Một phần trong kế hoạch của Bắc Kinh đối với khu vực châu Á đã thành hiện thực vào tháng 12/2021 khi tuyến đường sắt cao tốc Trung Quốc - Lào chính thức đi vào hoạt động. Bắc Kinh tài trợ 70% cho dự án xây dựng trị giá 6 tỷ USD, một phần trong Sáng kiến Vành đai và Con đường.
Dự án đường sắt xuyên Á của Trung Quốc bị gián đoạn tại Thái Lan. Ảnh: Nikkei Asia.
Dự án đường sắt xuyên Á của Trung Quốc được công bố lần đầu tiên vào năm 2010, và bắt đầu hình thành rõ ràng sau khi Bắc Kinh vào năm 2013 công bố kế hoạch kết nối Côn Minh ở tỉnh Vân Nam với Singapore bằng đường sắt.
Mục đích chính của nước này là tạo ra một tuyến đường vận tải trên đất liền có thể thay thế cho các tuyến vận tải biển đi qua Biển Đông và eo biển Malacca.
Để chiến lược có hiệu quả, Trung Quốc cần Thái Lan hợp tác vì tuyến đường sắt phải đi qua nước này để đến Malaysia và Singapore. Vào năm 2015, Bắc Kinh đã đạt được thỏa thuận với Bangkok. Chính phủ Thái Lan vào thời điểm đó cũng tỏ ra rất quan tâm đến dự án.
Theo kế hoạch ban đầu, Trung Quốc muốn xây dựng một tuyến đường sắt dài 608 km nối Bangkok với tỉnh Nong Khai, nằm giáp thủ đô Viêng Chăn của Lào. Tuyến đường phục vụ chở khách và hàng hóa với tốc độ tối đa lên tới 180 km/h.
Cùng với đó, Trung Quốc cam kết cung cấp vốn cho một liên doanh Trung Quốc - Thái Lan mới thành lập để dự kiến hoàn thành tuyến đường vào năm 2020, trước Trung Quốc - Lào.
Tuy nhiên, kể từ khi bắt đầu xây dựng giai đoạn đầu tiên của dự án, các quan chức Thái Lan và các nhà thầu tham gia dự án nói rằng họ rất khó làm việc cùng giám sát viên Trung Quốc, theo nguồn tin.
Ngay khi khởi công xây dựng vào năm 2017, Thái Lan đã thay đổi mạnh mẽ kế hoạch cho dự án.
Cụ thể, nhiều điều khoản từ Trung Quốc trong hợp tác xây dựng dự án đã bị phía Thái Lan bác bỏ vì cho rằng đó là những yêu cầu vô lý như các điều khoản cho vay và yêu cầu sử dụng vật liệu và công nhân Trung Quốc. Ngoài ra, Trung Quốc cũng muốn có quyền phát triển các khu vực dọc theo tuyến đường sắt.
Những yêu cầu đó đã khiến Bangkok không hài lòng và dự án đã bị cắt giảm khoảng 60% so với kế hoạch ban đầu và cuối cùng trở thành tuyến đường sắt dài 253 km giữa Bangkok và tỉnh Nakhon Ratchasima.
Kế hoạch thành lập liên doanh Trung Quốc – Thái Lan cũng bị loại bỏ vì đã có quyết định cho rằng Thái Lan sẽ chịu hoàn toàn tổng chi phí xây dựng là 170 tỷ baht (5 tỷ USD). Kể từ đó đến nay, dự án được tiến hành với tốc độ cực chậm, chỉ khoảng 4% tuyến đường được hoàn thành trong suốt 4 năm.
Thái Lan không chắc chắn về việc mở rộng tuyến đường sắt cao tốc tới biên giới Lào thông qua một dự án về cơ bản là của Bắc Kinh, đồng thời yêu cầu nước này phải trả tiền lắp đặt hệ thống của Trung Quốc cùng với các khoản chi phí khác. Đặc biệt là trong bối cảnh Thái Lan đã có tuyến đường sắt nối với Lào.
Hương Vũ (Theo Nikkei Asia Review)
