Chia sẻ với phóng viên Báo Nhà báo và Công luận, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, giảng viên cao cấp tại Viện Thương mại và Kinh tế Quốc tế, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân (NEU), cho rằng cán cân thương mại dịch vụ du lịch của Việt Nam hiện vẫn dương khi nguồn thu từ khách quốc tế cao hơn khoản người Việt chi tiêu ở nước ngoài. Tuy nhiên, khoảng cách không lớn cũng cho thấy khả năng giữ lại và gia tăng mức chi tiêu của du khách còn hạn chế.
Theo ông, với lượng khách quốc tế ngày càng tăng, Việt Nam hoàn toàn có thể nâng doanh thu du lịch nếu tạo được nhiều sản phẩm khiến du khách lưu trú lâu hơn và chi tiêu nhiều hơn. Hiện nguồn hàng, quà lưu niệm chưa đa dạng, trong khi các dịch vụ cao cấp dành cho nhóm khách có khả năng chi tiêu lớn, du lịch công vụ, hội nghị, sự kiện quốc tế chưa được khai thác tương xứng.
“Chúng ta vẫn thiên về du lịch bình dân”, ông Lạng nhận xét, đồng thời cho rằng cần hình thành những điểm đến có tính khác biệt, chất lượng cao và đủ sức khiến du khách muốn quay trở lại.
Người Việt đi nước ngoài vì giá, dịch vụ và trải nghiệm
PGS.TS Nguyễn Thường Lạng cho rằng 4 yếu tố gồm giá cả, chất lượng dịch vụ, sản phẩm và trải nghiệm đang tác động trực tiếp đến quyết định của du khách Việt.
Nhiều điểm đến như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản hay Thái Lan có các chương trình du lịch cạnh tranh về giá, sản phẩm phong phú và liên tục đổi mới. Trong khi đó, một bộ phận du khách nhận thấy chi phí cho một chuyến đi nước ngoài đôi khi không cao hơn, thậm chí thấp hơn du lịch trong nước nhưng lại có thêm những trải nghiệm mới.
Chất lượng dịch vụ cũng là vấn đề đáng lưu ý. Tại một số điểm đến, chất lượng phục vụ chưa ổn định; tình trạng quá tải, vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm hay hiện tượng chặt chém có thể làm giảm sức hấp dẫn của điểm đến.
Bên cạnh đó, sản phẩm du lịch Việt Nam còn thiếu những tổ hợp vui chơi, giải trí và trải nghiệm có khả năng giữ chân khách trong cả ngày. Theo chuyên gia, cần chuyển từ cách làm sản phẩm đơn lẻ sang xây dựng các hệ sinh thái trải nghiệm.
Đó có thể là các khu ẩm thực tập trung, làng nghề, làng bánh, không gian trải nghiệm nông nghiệp, dược liệu, đặc sản địa phương hay các festival được tổ chức thường xuyên. Những trải nghiệm như tự làm bánh, gói bánh chưng, thu hoạch nông sản, chế biến món ăn truyền thống nếu được tổ chức chuyên nghiệp hoàn toàn có thể trở thành sản phẩm du lịch hấp dẫn.
Rút ngắn thời gian di chuyển, mở rộng kinh tế đêm
Theo PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, hạ tầng giao thông và khả năng kết nối điểm đến cũng ảnh hưởng trực tiếp đến mức chi tiêu của du khách. Khi phải dành quá nhiều thời gian di chuyển, khách sẽ có ít thời gian hơn cho ăn uống, mua sắm, vui chơi và tham quan.
Vì vậy, đầu tư hạ tầng giao thông cần gắn với phát triển du lịch. Cùng với đường bộ, Việt Nam cần khai thác tốt hơn du lịch đường sắt, đường thủy và các tuyến kết nối liên vùng.
Một khoảng trống khác là kinh tế đêm. Nhiều điểm đến quốc tế có hệ thống dịch vụ hoạt động đến khuya, trong khi ở Việt Nam không ít nơi thiếu sản phẩm sau 22h. Đây là khoảng thời gian có thể tạo thêm doanh thu nhưng chưa được khai thác đầy đủ.
Muốn giữ dòng tiền trong nước, theo ông, trước hết cần nghiên cứu người Việt ra nước ngoài để làm gì, mua gì, xem gì và trải nghiệm điều gì. Từ đó, xây dựng những sản phẩm trong nước có khả năng thay thế hoặc tạo ra trải nghiệm tương đương.
Tuy nhiên, giá cả cần cạnh tranh nhưng không thể chỉ dựa vào giảm giá. Quan trọng hơn là nâng chất lượng dịch vụ, tăng tính chuyên nghiệp và triển khai các chương trình kích cầu, quảng bá điểm đến theo mùa.
Du lịch cũng cần được kết nối với những lĩnh vực có giá trị gia tăng cao như y tế, chăm sóc sức khỏe, ẩm thực, văn hóa và mua sắm. Việt Nam có lợi thế về chi phí và tài nguyên văn hóa, nhưng cần biến những lợi thế này thành sản phẩm được tổ chức bài bản.
Du lịch cần được nhìn như một ngành kinh tế sáng tạo
Theo PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, để thực hiện mục tiêu đưa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, Việt Nam cần nhìn du lịch như một ngành kinh tế sáng tạo, gắn với công nghiệp văn hóa, đổi mới sáng tạo và sản xuất hàng hóa.
Trọng tâm là “số hóa, xanh hóa, đa dạng hóa” du lịch; phát triển cơ sở lưu trú cao cấp, khu vui chơi giải trí, điểm đến thông minh và bền vững; nâng chất lượng nguồn nhân lực; đơn giản hóa thủ tục visa, xuất nhập cảnh và kết nối đồng bộ hàng không, đường sắt, đường bộ, đường thủy.
Di sản cũng cần được khai thác theo hướng vừa bảo tồn vừa tạo giá trị kinh tế, trên cơ sở bảo đảm tính bền vững. Các sản phẩm văn hóa, đặc sản, dược liệu, ẩm thực và tri thức bản địa có thể trở thành những cấu phần quan trọng của hệ sinh thái du lịch.
“Muốn người Việt lựa chọn du lịch trong nước, trải nghiệm ở Việt Nam phải đủ hấp dẫn và đáng tiền”, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng nhấn mạnh.
Theo ông, mục tiêu không phải ngăn người Việt đi nước ngoài mà là nâng sức cạnh tranh của điểm đến trong nước. Khi du khách có thể tìm thấy những trải nghiệm phong phú, dịch vụ chuyên nghiệp, giá cả hợp lý và sản phẩm khác biệt ngay tại Việt Nam, dòng tiền du lịch sẽ có thêm cơ hội được giữ lại, đồng thời nâng giá trị thu về từ mỗi du khách quốc tế.
