Trong những năm gần đây, một số ngân hàng trung ương châu Âu đã đưa vàng dự trữ lưu ký ở nước ngoài về nước hoặc chuyển sang địa điểm khác. Động thái này diễn ra trong bối cảnh nhiều quốc gia lo ngại nguy cơ tài sản bị phong tỏa hoặc tịch thu do các biện pháp trừng phạt tài chính.
Tuy nhiên, theo Colin Weiss, chuyên gia kinh tế chính phụ trách mảng dòng vốn tài chính toàn cầu tại Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), việc thay đổi địa điểm lưu ký vàng không đồng nghĩa với việc các quốc gia muốn giảm phụ thuộc vào đồng USD.
Trong nghiên cứu công bố vừa qua, ông Weiss cho biết hoạt động hồi hương vàng của Đức, Pháp và Hà Lan hầu như không làm thay đổi đáng kể tỷ trọng tài sản bằng USD trong dự trữ ngoại hối của những nước này.
Theo ông, vàng có lợi thế đặc biệt khi có thể giúp các quốc gia giảm rủi ro từ lệnh trừng phạt tài chính hoặc nguy cơ tài sản bị tịch thu. Tuy nhiên, để phát huy lợi thế đó, vàng không nên được lưu ký tại quốc gia có khả năng áp đặt trừng phạt. Vì vậy, các ngân hàng trung ương lo ngại rủi ro này thường ưu tiên lưu giữ vàng trong nước.
Nga và Thổ Nhĩ Kỳ là hai ví dụ điển hình. Trong thập niên 2010, Nga tăng tích lũy vàng và giảm lượng tài sản bằng USD trong bối cảnh lo ngại về các biện pháp trừng phạt từ Mỹ. Năm 2018, Thổ Nhĩ Kỳ cũng đưa vàng đang lưu ký tại Mỹ và Anh về nước, đồng thời cắt giảm mạnh tỷ trọng USD trong dự trữ ngoại hối khi căng thẳng với Washington gia tăng.
Ngược lại, Đức, Pháp và Hà Lan không có động thái tương tự đối với danh mục tài sản bằng USD.
Từ năm 2013 đến 2017, Đức chuyển khoảng một phần năm lượng vàng lưu ký tại Mỹ về các kho trong nước. Tuy nhiên, tỷ trọng USD trong dự trữ ngoại hối của nước này vẫn duy trì ở mức khoảng 90% và hiện vượt 80%.
Hà Lan cũng hồi hương khoảng hai phần năm lượng vàng lưu ký tại Mỹ vào năm 2014, trong khi tỷ trọng USD trong dự trữ ngoại hối vẫn ở mức 83%. Dù con số này giảm xuống gần 50% vào năm 2018, mức sụt giảm chỉ diễn ra trong thời gian ngắn.
Đến năm 2025 và đầu năm 2026, Pháp đưa toàn bộ lượng vàng lưu ký tại Mỹ về nước. Dù vậy, tỷ trọng USD trong dự trữ ngoại hối của nước này vẫn ổn định ở mức khoảng 60%. Hà Lan cũng chuyển hai phần năm lượng vàng lưu ký tại Mỹ sang London trong năm 2026. Tỷ trọng USD giảm 10 điểm phần trăm trong cùng giai đoạn nhưng vẫn tiếp tục chiếm ưu thế.
Theo ông Weiss, những trường hợp này cho thấy việc hồi hương vàng không nhất thiết đi kèm với chiến lược đa dạng hóa dự trữ nhằm giảm phụ thuộc vào USD. Đối với các nền kinh tế thuộc khu vực đồng euro, lợi ích từ việc nắm giữ tài sản bằng đồng bạc xanh vẫn lớn hơn những chi phí tiềm ẩn.
Trong một nghiên cứu khác công bố ngày 3/9, ông Weiss cho rằng việc tổng giá trị dự trữ vàng toàn cầu vượt lượng trái phiếu chính phủ Mỹ do các cơ quan chính phủ nước ngoài nắm giữ trong năm 2025 chưa đủ để kết luận vàng đang thay thế trái phiếu Kho bạc Mỹ trong vai trò tài sản dự trữ.
Theo chuyên gia Fed, giá trị thị trường của vàng tăng mạnh từ năm 2024 chủ yếu do giá kim loại quý đi lên, trong đó nhu cầu từ các nhà đầu tư tư nhân đóng vai trò quan trọng. Điều này không đồng nghĩa với việc các ngân hàng trung ương đã tăng mua vàng với tốc độ tương ứng.
Ông Weiss cho biết các ngân hàng trung ương từng đẩy mạnh mua vàng trong năm 2022 và duy trì tốc độ mua cao trong những năm sau đó. Tuy nhiên, nhu cầu từ khu vực tư nhân tăng mạnh vào cuối năm 2024, thể hiện qua dòng vốn chảy vào các quỹ hoán đổi danh mục (ETF) được bảo chứng bằng vàng vật chất, mới là động lực quan trọng thúc đẩy giá kim loại quý.
Do đó, dù đà tăng của giá vàng trong năm 2025 có sự đóng góp từ cả nhà đầu tư tư nhân và các tổ chức chính thức, riêng hoạt động mua vào của ngân hàng trung ương khó có thể giải thích toàn bộ mức tăng này.
Ông Weiss cũng lưu ý phần lớn lượng vàng dự trữ hiện nay của các ngân hàng trung ương là di sản từ hệ thống Bretton Woods, vốn chấm dứt trên thực tế vào năm 1971, thay vì hoàn toàn xuất phát từ các quyết định gần đây nhằm giảm phụ thuộc vào USD.
Năm tổ chức nắm giữ vàng lớn nhất thế giới gồm Mỹ, Đức, Italia, Pháp và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) hiện sở hữu khoảng 52% tổng dự trữ vàng toàn cầu. Tuy nhiên, nhóm này hầu như không tích lũy thêm vàng đáng kể kể từ thập niên 1970.
Trong khi đó, các cơ quan chính phủ nước ngoài vẫn tiếp tục mua trái phiếu chính phủ Mỹ. Theo ông Weiss, từ năm 2022 đến tháng 4/2026, nhóm nhà đầu tư này đã mua ròng gần 200 tỷ USD trái phiếu Kho bạc Mỹ.
Những số liệu trên cho thấy, dù vàng ngày càng thu hút sự quan tâm của các ngân hàng trung ương và nhà đầu tư, trái phiếu chính phủ Mỹ vẫn giữ vai trò quan trọng trong danh mục dự trữ quốc tế. Việc hồi hương vàng vì lý do an toàn, do đó, không thể được xem là bằng chứng trực tiếp cho thấy niềm tin vào đồng USD đang suy giảm.
