Giá dầu thế giới đã bật tăng trong phiên giao dịch ngày thứ Năm sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đưa ra cảnh báo nhằm thúc giục Iran chấp thuận một thỏa thuận hạn chế phổ biến vũ khí hạt nhân. Ông cho biết “thời gian không còn nhiều” và thông báo một lực lượng hải quân quy mô lớn đang được triển khai tới khu vực nếu Tehran không đồng ý đàm phán.
Trong thông điệp đăng trên mạng xã hội Truth Social, Tổng thống Donald Trump khẳng định hạm đội được điều động lần này có quy mô lớn hơn cả lực lượng từng được triển khai tới Venezuela trong quá khứ.
Ông nhấn mạnh lực lượng này sẵn sàng “hoàn thành nhiệm vụ với tốc độ cao và mức độ kiên quyết cần thiết” nếu Iran từ chối thống nhất một thỏa thuận bảo đảm nước này không sở hữu vũ khí hạt nhân.
Ngay sau cảnh báo, giá dầu Brent tăng khoảng 2,02% và đạt mức 68,73 USD mỗi thùng. Giá dầu thô ngọt nhẹ Mỹ (WTI) cũng tăng 2,15%, giao dịch quanh mức 64,57 USD mỗi thùng.
Tổng thống Donald Trump trước đó từng lên tiếng cảnh báo sẽ có hành động đáp trả nếu xảy ra việc sử dụng vũ lực trong quá trình xử lý làn sóng biểu tình đang diễn ra tại Iran.
Nhiều nguồn báo cáo khác nhau đưa ra con số thương vong dao động từ khoảng 6.000 đến hơn 30.000 người.
Nguy cơ gián đoạn nguồn cung nếu căng thẳng leo thang
Việc Mỹ tăng cường hiện diện quân sự, theo các chuyên gia, có thể ảnh hưởng đến dòng chảy dầu thô tới những quốc gia vẫn đang duy trì hoạt động thương mại với Iran.
Nền kinh tế Iran vốn đã chịu sức ép lớn từ các biện pháp trừng phạt tài chính của Mỹ áp lên ngành ngân hàng và năng lượng cùng với việc tái áp dụng cơ chế trừng phạt trong thỏa thuận JCPOA.
Những biện pháp này làm suy giảm đáng kể khả năng tiếp cận hệ thống tài chính phương Tây và khiến hoạt động thương mại của Iran gặp nhiều hạn chế.
Do đó, hoạt động xuất khẩu dầu của Iran chủ yếu dựa vào các đội tàu vận chuyển theo hình thức tắt tín hiệu, hoán chuyển hàng giữa các tàu ở ngoài khơi hoặc sử dụng những tuyến đường trung gian nhằm che giấu nguồn gốc lô hàng trên các tuyến thương mại biển.
Dù đối mặt với các lệnh trừng phạt trong thời gian dài, Iran vẫn duy trì được mức độ tiếp cận nhất định đối với thị trường dầu quốc tế, cho thấy việc kiểm soát hoàn toàn hoạt động buôn bán mặt hàng có giá trị cao này là thách thức lớn.
Ông Dmitry Grozubinski, cố vấn cấp cao về chính sách thương mại quốc tế tại tổ chức Aurora Macro Strategies, nhận định Iran vẫn còn nhiều thị trường tiêu thụ dầu, dù hệ thống trừng phạt của phương Tây được áp dụng mạnh mẽ.
Vai trò của Trung Quốc trong bài toán thực thi trừng phạt
Trung Quốc được cho là khách hàng lớn nhất của Iran, với nhiều báo cáo cho thấy dầu thô Iran thường được gắn nhãn từ Malaysia hoặc một số quốc gia vùng Vịnh trước khi cập cảng Trung Quốc.
Ông Grozubinski cho biết các nhà máy lọc dầu độc lập tại Trung Quốc thường mua dầu thông qua đội tàu tắt tín hiệu và thanh toán bằng đồng nhân dân tệ thông qua các ngân hàng tư nhân quy mô nhỏ.
Bên cạnh Trung Quốc, một lượng dầu nhất định còn được xuất sang Iraq, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và Thổ Nhĩ Kỳ, khiến việc giám sát thêm phức tạp.
Theo các ước tính hiện nay, Trung Quốc nhập từ 1,2 đến 1,4 triệu thùng dầu của Iran mỗi ngày, tương đương khoảng 80 đến 90% tổng lượng dầu xuất khẩu của Iran.
Nguy cơ căng thẳng thương mại Mỹ - Trung có thể gia tăng
Sự phụ thuộc vào nguồn cung từ Iran khiến Trung Quốc trở thành nhân tố quan trọng nhất trong mọi kịch bản leo thang mới. Nhiều chuyên gia cho rằng Trung Quốc có thể là nền kinh tế lớn sẵn sàng phản ứng mạnh mẽ nhất nếu Mỹ tăng cường gây sức ép lên Iran.
Ông Dan Alamariu, chiến lược gia địa chính trị tại công ty phân tích Alpine Macro, cho biết Trung Quốc đã phát đi tín hiệu cho thấy nước này có thể đáp trả nếu các biện pháp của Tổng thống Donald Trump được triển khai đầy đủ. Điều này có thể dẫn tới nguy cơ xuất hiện trở lại các căng thẳng thương mại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.
Một số chuyên gia đề cập khả năng Trung Quốc xem xét biện pháp hạn chế xuất khẩu đất hiếm, công cụ từng được sử dụng trong các giai đoạn căng thẳng thương mại trước đây.
Tuy nhiên, ông Alamariu nhận định khả năng này hiện chưa phải kịch bản chính, dù vẫn cần được theo dõi thận trọng.
