Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026: Nguy hiểm nhất không phải tin giả, mà là sự xói mòn niềm tin

• Hội báo toàn quốc
• Diễn đàn báo chí toàn quốc 2026

Tại phiên thảo luận "Phát huy vai trò của báo chí trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng" thuộc Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026, nhiều chuyên gia, nhà khoa học và nhà báo cho rằng thách thức lớn nhất hiện nay không chỉ là sự xuất hiện của thông tin sai lệch mà là nguy cơ xói mòn niềm tin xã hội.

Nguy hiểm nhất là khi công chúng không còn biết tin vào đâu

Sáng 20/6, phiên thảo luận "Phát huy vai trò của báo chí trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng" diễn ra trong khuôn khổ Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026 tại Hải Phòng, với sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học và nhà báo giàu kinh nghiệm.

Mở đầu chương trình, nhà báo Lê Ngọc Long, Phó Tổng Biên tập Báo Quân đội nhân dân, người điều hành phiên thảo luận, nhấn mạnh rằng trong hơn một thế kỷ đồng hành cùng cách mạng Việt Nam, báo chí luôn là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng, văn hóa; là tiếng nói của Đảng, Nhà nước và diễn đàn tin cậy của nhân dân.

Tuy nhiên, theo ông, bước vào thời đại số, cuộc đấu tranh tư tưởng đã có những thay đổi căn bản. Các thế lực thù địch đang tận dụng internet, mạng xã hội, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo để phát tán thông tin sai trái, xuyên tạc, kích động, chia rẽ và làm xói mòn niềm tin xã hội. Điều đáng lo ngại là nhiều luận điệu chống phá hiện nay không còn xuất hiện dưới dạng trực diện mà được ngụy trang dưới danh nghĩa phản biện, nghiên cứu học thuật, đấu tranh chống tiêu cực hoặc núp bóng các giá trị tiến bộ.

"Chưa bao giờ con người được tiếp cận nhiều thông tin như hôm nay, nhưng cũng chưa bao giờ phải đối mặt với nguy cơ nhiễu loạn thông tin lớn như hôm nay. Cuộc đấu tranh tư tưởng ngày nay không chỉ là cuộc cạnh tranh giữa đúng và sai mà còn là cuộc cạnh tranh về tốc độ, công nghệ và sâu xa hơn là cuộc cạnh tranh giành niềm tin xã hội", nhà báo Lê Ngọc Long nói.

Từ câu hỏi về thách thức lớn nhất hiện nay đối với báo chí trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, các diễn giả đều gặp nhau ở một nhận định chung: điều đáng lo ngại nhất không phải là số lượng tin giả ngày càng gia tăng mà là nguy cơ làm suy giảm niềm tin của công chúng.

Phát biểu tại phiên thảo luận, PGS, TS Đỗ Chí Nghĩa, Ủy viên Thường trực Uỷ ban Văn hóa, Xã hội của Quốc hội, cho rằng xã hội hiện nay đang phải tiếp nhận một khối lượng thông tin khổng lồ mỗi ngày. Trong khi đó, người dân còn phải đối diện với nhiều áp lực của cuộc sống khiến khả năng tập trung, tìm hiểu thấu đáo các vấn đề lớn của đất nước bị hạn chế.

Theo ông, thách thức của báo chí không chỉ là cung cấp thông tin mà còn phải thu hút được công chúng tham gia vào những vấn đề liên quan đến vận mệnh của đất nước, giúp xã hội bình tĩnh hơn, nhân văn hơn trước những biến động của đời sống.

Theo PGS, TS Đỗ Chí Nghĩa, các thế lực chống phá hiện nay không chỉ tạo ra thông tin giả mà còn chủ động pha trộn thật - giả, cắt ghép sự thật với những nội dung xuyên tạc nhằm tạo ra cảm giác mơ hồ, khiến công chúng không còn biết đâu là đúng, đâu là sai.

"Mục tiêu cuối cùng của họ không phải chỉ để người dân tin vào thông tin sai lệch mà là tạo ra tâm lý không còn tin vào bất cứ điều gì. Trong khi niềm tin của nhân dân chính là nguồn lực lớn nhất của quốc gia", ông phân tích.

Cùng quan điểm, Thiếu tướng, PGS.TS Nguyễn Văn Sáu - Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng Việt Nam, Bộ Quốc phòng, cho rằng sự bùng nổ của không gian mạng và các nền tảng số đã làm thay đổi hoàn toàn môi trường truyền thông. Bất kỳ ai cũng có thể trở thành người phát tán thông tin, trong khi báo chí chính thống vẫn phải tuân thủ quy trình kiểm chứng nghiêm ngặt.

Theo ông, các thế lực thù địch hiện nay không chỉ lợi dụng những vấn đề tiêu cực, hạn chế trong thực tiễn mà còn tập trung khai thác các “vùng xám nhận thức” - những lĩnh vực mà một bộ phận người dân còn thiếu thông tin đầy đủ, chưa được giải thích thấu đáo hoặc dễ bị tác động bởi cảm xúc hơn là lý trí.

Trước hết, đó là vùng xám giữa thông tin đúng và sai trên không gian mạng. Chúng thường sử dụng thủ đoạn “nửa thật, nửa giả”, cắt ghép thông tin, lấy hiện tượng cá biệt quy kết thành bản chất để gây hoài nghi, làm người tiếp nhận khó phân biệt đúng - sai.

Thứ hai là vùng xám về các vấn đề kinh tế, xã hội nhạy cảm như phòng, chống tham nhũng, cải cách bộ máy, đất đai, môi trường, chênh lệch giàu nghèo hay các vụ việc phức tạp phát sinh trong thực tiễn. Chúng lợi dụng tâm lý bức xúc của người dân để xuyên tạc, phủ nhận thành tựu và vai trò lãnh đạo của Đảng.

Thứ ba là vùng xám về lịch sử, truyền thống và các giá trị cách mạng. Bằng việc bóp méo sự kiện, hạ thấp công lao của các thế hệ đi trước hoặc đưa ra những luận điệu xét lại lịch sử, chúng từng bước làm suy giảm niềm tin và lòng tự hào dân tộc, nhất là trong giới trẻ.

Thứ tư là vùng xám về dân chủ, nhân quyền, tự do ngôn luận và quyền công dân. Chúng cố tình đánh đồng giữa quyền và sự vô chính phủ, giữa góp ý xây dựng với chống đối chế độ, từ đó tạo nhận thức lệch lạc về bản chất của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.

Đáng chú ý, các thế lực thù địch ngày càng khai thác vùng xám tâm lý xã hội, như tâm lý thích tin nhanh, tin giật gân, tâm lý bất mãn cá nhân hoặc sự thiếu kỹ năng kiểm chứng thông tin trên mạng.

Do đó, để thu hẹp các “vùng xám nhận thức”, cần tăng cường giáo dục chính trị, nâng cao dân trí số, chủ động cung cấp thông tin chính thống nhanh chóng, minh bạch và thuyết phục. Khi người dân được trang bị đầy đủ tri thức, khả năng “miễn dịch” trước các luận điệu sai trái, thù địch sẽ được nâng cao, góp phần bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng.

Không chỉ phản bác cái sai, báo chí cần xây dựng niềm tin xã hội

Từ những thách thức trên, nhiều ý kiến cho rằng báo chí cần thay đổi cách tiếp cận trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

PGS, TS Phạm Minh Sơn, Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền nhận định báo chí hiện đang đối mặt với ba thách thức lớn. Thứ nhất là môi trường truyền thông thay đổi nhanh chóng dưới tác động của mạng xã hội, các KOL và đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, khiến tốc độ lan truyền thông tin ngày càng nhanh hơn và ranh giới thật - giả trở nên khó nhận diện hơn.

Thứ hai là các thông tin sai trái, xuyên tạc ngày càng tinh vi hơn khi tận dụng hiệu quả các nền tảng công nghệ mới để gia tăng sức lan tỏa.

Thứ ba là yêu cầu xây dựng và duy trì niềm tin của công chúng trong bối cảnh thông tin đa chiều.

Theo ông, báo chí hiện nay cần thực hiện đồng thời hai nhiệm vụ. Một mặt phải đấu tranh phản bác trực diện các quan điểm sai trái, thù địch; mặt khác phải chủ động xây dựng niềm tin thông qua việc lan tỏa sự thật, các giá trị nhân văn và những thông tin tích cực của đời sống xã hội.

"Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ là phản bác các quan điểm sai trái mà còn phải chủ động cung cấp thông tin chính xác, tạo dựng niềm tin và sự đồng thuận xã hội", ông nhấn mạnh.

Ở góc độ thực tiễn làm báo, nhà báo Đỗ Phú Thọ, Tổng Biên tập Báo Cựu chiến binh cho rằng báo chí hiện nay đang chịu áp lực rất lớn từ tốc độ lan truyền của thông tin trên mạng xã hội.

Trong nhiều trường hợp, khi báo chí hoàn thành quy trình kiểm chứng thì thông tin trên mạng xã hội đã lan truyền rộng rãi và tạo ra những tác động nhất định tới dư luận.

Theo ông, yêu cầu đặt ra hiện nay là phải nhanh hơn, chính xác hơn và chủ động hơn trong việc cung cấp thông tin chính thống.

Nhà báo Ngô Minh Tuấn, Trưởng Ban Xây dựng Đảng, Tạp chí Cộng sản cho rằng cần nhìn thẳng vào bản chất của cuộc đấu tranh hiện nay.

"Theo tôi, các thế lực thù địch không quan tâm đúng hay sai. Điều họ muốn là phá vỡ niềm tin. Niềm tin mới là đích đến, còn thông tin chỉ là phương tiện", ông nói.

Theo nhà báo Ngô Minh Tuấn, báo chí không thể chạy đua với mạng xã hội bằng mọi giá, nhưng hoàn toàn có thể cải tiến quy trình để nhanh hơn hiện nay, không bỏ trống trận địa thông tin.

"Nếu tin giả xuất hiện quá nhiều sẽ tạo ra hiệu ứng hoài nghi. Muốn giữ được niềm tin thì trước hết thông tin phải là sự thật", ông nhấn mạnh.

Từ thực tiễn báo chí địa phương, nhà báo Phạm Văn Xướng, Phó Giám đốc Báo và Phát thanh, truyền hình Hưng Yên cho rằng các thông tin xuyên tạc, chống phá hiện nay được tổ chức ngày càng bài bản, có chủ đích và lan truyền rất nhanh trên không gian mạng.

Trong khi đó, việc xây dựng lực lượng chuyên trách, chuyên nghiệp để đấu tranh phản bác các luận điệu sai trái ở nhiều nơi vẫn chưa thực sự thường xuyên, căn cơ và mang tính chiến lược lâu dài.

Theo ông, báo chí địa phương cần được quan tâm hơn trong việc xây dựng đội ngũ đủ năng lực nhận diện, xử lý và phản bác các thông tin sai lệch, độc hại một cách bài bản và chuyên nghiệp.

Ở góc nhìn nghiên cứu truyền thông, PGS, TS Đặng Thị Thu Hương, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn cho rằng, niềm tin không phải là giá trị bất biến mà cần được nuôi dưỡng và bồi đắp lâu dài.

Theo bà, một thế hệ công chúng mới đang lớn lên trong môi trường số, tiếp cận thông tin theo những cách hoàn toàn khác trước. Không ít người trẻ tiếp xúc với mạng xã hội trước khi tiếp cận báo chí chính thống. Điều đó đặt ra yêu cầu báo chí phải đổi mới cách thức tiếp cận công chúng, đồng hành với giáo dục để giúp người dân hình thành kỹ năng tiếp nhận và đánh giá thông tin.

"Báo chí cần giúp công chúng hiểu rằng báo chí có thể chậm hơn mạng xã hội, nhưng đó là những thông tin đã được kiểm chứng và chịu trách nhiệm xã hội", bà chia sẻ.