reuters cũng cho biết các nhà máy lọc dầu Ấn Độ đang tìm cách mua từ những nhà cung cấp Nga không bị trừng phạt với mức giá thấp hơn.
Ông Oleksii Honcharenko, nghị sĩ Ukraine, nhận định việc dầu thô Nga chảy vào Ấn Độ rồi được tinh chế và xuất khẩu sang châu Âu đang làm giảm hiệu quả của các biện pháp trừng phạt nhằm hạn chế nguồn thu của Moskva.
Ông cho rằng kể từ khi xung đột bùng phát, lượng dầu Nga mà Ấn Độ mua đã tăng gấp nhiều lần, và điều này giúp Nga duy trì khả năng tài chính cho chiến sự.
Honcharenko cũng đề cập đến nỗ lực của Tổng thống Mỹ Donald Trump trong việc gây sức ép với Ấn Độ về vấn đề này. Theo Reuters, ông Trump từng cho biết Thủ tướng Modi cam kết Ấn Độ sẽ không mua dầu từ Nga, nhưng phía Ấn Độ chưa xác nhận thông tin này.
Các chuyên gia nhận định nếu Ấn Độ thay đổi mô hình mua dầu, nguồn cung từ Nga có thể chuyển sang các kênh giao dịch khó kiểm soát hơn.
Thực tế này cho thấy giới hạn của các lệnh trừng phạt phương Tây. Theo Reuters, các nhà máy lọc dầu Ấn Độ đã giảm mua từ những nhà cung cấp Nga bị trừng phạt như Rosneft và Lukoil, nhưng lại quan tâm hơn đến các nguồn không bị hạn chế khi mức chiết khấu tăng mạnh.
Trong khi đó, châu Âu vẫn là thị trường lớn nhập khẩu dầu diesel từ Ấn Độ, và nhu cầu này sẽ sụt giảm mạnh nếu dầu Nga bị loại bỏ hoàn toàn khỏi chuỗi cung ứng.
Aleksashenko cho rằng sự phụ thuộc của châu Âu vào nguồn sản phẩm này mang tính cấu trúc. Ông nhận định nếu châu Âu không muốn sử dụng nhiên liệu được sản xuất từ dầu Nga, họ sẽ phải đóng cửa các nhà máy lọc dầu ở Thổ Nhĩ Kỳ và Ấn Độ, điều mà các nước không thực hiện vì sẽ dẫn đến thiếu hụt nghiêm trọng và nguy cơ khủng hoảng kinh tế.
Vấn đề này hiện cũng được đưa vào thảo luận trong khuôn khổ đề xuất hòa bình mà Mỹ và các đối tác châu Âu đang bàn với Ukraine. Honcharenko cho biết ông ủng hộ đàm phán để sớm đạt được hòa bình, dù thừa nhận có nhiều ý kiến trái chiều tại Kyiv.
Ông dự đoán một số điều chỉnh về lệnh trừng phạt có thể xuất hiện trong thỏa thuận cuối cùng, dù bản thân ông phản đối việc nới lỏng các biện pháp này.
Aleksashenko nhấn mạnh sự phụ thuộc của thị trường toàn cầu vào hàng hóa Nga, từ dầu mỏ đến nickel, palladium, phân bón và nhiều nguyên liệu khác, khiến việc áp đặt trừng phạt toàn diện trở thành thách thức lớn. Ông nhận xét: “Cả thế giới đang theo dõi diễn biến này, nhưng thực tế lại phức tạp hơn nhiều”.
