Chỉ khoảng 23,5% người khuyết tật trong độ tuổi lao động có việc làm
Theo báo cáo của Trung tâm Sáng tạo và ươm tạo FTA, Trường Đại học Ngoại thương (FIIS), hiện chỉ khoảng 23,5% người khuyết tật trong độ tuổi lao động có việc làm, trong đó đa số làm việc trong khu vực phi chính thức, thu nhập thấp và ít cơ hội phát triển nghề nghiệp. Thực trạng này cho thấy khả năng hòa nhập kinh tế của người khuyết tật tại Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế.
Trước thực tế đó, Việt Nam đã ban hành nhiều chính sách ưu tiên nhằm trao quyền kinh tế cho người khuyết tật, đặc biệt là các quy định khuyến khích doanh nghiệp tuyển dụng lao động khuyết tật. Có thể kể đến Luật Người khuyết tật 2010, Bộ luật Lao động 2019, Luật Bảo hiểm xã hội 2024 cùng nhiều Nghị định, Thông tư hướng dẫn liên quan.
Tuy nhiên, tại Hội thảo “Kinh doanh bền vững: Lợi thế mới – Giá trị mới” diễn ra mới đây, PGS.TS Lê Hà, đại diện FIIS cho rằng, dù hệ thống chính sách tương đối đầy đủ, song các chính sách hiện hành chủ yếu tập trung vào hỗ trợ đầu vào như đào tạo nghề, tín dụng ưu đãi hay trợ cấp xã hội.
Trong khi đó, các chính sách hỗ trợ đầu ra, gắn người lao động khuyết tật với thị trường, doanh nghiệp và chuỗi giá trị lại còn thiếu và chưa đồng bộ.
Bên cạnh đó, việc thực thi chính sách vẫn tồn tại nhiều điểm nghẽn, trong đó lớn nhất là sự phối hợp chưa hiệu quả giữa các cơ quan, dẫn đến tình trạng chính sách bị phân tán, chồng chéo.
“Trên thực tế, nhiều người khuyết tật phải tự ‘đi tìm chính sách’, làm gia tăng chi phí tiếp cận và làm suy giảm động lực tham gia kinh tế”, PGS.TS Lê Hà nhận định.
Từ thực trạng trên, PGS.TS Lê Hà khuyến nghị, Việt Nam chưa nên đặt trọng tâm vào việc ban hành thêm chính sách mới, mà cần ưu tiên điều chỉnh, lồng ghép và tối ưu hóa các công cụ chính sách hiện hành, qua đó giảm áp lực thể chế và nâng cao khả năng triển khai trong thực tế.
Đồng thời, các khuyến nghị cần bảo đảm tính khả thi về mặt hành chính, phù hợp với năng lực của bộ máy nhà nước ở cả Trung ương và địa phương, đồng thời mở rộng không gian tham gia thực chất cho khu vực tư nhân và các tổ chức trung gian.
Kinh doanh bao trùm không phải là từ thiện
Hiện nay, nhiều doanh nghiệp trong nước đã và đang áp dụng các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị (ESG), coi đây là điều kiện ngày càng quan trọng để tiếp cận thị trường, chuỗi cung ứng và dòng vốn.
Đáng chú ý, trụ cột “xã hội” trong ESG đang đặt trọng tâm vào việc bảo đảm cơ hội tiếp cận công bằng cho các nhóm yếu thế, như người khuyết tật, lao động dễ bị tổn thương và lao động phi chính thức, trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và yêu cầu xanh hóa chuỗi giá trị toàn cầu.
Trong bối cảnh đó, kinh doanh bao trùm đang nổi lên như một cách tiếp cận thực chất để hiện thực hóa trụ cột xã hội của ESG.
Thay vì chỉ dừng ở các cam kết hay hoạt động trách nhiệm xã hội mang tính hình thức, mô hình này đưa các nhóm yếu thế tham gia trực tiếp vào chuỗi giá trị của doanh nghiệp với vai trò là người lao động, nhà cung ứng hoặc đối tác kinh doanh.
Qua đó, doanh nghiệp không chỉ nâng cao khả năng tuân thủ ESG, mà còn tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững, củng cố tính ổn định của chuỗi cung ứng và gia tăng niềm tin từ thị trường, nhà đầu tư và người tiêu dùng.
Bà Nguyễn Hồng Hạnh, đại diện Tokyo Life cho biết, triết lý của doanh nghiệp không dừng lại ở việc “tặng con cá” hay “tặng cần câu”, mà tập trung tạo dựng một môi trường làm việc phù hợp, an toàn và hạnh phúc, nơi người khuyết tật được làm việc và phát triển bằng năng lực thực sự, chứ không phải bằng sự thương hại.
Theo bà Hạnh, kinh doanh bao trùm không phải là hoạt động thiện nguyện, mà là một cấu phần trong chiến lược phát triển dài hạn của doanh nghiệp.
"Khi doanh nghiệp chủ động tạo cơ hội việc làm, đào tạo kỹ năng và bảo đảm thu nhập ổn định cho các nhóm yếu thế, giá trị mang lại không chỉ nằm ở trách nhiệm xã hội, mà còn góp phần củng cố sự bền vững của chuỗi cung ứng, niềm tin của thị trường và sự gắn bó của người tiêu dùng", bà nói.
Vừa qua, ngày 8/2/2022, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 167/QĐ-TTg ban hành Chương trình hỗ trợ doanh nghiệp khu vực tư nhân kinh doanh bền vững giai đoạn 2022–2025 (Chương trình 167), thể hiện cam kết mạnh mẽ của Chính phủ trong việc đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp chuyển đổi mô hình kinh doanh theo hướng xanh hơn, bao trùm hơn và có trách nhiệm hơn.
Triển khai Chương trình 167, khoảng 10.700 doanh nghiệp đã được tham gia các khóa đào tạo chuyên sâu về kinh doanh bền vững và thực hành ESG. Đồng thời, chương trình đã huy động hơn 6.000 tỷ đồng từ khu vực tư nhân và các đối tác quốc tế nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, tăng khả năng tham gia chuỗi cung ứng và tạo ra giá trị dài hạn cho doanh nghiệp.
