Ngày 15/5, tại TP Đà Nẵng diễn ra hội thảo khoa học quốc gia “Nghiên cứu bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa Phật viện Đồng Dương”.
Hội thảo do UBND thành phố Đà Nẵng, Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Bộ VHTT&DL, Bộ Dân tộc và Tôn giáo phối hợp với Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tổ chức.
Di tích Phật viện Đồng Dương, TP Đà Nẵng - từng là trung tâm Phật giáo tiêu biểu của Vương quốc Champa cổ; đồng thời là di sản có giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa, kiến trúc, tôn giáo và khảo cổ học của Việt Nam và khu vực Đông Nam Á.
Trong giai đoạn từ cuối thế kỷ thứ IX đến cuối thế kỷ thứ X, nơi đây không chỉ là trung tâm tôn giáo lớn mà còn là không gian giao thoa văn hóa, tín ngưỡng và nghệ thuật đặc sắc của khu vực.
Tuy nhiên, trải qua thời gian, thiên nhiên và chiến tranh, phần lớn công trình di tích Phật viện Đồng Dương đã bị hủy hoại nặng nề. Dù đã được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt từ năm 2016, nhưng hiện nay di tích chỉ còn lại một phần tường Tháp Sáng cùng nền móng và một số hiện vật rời rạc. Thực trạng này đặt ra nhiều trăn trở đối với một di sản từng có vị thế đặc biệt trong lịch sử Phật giáo Champa.
Tại hội thảo, GS.TS Trương Quốc Bình, nguyên Phó cục trưởng Cục Di sản văn hóa, Ủy viên Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia cho rằng, cần nhanh chóng triển khai quy hoạch tổng thể bảo tồn khu di tích, khoanh vùng bảo vệ nghiêm ngặt khu lõi và ngăn chặn mọi hành vi xâm hại di sản.
Trong đó, ưu tiên khoanh vùng bảo vệ nghiêm ngặt các khu vực trọng điểm như: Phật viện, ao vuông, thành Indrapura, khu chế tác đá, khu nung gạch, các phế tích liên quan...
Đồng thời, cần tiến hành xử lý cây dại, gia cố khẩn cấp Tháp Sáng và bảo tồn các nền móng kiến trúc còn lại.
Theo ông, cần xây dựng nhà trưng bày tại chỗ, giới thiệu mô hình tổng thể Phật viện Đồng Dương cùng các bản sao hiện vật tiêu biểu hiện lưu giữ tại Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng, trong đó có Đài thờ Đồng Dương - bảo vật quốc gia.
Về lâu dài, ông Bình kiến nghị triển khai khai quật khảo cổ quy mô lớn để từng bước phục dựng không gian Phật viện, kết nối di tích với du lịch văn hóa, hạ tầng giao thông và phát triển cộng đồng.
Ông Bình cũng đề xuất chuẩn bị hồ sơ đề cử Đồng Dương trở thành Di sản văn hóa thế giới, thành lập Quỹ bảo tồn di sản Phật viện Đồng Dương; đẩy mạnh xã hội hóa, hợp tác quốc tế với UNESCO, ICOMOS cùng các quốc gia Phật giáo châu Á trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản.
