Trình bày Tờ trình của Chính phủ trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh cho biết, thực hiện chủ trương của Đảng, Nhà nước về tăng cường phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng - an ninh và phục vụ các sự kiện đối ngoại quan trọng của đất nước, trong đó có Hội nghị cấp cao APEC 2027, việc ban hành Nghị quyết là cần thiết và phù hợp để kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, giải quyết những vấn đề cấp bách phát sinh trong quá trình triển khai 02 dự án trọng điểm quốc gia là dự án đầu tư xây dựng tuyến đường kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình với Thủ đô Hà Nội và dự án xây dựng doanh trại Trung đoàn không quân Công an nhân dân.
Quá trình triển khai, Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình với Thủ đô Hà Nội (đoạn qua tỉnh Bắc Ninh) và Dự án xây dựng Doanh trại Trung đoàn không quân Công an nhân dân vướng vào phạm vi bảo vệ của 03 di tích cấp tỉnh, gồm: Đền Tân Trăn (xã Lâm Thao), Đình Cả Đông Côi (phường Thuận Thành) và Đình Tam Sơn (xã Lương Tài).
Theo Bộ trưởng, hệ thống pháp luật hiện hành của Việt Nam cũng như Công ước quốc tế về bảo vệ di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới năm 1972 của UNESCO đều chưa có quy định về việc di chuyển di tích. Trước đó, tại Nghị quyết số 256/2025/QH15, Quốc hội đã cho phép Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Ninh di chuyển các di tích trong vùng Dự án Cảng hàng không quốc tế Gia Bình. Do đó, việc ban hành cơ chế, chính sách đặc thù cho phép áp dụng quy định tại Điều 2 Nghị quyết số 256/2025/QH15 đối với các di tích nằm trong phạm vi 02 dự án kết nối và doanh trại nêu trên là giải pháp bắt buộc, có tính chất cá biệt và cấp bách nhằm kịp thời bàn giao mặt bằng thi công đồng bộ, đáp ứng tiến độ hoàn thành phục vụ APEC 2027.
Chính phủ nhấn mạnh, việc ban hành Nghị quyết nhằm xác lập cơ sở pháp lý vững chắc với các cơ chế đặc thù cho trường hợp cá biệt, bảo đảm bảo tồn và phát huy bền vững giá trị di sản văn hóa, đồng thời tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng, bảo đảm an ninh - quốc phòng. Quan điểm xây dựng dự thảo là tuân thủ tính hợp hiến, hợp pháp, không trái với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, giữ vững nguyên tắc bảo vệ di tích sau khi di chuyển.
Về nguồn lực thực hiện, Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Ninh sẽ chỉ đạo các cơ quan chuyên môn và các đơn vị có đủ năng lực hoạt động trong lĩnh vực tu bổ, phục hồi di tích chủ trì thực hiện từ nguồn kinh phí do địa phương bố trí. Chính phủ kiến nghị Quốc hội xem xét, thông qua dự thảo Nghị quyết theo trình tự, thủ tục rút gọn tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất này.
Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh khẳng định, Ủy ban nhất trí cao với sự cần thiết, mục đích và quan điểm xây dựng dự thảo Nghị quyết như Tờ trình của Chính phủ.
Báo cáo thẩm tra nhấn mạnh, việc ban hành Nghị quyết có đầy đủ cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn nhằm giải quyết vướng mắc cho trường hợp cá biệt, vừa bảo đảm nhiệm vụ bảo tồn di sản, vừa tạo điều kiện thuận lợi cho việc hoàn thành hạ tầng chiến lược quốc gia phục vụ Hội nghị Cấp cao APEC 2027.
Qua rà soát, Ủy ban Văn hóa và Xã hội nhận thấy, Dự thảo Nghị quyết phù hợp với Hiến pháp năm 2013 (đã được sửa đổi, bổ sung tại Nghị quyết số 203/2025/QH15). Mặc dù Luật Di sản văn hóa chưa quy định về di chuyển di tích, nhưng Nghị quyết nhằm giải quyết vướng mắc thực tiễn cấp bách, bảo đảm tính thống nhất với tinh thần Nghị quyết số 256/2025/QH15 của Quốc hội. Dự thảo không vi phạm các Công ước quốc tế về di sản mà Việt Nam là thành viên, không làm thay đổi nghĩa vụ quốc gia về bảo vệ di sản; đồng thời không ảnh hưởng tiêu cực đến an ninh, quốc phòng.
Đối với thủ tục hành chính và chính sách xã hội, Ủy ban tán thành việc cắt giảm thủ tục, phân cấp cho Chính phủ quy định chi tiết trình tự để bảo đảm tính linh hoạt; dự thảo không có nội dung phân biệt đối xử về giới hay chính sách dân tộc.
Đối với nội dung cụ thể của dự thảo Nghị quyết, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội cho biết, đối với Đình Cả Đông Côi và Đình Tam Sơn, Ủy ban hoàn toàn nhất trí cho phép áp dụng cơ chế tại Điều 2 Nghị quyết số 256/2025/QH15 để di chuyển. Theo đó, Ủy ban nhân dân thành phố Bắc Ninh (trên cơ sở quy hoạch và tổ chức hành chính mới) được phép quyết định phương án di chuyển trong quá trình bồi thường, giải phóng mặt bằng và đầu tư dự án, bảo đảm bảo tồn tối đa, công khai, minh bạch và lấy ý kiến nhân dân.
Đối với Đền Tân Trăn, Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị Chính phủ chỉ đạo các cơ quan chuyên môn rà soát kỹ lưỡng thực trạng và các quy định liên quan của Luật Tín ngưỡng, tôn giáo trước khi quyết định.
Về hiệu lực thi hành, Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị quy định thời điểm có hiệu lực của Nghị quyết là từ ngày 20 tháng 9 năm 2026 để bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất với thời điểm Nghị quyết của Quốc hội về việc thành lập thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương chính thức có hiệu lực.
