Đưa kết quả nghiên cứu ra khỏi phạm vi phòng thí nghiệm
Thông tin về các chính sách liên quan, ông Hoàng Anh Tuấn, Cục Đổi mới sáng tạo cho biết, thời gian qua, Bộ Khoa học và Công nghệ đã nghiên cứu, trình cấp có thẩm quyền ban hành nhiều chính sách phục vụ phát triển khoa học và công nghệ, trong đó có Luật Chuyển giao công nghệ và các văn bản quy định chi tiết thi hành.
Các quy định này đã đề cập đến việc Nhà nước mua và phổ biến công nghệ, qua đó thể hiện vai trò khách hàng đầu tiên đối với những kết quả nghiên cứu. Khi Nhà nước tham gia mua sắm, ứng dụng và phổ biến sản phẩm công nghệ, các kết quả nghiên cứu có thêm cơ hội được đưa ra khỏi phạm vi phòng thí nghiệm, tiếp cận thị trường và phục vụ nhu cầu thực tiễn.
Đáng chú ý, Điều 17 của Luật Chuyển giao công nghệ sửa đổi quy định trình tự, thủ tục đánh giá, thẩm định công nghệ mới được tạo ra lần đầu tiên tại Việt Nam từ kết quả nghiên cứu. Đây là cơ sở để xem xét đưa các công nghệ này vào những dự án đấu thầu, mua sắm công.
Theo đại diện Cục Đổi mới sáng tạo, cơ chế này góp phần mở ra cơ hội để sản phẩm nghiên cứu trong nước được tham gia các dự án sử dụng ngân sách nhà nước. Thay vì chỉ dừng ở kết quả nghiên cứu, các sản phẩm có điều kiện tiếp tục được đánh giá, lựa chọn và ứng dụng thông qua nhu cầu mua sắm của các cơ quan, đơn vị Nhà nước.
Thời gian tới, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ tiếp tục tăng cường hướng dẫn, tổ chức thực thi các cơ chế, chính sách này, nhằm thúc đẩy sản phẩm từ kết quả nghiên cứu khoa học được triển khai vào thực tế.
Vai trò "bệ đỡ" cho các dự án khoa học và công nghệ
Bên cạnh việc tạo đầu ra thông qua các dự án đấu thầu, mua sắm công và nghiên cứu cơ chế mua những lô sản phẩm đầu tiên, vai trò khách hàng đầu tiên của Nhà nước còn được thể hiện ở hoạt động hỗ trợ mua và phổ biến các ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật đến người dân, doanh nghiệp.
Phó Cục trưởng Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp Công nghệ Trần Xuân Đích cho hay, Bộ Khoa học và Công nghệ đã xây dựng văn bản nhằm hỗ trợ mua các ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật để phổ biến cho người dân và doanh nghiệp.
Qua đó, các đối tượng thụ hưởng có điều kiện tiếp cận, ứng dụng những kết quả nghiên cứu và tiến bộ công nghệ vào hoạt động sản xuất, kinh doanh cũng như đời sống. Đây là cách thể hiện vai trò của Nhà nước bên cạnh việc mua sắm công, đồng thời đóng vai trò "bà đỡ" cho các dự án khoa học và công nghệ.
Việc Nhà nước tham gia mua, hỗ trợ ứng dụng và phổ biến công nghệ không chỉ góp phần mở rộng khả năng tiếp cận thị trường cho sản phẩm nghiên cứu mà còn tạo cầu nối giữa các tổ chức nghiên cứu, doanh nghiệp và người sử dụng. Qua đó, kết quả nghiên cứu có thêm điều kiện được kiểm chứng, hoàn thiện và phát huy giá trị trong thực tiễn.
Nghiên cứu cơ chế Nhà nước mua những lô sản phẩm đầu tiên
Không chỉ tạo đầu ra thông qua các dự án đấu thầu, mua sắm công, việc Nhà nước trở thành khách hàng đầu tiên còn có ý nghĩa đặc biệt đối với các doanh nghiệp công nghệ nhỏ và vừa, nhất là những doanh nghiệp đang phát triển sản phẩm mới, chưa có nhiều cơ hội tiếp cận thị trường.
Đại biểu Quốc hội Nguyễn Cao Sơn (Đoàn Phú Thọ) cho rằng, đối với doanh nghiệp công nghệ nhỏ và vừa, khách hàng đầu tiên có vai trò quyết định đến khả năng tồn tại và phát triển. Nếu có được hợp đồng với cơ quan nhà nước, doanh nghiệp sẽ tạo dựng được uy tín, có cơ sở mở rộng thị trường và tiếp tục đầu tư cải tiến sản phẩm. Do đó, Bộ Khoa học và Công nghệ cần làm rõ chính sách ưu tiên dành cho nhóm doanh nghiệp này.
Theo Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân, nhiều quốc gia đã triển khai chính sách hỗ trợ thị trường đầu ra nhằm thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới sáng tạo. Chẳng hạn, trong chương trình phát triển xe buýt điện, chính quyền hỗ trợ đất đai, vốn xây dựng nhà máy, đồng thời các đơn vị vận hành cam kết mua những lô xe đầu tiên.
Từ kinh nghiệm này, cần nghiên cứu cơ chế tạo cơ hội cho doanh nghiệp công nghệ nhỏ và vừa tham gia các dự án trọng điểm quốc gia. Bên cạnh việc tuân thủ các quy định về đấu thầu, mua sắm công, có thể nghiên cứu những cơ chế thí điểm, thử nghiệm phù hợp để hỗ trợ doanh nghiệp đưa sản phẩm mới ra thị trường.
Đáng chú ý, trong dự thảo Luật Công nghệ cao sửa đổi, Bộ Khoa học và Công nghệ dành một chương riêng về doanh nghiệp công nghệ chiến lược, với nhiều chính sách đang được nghiên cứu như hỗ trợ chi phí thử nghiệm, miễn thuế nhập khẩu thiết bị và cơ chế Nhà nước mua những lô sản phẩm đầu tiên, còn gọi là "mua lô số 0".
Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, phát triển công nghệ chiến lược cần kết hợp giữa đầu tư dài hạn để từng bước tự chủ công nghệ với thúc đẩy những sản phẩm có khả năng ứng dụng sớm vào sản xuất và đời sống. Các cơ chế hỗ trợ thị trường đầu ra được kỳ vọng tạo thêm cơ hội cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia nghiên cứu, phát triển công nghệ, góp phần nâng cao năng suất và tăng trưởng kinh tế.
Từ cơ chế mua sắm công, hỗ trợ phổ biến tiến bộ kỹ thuật đến đề xuất "mua lô số 0", các chính sách đang hướng tới giải quyết bài toán đầu ra cho sản phẩm khoa học và công nghệ. Khi Nhà nước chủ động tham gia tạo thị trường ban đầu, doanh nghiệp có thêm cơ hội thương mại hóa sản phẩm, mở rộng quy mô sản xuất và tiếp tục đầu tư nghiên cứu, phát triển công nghệ.
